Times.by

МАК зняў усе абмежаванні з беларускіх спартсменаў

Times.by — Thu, 07 May 2026 13:49:40 +0300

МАК зняў усе абмежаванні з беларускіх спартсменаў

Здание НОК Беларуси. Фото: Павел Орловский, Times.by

Рэкамендацыі МАК аб абмежавальных мерах у дачыненні да беларускіх атлетаў дзейнічалі з канца лютага 2022 года.

Міжнародны алімпійскі камітэт (МАК) зняў усе рэкамендацыі аб абмежаваннях у дачыненні да беларускіх спартсменаў, паведамілі ў прэс-службе Нацыянальнага алімпійскага камітэта (НАК) Беларусі.

«Беларускія атлеты адноўлены ў правах: рашэнне выканкама МАК – дазволіць выступаць нашым спартсменам са сцягам і гімнам без якіх-небудзь абмежаванняў на ўсіх міжнародных стартах», – заявілі ў НАК.

Санкцыі ў дачыненні да беларускіх атлетаў дзейнічалі з канца лютага 2022 года. А з канца сакавіка 2023-га беларусы выступалі на міжнародных спаборніцтвах, уключаючы Алімпіяды ў Францыі і Італіі (2024, 2026), у нейтральным статусе – без гімна і сцяга.

У прэс-рэлізе МАК падкрэсліваецца, што арганізацыя «працягвае арыентавацца ў рэаліях, якія пастаянна ўскладняюцца, і наступствах бягучага геапалітычнага кантэксту, уключаючы рост колькасці войнаў і канфліктаў, а таксама ўлічвае глабальную нестабільнасць, якая ўзмацняецца».

«МАК зноў заяўляе, што ўдзел спартсменаў у міжнародных спаборніцтвах не павінен абмяжоўвацца з-за дзеянняў іх урадаў, у тым ліку з-за ўдзелу ў вайне або канфлікце», – гаворыцца ў заяве МАК.

«Для беларускіх атлетаў важна прымаць удзел у адборы на роўных з усімі ўмовах», – падкрэслілі ў НАК.

]]>

Лукашэнка напярэдадні Дня Перамогі ўручыў дзяржаўныя ўзнагароды

Times.by — Thu, 07 May 2026 09:00:05 +0300

Лукашэнка напярэдадні Дня Перамогі ўручыў дзяржаўныя ўзнагароды

Фото: Пул Первого, Telegram

Узнагароджанне заслужаных прадстаўнікоў розных сфер напярэдадні 9 Мая ўжо стала традыцыйным.

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка напярэдадні Дня Перамогі прыняў удзел у цырымоніі ўручэння дзяржаўных узнагарод, паведаміла прэс-служба кіраўніка дзяржавы.

Выступаючы з прамовай у Палацы Незалежнасці, беларускі лідар адзначыў, што грамадзяне краіны праслаўляюць Беларусь працоўнымі перамогамі, аднак гатовы абараняць рэспубліку і са зброяй у руках.

«Мы праслаўляем Радзіму перш за ўсё сваімі працоўнымі перамогамі. Але, калі спатрэбіцца, мы гатовы абараняць яе, не шкадуючы сваіх жыццяў, са зброяй у руках», – сказаў ён.

Лукашэнка падкрэсліў, што сярод тых, хто ў чацвер атрымаў дзяржаўныя ўзнагароды, нямала прадстаўнікоў сілавых ведамстваў.

Паводле яго слоў, гэтыя людзі заўсёды знаходзяцца на баявым пасту, і кожны мірны дзень у Беларусі – гэта іх заслуга.

Прэзідэнт таксама падзякаваў прадстаўнікам сельскагаспадарчай галіны.

«Вы забяспечваеце не менш важную харчовую бяспеку. Менавіта ваша нялёгкая праца вывела Беларусь у лік вядучых краін – экспарцёраў харчавання на сусветных рынках», – удакладніў Лукашэнка.

]]>

Што будзе з цэнамі, крэдытамі і ўкладамі – Нацбанк падвёў вынікі першага квартала

Times.by — Thu, 07 May 2026 08:37:56 +0300

Што будзе з цэнамі, крэдытамі і ўкладамі – Нацбанк падвёў вынікі першага квартала

Национальный банк Республики Беларусь. Фото: Павел Орловский, Times.by

У канцы 2026 года базавая інфляцыя можа быць каля 5%, а агульная – не больш за 7%.

У першым квартале 2026 года цэны ў Беларусі выраслі на 1,6% пры гранічным параметры ў 2,5%. Інфляцыя працягвае запавольвацца.

«У гадавым выражэнні прырост спажывецкіх цэн у сакавіку запаволіўся да 5,4%. Аператыўныя даныя за красавік пацвярджаюць устойлівасць трэнда да далейшага запаволення інфляцыйных працэсаў. Ёсць усе перадумовы да таго, што да канца года базавая інфляцыя складзецца каля 5%, а агульная інфляцыя – ніжэй за мэтавы параметр, які ўстаноўлены не большы за 7%», – паведаміў старшыня праўлення Нацыянальнага банка Раман Галоўчанка на пашыраным пасяджэнні праўлення Нацбанка.

У сакавіку інфляцыя склала 5,4%, у лютым – была на ўзроўні 5,6%, а ў студзені – 6,4%.

Па выніках 2025 года інфляцыя дасягнула 6,8% пры прагнозе ў 5%.

Стаўку рэфінансавання плануюць знізіць

У чэрвені 2026-га Нацбанк разгледзіць пытанне аб зніжэнні стаўкі рэфінансавання. Гэта магчыма дзякуючы запаволенню інфляцыі.

«Плюс мы бачым, што фундаментальныя эканамічныя фактары, якія раней аказвалі моцнае праінфляцыйнае ўздзеянне ўнутры краіны і з-за мяжы, – гэта перш за ўсё імпартаваная інфляцыя, – паступова слабеюць», – заявіў начальнік галоўнага ўпраўлення манетарнай палітыкі і эканамічнага аналізу Нацбанка Дзмітрый Мурын.

Як іменна можа змяніцца стаўка рэфінансавання, пакуль гаварыць рана. Аднак, хутчэй за ўсё, у Нацбанку разгледзяць варыянты яе зніжэння на 25 або 50 базісных пунктаў (0,25–0,5%).

Цяпер стаўка рэфінансавання складае 9,75%. Яе ўстанавілі ў чэрвені 2025 года. Чым вышэйшая стаўка, тым даражэйшыя крэдыты для фізічных асоб і кампаній.

Банкі скарацілі інвестыцыйнае фінансаванне

У першым квартале 2026-га інвестыцыйнае фінансаванне ў банкаўскім сектары знізілася больш як на 4%. Пры гэтым у распараджэнні банкаў – Br2,5 млрд свабодных сродкаў. Гэта дастатковы рэзерв, каб узмацніць падтрымку інвестыцыйнага развіцця краіны, упэўнены Раман Галоўчанка.

«Прафіцыт свабодных сродкаў дае магчымасць банкам зніжаць кошт крэдытавання, але на практыцы пакуль адваротная тэндэнцыя. У сакавіку сярэднія стаўкі па інвестыцыйным фінансаванні склалі 10,7% гадавых супраць 10% у снежні 2025 года. Гэта не садзейнічае падтрыманню інвестыцыйнай актыўнасці», – адзначыў кіраўнік Нацбанка.

Тым не менш за тры месяцы з пачатку года банкі выдалі інвестыцыйных крэдытаў на суму больш за Br1,4 млрд.

Некаторыя эканамічныя паказчыкі прасядаюць

Асобныя паказчыкі ў эканоміцы Беларусі ў першым квартале гэтага года аказаліся ніжэйшымі, чым планавалася.

«ВУП знізіўся на 0,4%, інвестыцыі ў асноўны капітал – на 3%, у мінусе пакуль застаецца будаўніцтва, прамысловасць. Аб’ём аптовага тавараабароту знізіўся на 3,8%, грузаабарот – на 1,5%», – заявіў Раман Галоўчанка.

Нацбанк у большай ступені непакоіць адмоўная дынаміка інвестыцый у асноўны капітал і зніжэнне долі інвестыцый у ВУП.

«Пры гэтым банкаўскія крэдыты – гэта адзіная крыніца, якая ўнесла дадатны ўклад у прырост інвестыцый у асноўны капітал. Найбольшае ж зніжэнне прадэманстравалі ўласныя сродкі арганізацый», – расказаў кіраўнік Нацбанка.

Укладаў на тэрмін больш за тры гады стала больш

У гэтым годзе беларусы сталі больш актыўна рабіць уклады на тэрмін больш за тры гады. Нацбанк арыентуе банкі, каб яны прапаноўвалі па такіх доўгатэрміновых дэпазітах самыя высокія працэнтныя стаўкі, гаворыць Дзмітрый Мурын.

Сярэдняя стаўка ў сакавіку 2026-га па ўкладзе на перыяд каля года склала крыху больш за 13,5%, а па дэпазіце звыш трох гадоў – каля 15% гадавых.

У гэтым годзе банкаўскі сектар павінен быў нарасціць долю ўкладаў на тэрмін больш за тры гады да паказчыка звыш 2,5%. Аднак банкі выканалі задачу датэрмінова.

]]>

Лукашэнка павіншаваў работнікаў радыё, тэлебачання і сувязі з прафесійным святам

Times.by — Thu, 07 May 2026 05:32:05 +0300

Лукашэнка павіншаваў работнікаў радыё, тэлебачання і сувязі з прафесійным святам

Фото: Пресс-служба Президента Республики Беларусь

У віншаванні кіраўнік дзяржавы адзначыў, што калектывы рэдакцый і журналісты не раз паказвалі прыклад грамадзянскай мужнасці, абараняючы сваю краіну, праўду і справядлівасць.

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка павіншаваў работнікаў і ветэранаў радыё, тэлебачання і сувязі з прафесійным святам, паведамілі ў прэс-службе кіраўніка дзяржавы.

Свята было ўстаноўлена ў 1998 годзе і штогод адзначаецца 7 мая. Яно прымеркавана да гістарычнай даты – першай дэманстрацыі радыёпрыёмніка Аляксандрам Паповым 7 мая 1895-га.

«Вынаходніцтва радыё 130 гадоў таму стала магутным імпульсам для тэхналагічнага і інфармацыйнага прагрэсу, запусціўшы новы этап у развіцці чалавецтва – глабальнасці, даступнасці і імгненнай хуткасці перадачы навін», – адзначыў у віншаванні Прэзідэнт.

Аляксандр Лукашэнка канстатаваў, што СМІ і сувязь цяпер праходзяць працэс трансфармацыі. Паводле яго слоў, адбываецца чарговы тэхналагічны пералом, які патрабуе інтэлектуальных і тэхнічных рэсурсаў.

«Беларусь дзякуючы прадуманай дзяржаўнай стратэгіі валодае дастатковымі магчымасцямі для ўкаранення інавацый», – падкрэсліў Прэзідэнт.

Айчынныя тэлеканалы і радыёстанцыі, як заўважыў кіраўнік дзяржавы, пастаянна працуюць над стварэннем якаснага нацыянальнага кантэнту, карыстаюцца важкім аўтарытэтам у краіне і за яе межамі.

«Калектывы рэдакцый і журналісты не раз паказвалі прыклад грамадзянскай мужнасці ў крытычных сітуацыях, абараняючы сваю краіну, праўду і справядлівасць. Перакананы, што і ў далейшым вы захаваеце лепшыя традыцыі і заўсёды будзеце працаваць на карысць Беларусі і яе народа», – дадаў ён.

Аляксандр Лукашэнка пажадаў работнікам і ветэранам радыё, тэлебачання і сувязі моцнага здароўя, шчасця, добрых рэйтынгаў і пакарэння новых прафесійных вяршынь.

]]>

Некалі ткачоў лічылі чараўнікамі: беларуска стварыла майстэрню і тчэ народныя строі

Аляксандра Сівакова — Wed, 06 May 2026 11:18:26 +0300

Некалі ткачоў лічылі чараўнікамі: беларуска стварыла майстэрню і тчэ народныя строі

Нягледзячы на чацвёра дзяцей і нерэальныя аб’ёмы працы, Наталля не перастае жартаваць і рабіць унікальныя ткацкія праекты.

У тэкстыльнай майстэрні «Ярна» творчы беспарадак: ляжаць бабіны ніткі, паясы і кашулі, стаіць шмат кроснаў, а са сцяны за ўсім гэтым назірае партрэт Купалы. Творчую прастору Наталля адчыніла чатыры гады назад. Майстэрню яна лічыць сваёй найвялікшай «аферай». Менавіта тут адбываецца ўвесь «ткацкі цуд» – на свет з’яўляюцца народныя строі, паясы, андаракі, кашулі і іншыя вырабы.

Times.by завітаў у госці да майстаркі, каб пагутарыць пра тое, як з нулём у кішэні стварыць уласную творчую прастору, чаму ткацтва – хобі не для гуманітарыяў і як рамяство на кроснах дапамагае людзям з псіхалагічнымі расстройствамі.

Дзіцячая мара і кіламетры сапсаваных нітак

Наталля з дзяцінства марыла стаць дызайнерам адзення, у той жа час у яе з’явілася і любоў да тэкстылю. Дзяўчыне заўсёды было цікава займацца вязаннем, вышыўкай і шыццём. Аднак адукацыю прыйшлося атрымаць іншую – адвучыцца на філолага, а затым рэжысёра.

«Я вельмі шмат малявала ў дзяцінстве рознае адзенне, але ў наш час гэта не лічылася сур’ёзнай працай. Да таго ж спявала ў фальклорным калектыве ў школе і праз гэта таксама пачала цікавіцца традыцыйнай культурай», – распавядае гаспадыня майстэрні «Ярна».

Паралельна з іншымі справамі займалася тэкстылем. Настаўнікаў у яе не было, і да ўсяго прыходзілася даходзіць самастойна, асабліва што тычыцца пашыву касцюмаў.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Пасля знаёмства са студэнцкім этнаграфічным таварыствам у мяне з’явіліся новыя сябры. Было шмат літаратуры і экспедыцый у музеі. Увогуле ўпершыню я навучылася ткаць на кроснах у аўтэнтычных майстрых са Старых Дарог», – узгадвае Наталля.

Далей пачаліся ўласныя эксперыменты: кіламетры сапсаваных нітак, многае не атрымлівалася, але нешта ўсё ж такі наладжвалася.

«Шмат чаго ўзяла ад Яўгена Маркевіча – легендарнага ткача з Ліды, які пераняў вопыт і тэхнікі ад сваіх бабуль. З цягам часу ў нас склалася свая «тусоўка ткачоў», і неяк так я ў справе ўжо больш за 20 гадоў», – падкрэслівае гаспадыня майстэрні «Ярна».

Стварэнне ўласнай майстэрні

Любы майстар марыць пра тое, каб мець сваю ўласную майстэрню, і Наталля – не выключэнне. Акрамя таго, у яе чацвёра дзяцей і працаваць дома фул-тайм становіцца немагчыма.

«Звычайна жаночае рукадзелле адбываецца ў хаце – паміж баршчом, дзецьмі, паходамі на працу і іншымі абавязкамі. А мае дзеці звычайна рэжуць бабіны з ніткамі нажніцамі альбо нешта робяць з тканінамі. Я пакутавала так гадоў 15, пакуль не вырашыла, што трэба зняць майстэрню», – адзначае суразмоўніца.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Для старту бізнесу ёй быў патрэбны капітал, але яго ў «сярэднестатыстычнага міленіяла з гуманітарнай адукацыяй» не было.

Майстарка нават удзельнічала ў конкурсе стартапаў, каб атрымаць грант на памяшканне, аднак не прайшла ў фінал. У рэшце рэшт яна «псіханула і пайшла шукаць памяшканне».

«Падумала: трэба ўвязацца, а там разбяромся. Вось, увязалася – і чатыры гады разбіраюся. Заўсёды на грані фолу, але пакуль я тут, значыць, выплываем», – жартуе гаспадыня майстэрні «Ярна».

Дарагое хобі не для гуманітарыяў

Працоўны тыдзень Наталлі выглядае даволі насычана. Раніцай яна займаецца сваімі замовамі і ўласнымі праектамі. У абедзенны час забірае дзяцей са школы і разбіраецца з хатнімі справамі, а ўвечары ў майстэрні пачынаюцца заняткі па ткацтве і народным строі.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

З кожным новым чалавекам майстарка працуе амаль індывідуальна. Усяго да яе ходзіць каля 20 ткачоў – адначасова па 4–6 чалавек. Калі прыходзіць больш – «пачынаецца вэрхал».

Суразмоўніца ўпэўнена, што ткацтва – гэта дарагое хобі і ўвогуле не для ўсіх. Каб займацца гэтым рамяством, трэба мець пэўныя асаблівасці характару. Асабліва гэты занятак, паводле яе назіранняў, зазямляе халерыкаў і СДУГшнікаў (сіндром дэфіцыту ўвагі і гіперактыўнасці. – Times.by) – для іх гэта своеасаблівая псіхатэрапія.

«Я жартую, што ў ткачоў ёсць дзве рысы: ганарыстасць і пакорлівасць. Каб расці ў справе, павінны быць амбіцыі і жаданне брацца за складанае і мутарнае. Офісныя працаўнікі часта параўноўваюць ткацтва з фітнэсам, бо гэта нават фізічна цяжка», – акцэнтуе ўвагу гаспадыня майстэрні «Ярна».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Ёсць і іншая праблема. Часам некаторыя вучні не гатовыя да таго, што ў ткацтве вельмі шмат матэматыкі, патрэбна прасторавае мысленне і разуменне, што такое схема.

«Напрыклад, прыходзяць гуманітарыі, а ты кажаш: «Сядай, пралічы схему». У гэтай справе, калі не ўключыў мазгі, выніку не будзе. У сярэднявеччы ткачоў увогуле лічылі трохі чараўнікамі, бо звычайны чалавек не мог усяго гэтага зразумець», – звяртае ўвагу майстарка.

«Зрабіць якую-небудзь штучку за 2–3 гадзіны – немагчыма»

Час ад часу гаспадыня майстэрні «Ярна» праводзіць майстар-класы. Напрыклад, на карпаратывах людзі робяць невялічкі дыванок: кожны ўдзельнік тчэ на кроснах палосачку свайго колеру, а пасля майстарка збірае іх у адзін выраб. Людзям такі фармат падабаецца.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Ткачыха лічыць, што «зрабіць якую-небудзь штучку за 2–3 гадзіны» – практычна немагчыма, і ставіцца да такога трохі з пагардай. Але тут жа ўзгадвае: калісьці прыдумала лёгкі майстар-клас для дзяцей па ткацтву каляднай ялінкі, які вельмі спадабаўся яе дарослым вучаніцам.

«Гэта так смешна і па-дурацку, але маім дзяўчатам зайшло. Гэта такая порцыя дафаміну – выткаць маленькую крывульку без практычнай карысці, але пакайфаваць у працэсе», – усміхаецца майстарка.

Кросны па кошце аўтамабіля

Як кажа Наталля, знайсці кросны ў Беларусі – гэта адвечны боль. Старыя аўтэнтычныя кросны можна набыць у розных вёсках Заходняй Беларусі, аднак гарантыі, што яны будуць нармальна працаваць, няма. Усё ж такі дрэва дэфармуецца, старэе, і яго трэба пастаянна рамантаваць.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Новыя кросны ў Беларусі робяць, але яны невялічкія, іх функцыянал абмежаваны. Для гарадской кватэры нядрэнны варыянт, але ж і каштуюць яны нямала. За мяжой ёсць нават камп’ютарызаваныя кросны, але іх кошт параўнальны з невялікім аўтамабілем», – падкрэслівае гаспадыня майстэрні «Ярна».

Да таго ж традыцыйныя кросны на цяперашні сярэдні жаночы рост малыя, за імі нязручна сядзець, а вось за сучаснымі – менш баліць спіна і менш стамляюцца ногі.

Ткацтва андаракоў – асобны сусвет

Ткацтвам народных касцюмаў Наталля займаецца ўжо больш за дваццаць год. Раз на год набірае гурток. На занятках дзяўчыны разбіраюць тэхнікі вышыўкі і ткуць вырабы з гатовых тканін, а вось са спадніцамі не ўсё так проста.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Калі раней можна было набыць суконную тканіну, якая больш-менш эстэтычна падыходзіць для выраба андарака, то зараз такога матэрыяла няма ўвогуле. І акрамя таго, каб рэканструяваць тканіну самастойна, іншых варыянтаў не застаецца», – разводзіць яна рукамі.

Канцэптуальна традыцыйны андарак заўсёды аднолькавы: просты крой, нейкае маршчэнне альбо складкі на поясе. Аднак менавіта спадніца складае візуальную палову жаночай постаці і строю.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Андаракі – гэта асобны сусвет, бо яны адрозніваюцца па рэгіёнах, тэхніках, колерах і матэрыялах. Напрыклад, я доўга калупалася з калінкавіцкай спадніцай. Усё думала, што там за перапляценне. У рэшцэ рэшт здагадалася, і ў мяне атрымалася – гэта вельмі класнае адчуванне», – дзеліцца майстарка.

Навошта людзям народныя строі?

Паводле слоў Наталлі, народныя строі замаўляюць людзі, якія хочуць далучыцца да культуры. Нехта ходзіць на танцы, нехта спявае, а хтосьці замаўляе для свят.

«У мяне была вучаніца, якая выйшла замуж за нарвежца. Аказваецца, там у кожнага чалавека павінен быць нацыянальны строй, і вось яна задумалася: «А чаму ў мяне няма?». У рэшце рэшт яна пашыла сабе касцюм, а я ёй выткала пояс», – распавядае майстарка.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Некаторыя замаўляюць вясельныя строі. Якраз нядаўна Наталля шыла такі.

«Там была аўтэнтычная тканіна прабабулі жаніха: вузкая, тонкая, моцна ўбітая. Я зламала некалькі іголак, пакалола пальцы, але ўсё атрымалася. Калі параўноўваць з коштамі на класічныя вясельня сукенкі, то гэта прыкладна «сярэдні клас», – удакладняе суразмоўніца.

Увогуле зараз на вышыўку майстарка бярэ толькі эксклюзіўныя, асабліва складаныя праекты альбо тое, чаго яшчэ не рабіла. Браніраваць альбо замаўляць вырабы можна ў яе сацсетках, але Наталля падкрэслівае: прыйдзецца пачакаць, бо працэс не хуткі.

Цяжкасці і выгаранне

Наталля прызнаецца, што часам у яе бываюць моманты, калі апускаюцца рукі і здаецца, што больш не хочацца ўсім гэтым займацца.

«Крызісы здараюцца. Памятаю момант, калі ў мяне нарадзілася чацвёртае дзіця і скончыўся дэкрэт. Тады я падумала: «Можам не выжыць». У мяне фул-тайм ткацтва, запаўненне дэкларацый, камунікацыя з кліентамі і шмат іншых спраў. Аднак я гэта ўсё люблю. Гэта мая місія, і я стараюся яе трошку манетызаваць», – адзначае гаспадыня майстэрні «Ярна».

Пры гэтым майстарка ўпэўнена, што ў традыцыйнага ткацтва ёсць будучыня. Асабліва гэтаму дапамагае піяр і статус гісторыка-культурных каштоўнасцей у дачыненні да неглюбскага і ганцавіцкага ткацтва.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Гэта нармальнае хобі, асабліва ў Скандынавіі, а ў нас яно чамусьці спынілася на нейкім дзіўным узроўні. Ткацтва – вельмі творчае, інтэлектуальнае, прыгожае і нацыянальнае рамяство», – лічыць Наталля.

Адна з праблем традыцыйнага ткацтва – гэта адсутнасць літаратуры.

«Мы тусуемся, мяняемся ведамі. Хацелася б выдаць паўнавартасныя падручнікі – у мяне ўжо шмат ідэй, але пакуль няма часу і інвестараў. Да ўсяго можна дайсці самастойна, але пытанне, якой крывёю. У мяне яе было шмат, таму я стараюся эканоміць людзям час», – падкрэслівае майстарка.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Паводле меркавання суразмоўніцы, ткацтва трэба інтэграваць у моду. «Нам не хапае стылю – бо ў нас альбо ткацтва, альбо этнаграфія, альбо дызайн, а трэба ўсё разам. Я працую, у мяне мільён праектаў у галаве. Спадзяюся, што адзін з іх праз некалькі месяцаў увасобіцца, але зараз гэта сакрэт», – з усмешкай адзначае гаспадыня майстэрні «Ярна».

]]>

Кнігу пра абаронцу Брэсцкай крэпасці піша татарская пісьменніца

Мікола Прымака — Wed, 06 May 2026 06:19:00 +0300

Кнігу пра абаронцу Брэсцкай крэпасці піша татарская пісьменніца

Луиза Янсуар. Фото: Салават Камалетдинов / «Татар-информ»

Луіза Янсуар наведала Беларусь – акрамя Мінска пабывала ў Брэсце i Брэсцкай крэпасцi.

Татарская журналістка, паэт, перакладчыца Луіза Янсуар працуе над кнігай пра Героя Савецкага Саюза легендарнага камандзіра палка Пятра Гаўрылава.

Пісьменніца закончыла факультэт татарскай філалогіі, гісторыі і ўсходніх моў Казанскага дзяржаўнага ўніверсітэта, кандыдат філалагічных навук. Працуе ў часопісе «Ялкын».

Яна – аўтар кніг «Прачынаюцца пралескі», «Прарадзіма», «Вогнішчы, абуджаныя намі». Лаўрэат расійска-італьянскай прэміі імя Бэлы Ахмадулінай «Bella», лаўрэат рэспубліканскай прэміі імя Мусы Джаліля.

Вось што пісаў пра ўдзельніка абароны Брэсцкай крэпасці Пятра Гаўрылава савецкі пісьменнік Сяргей Смірноў (1915–1976).

Застаўся адзін і, будучы цяжка параненым, 23 ліпеня патрапіў у палон. Паводле апісання доктара Варановіча, які лячыў яго у шпіталі: «…маёр быў у поўнай камандзірскай форме, але ўся вопратка пераўтварылася ў лахманы, твар быў пакрыты парахавой копаццю і пылам і аброс барадою. Ён быў паранены, знаходзіўся без свядомасці і выглядаў зусім зняможаным. Гэта быў у поўным сэнсе слова шкілет, абцягнуты скурай. <…> нямецкія салдаты, якія ўзялі яго ў палон і прывезлі ў лагер, расказалі дактарам, што гэты чалавек, у якім ледзьве цяплілася жыццё, усяго гадзіну назад, калі яны яго заспелі ў адным з казематаў крэпасці, адзін прыняў з імі бой, кідаў гранаты, страляў з пісталета і забіў і параніў некалькі гітлераўцаў».

Паводле інфармацыі Луізы Янсуар, Гаўрылаў служыў у Брэсце камандзірам 44-га стралковага палка, які быў пераведзены ў Беларусь пасля савецка-фінляндскай вайны 1939–1940 гадоў. Ураджэнец Казанскай губерні, Пётр Міхайлавіч у радах Чырвонай Арміі знаходзіўся з 1918 года. Незадоўга перад вайною закончыў Ваенную акадэмію імя М.В. Фрунзэ. У час абароны Брэсцкай крэпасці ўзначаліў абарону Усходняга форта. Напачатку ў Гаўрылава налічвалася каля 400 чырвонаармейцаў і камандзіраў.

Пётр Міхайлавіч Гаўрылаў. Фота: Wikimedia Commons

Фрагмент карціны мастака П. А. Крываногава «Абаронцы Брэсцкай крэпасці»

«Да 1945 года Гаўрылаў знаходзіўся ў лагерах Хамельбург і Равенсбрук. Пасля вызвалення прайшоў праз фільтрацыйны лагер на Далёкім Усходзе. Вярнуўшыся дахаты, у Татарскую АССР, не мог уладкавацца нават у калгас. Аднавяскоўцы лічылі героя здраднікам… Гаўрылаў пераехаў у Краснадарскі край, уладкаваўся на працу. І толькі ў сярэдзіне 1950-х, калі пісьменнік Сяргей Смірноў пачаў узнаўляць праўду пра абарону Брэсцкай крэпасці, Гаўрылава аднавілі ў партыі, яму вярнулі афіцэрскае званне», – расказвае Луіза Янсуар.

У 1957 годзе ўраджэнцу Татарстана прысвоілі званне Героя Савецкага Саюза.

Памёр гераічны абаронца Брэсцкай крэпасці 26 студзеня 1979 года. Пахаваны згодна запавету на гарнізонных мемарыяльных могілках Брэста. Імя Гаўрылава носяць вуліцы ў Казані, Брэсце, Краснадары, Іркуцку, у татарскай вёсцы Пестрацы.

]]>

Шукалі мірнае неба над галавой: гісторыі сірыйцаў, якія атрымалі беларускі пашпарт

Times.by — Tue, 05 May 2026 14:45:00 +0300

Шукалі мірнае неба над галавой: гісторыі сірыйцаў, якія атрымалі беларускі пашпарт

Фото: Times.by

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка 15 красавіка падпісаў указ аб прыняцці 230 чалавек у беларускае грамадзянства. А 5 мая выхадцы з 19 дзяржаў прынеслі прысягу грамадзяніна Рэспублікі Беларусь – урачыстая цырымонія прайшла ў ратушы.

Times.by спытаў у колішніх замежнікаў, чаму яны выбралі менавіта Беларусь і ці складана ім было адаптавацца.

«Тут я сустрэў сваё каханне»

Насер Аль Алі родам з Сірыі. У Беларусь ён упершыню прыехаў у 2011 годзе і не змог вярнуцца назад.

Насер Аль Али. Фото: Павел Орловский, Times.by

«Мая сястра працавала ў беларускай амбасадзе [Пасольстве Сірыйскай Арабскай Рэспублікі ў Рэспубліцы Беларусь]. Яна распавядала, як тут прыгожа, і запрашала мяне ў госці, – падзяліўся сваёй гісторыяй мужчына. – Я прыехаў і здзівіўся: у жыцці Мінск аказаўся яшчэ прыгажэйшым, чым на відэа. Мне вельмі спадабалася не толькі інфраструктура горада, але і людзі. Усе вельмі мілыя і выхаваныя».

Пакуль ён гасціў у Беларусі, у Сірыі пачалася грамадзянская вайна. Мужчына вырашыў працягнуць адпачынак на пару месяцаў, пачакаць, пакуль абстаноўка заспакоіцца. Але ўзброеныя сутыкненні працягваліся. Вяртацца на радзіму было страшна.

«Я пачаў працаваць у Мінску – працую па гэты дзень у сферы грамадскага харчавання, – працягвае расповяд Насер. – З часам зразумеў, што мне падабаецца тут. Я палюбіў Беларусь і беларускі народ. А яшчэ сустрэў тут сваё каханне, ажаніўся не раздумваючы».

Фото: Павел Орловский, Times.by

Мужчына звязаў сябе шлюбнымі вузамі з Вікторыяй – журналістам Times.by. У 2026 годзе пара адзначае ільняную гадавіну шлюбу.

«Мы пазнаёміліся дзякуючы сябрам. Паўгода сустракаліся, а потым я зразумела, што хачу ўсё жыццё пражыць з Насерам, – прызнаецца Вікторыя. – І яго, і мае родныя падтрымалі наш выбар. Калі прывезла каханага знаёміць з сваякамі, бабуля сказала, што ён «свой», нібы заўсёды быў часткай нашай сям'і».

Фото: Павел Орловский, Times.by

Моўнага бар'ера ў пары няма: Насер добра размаўляе па-руску і нават ведае некалькі фраз на беларускай мове.

«Я некалькі гадоў жыў у Маскве ў дзяцінстве і ўжо ведаў крыху мову, калі прыехаў у Мінск. Мне здаецца, з кожным годам я размаўляю ўсё лепш, – усміхаецца мужчына. – Я бязмежна рады, што стаў грамадзянінам Рэспублікі Беларусь. Вельмі ўдзячны беларускай дзяржаве і пастараюся апраўдаць аказаны мне давер».

«Я ўцякаў ад вайны»

Амжад Аль Дарвіш нарадзіўся ў Сірыі, але чуў пра Беларусь з дзяцінства. Старэйшы брат яго маці скончыў мясцовы ўніверсітэт яшчэ ў часы БССР, ажаніўся з беларускай і застаўся жыць у рэспубліцы.

Амжад Аль Дарвиш. Фото: Павел Орловский, Times.by

«Дзядзька шмат распавядаў пра Беларусь, дасылаў прыгожыя фота і клікаў у госці, – кажа Амжад. – Калі пачалася вайна, я папрасіў даслаць запрашэнне і прыехаў у Мінск. Тут так прыгожа і спакойна, што я вырашыў не вяртацца».

Праз год прывёз маці. А ў 2021 годзе запрасіў у Беларусь дзяўчыну, у якую быў закаханы, і ажаніўся.

Фото: Павел Орловский, Times.by

«Тры гады таму ў нас нарадзіўся сын Карам. Ён ужо беларус, – адзначае Амжад. – Мне вельмі падабаюцца мясцовыя законы. Яны вельмі справядлівыя, а яшчэ ў кожнай установе працуюць чулыя і добрыя людзі. Усе заўсёды дапамагаюць».

Мужчына па прафесіі – барбер. Пачынаў працаваць у адным з салонаў сталіцы, а пазней адкрыў свой барбершоп.

Калі ён прыехаў у Беларусь, не ведаў мовы, але людзі вакол дапамаглі загаварыць па-руску.

«Мяне вучылі сябры і знаёмыя, тлумачылі, што як называецца, дапамагалі з вымаўленнем. Вядома, я і цяпер размаўляю з акцэнтам, але тут людзі вельмі спагадлівыя – падказваюць, не смяюцца. Я лічу, што беларусы – найлепшы народ, – падагульняе Амжад».

Фото: Павел Орловский, Times.by

Жонка Амжада Майя прыйшла падтрымаць мужа на цырымоніі. Яна пакуль не размаўляе па-руску, але ўжо вучыць літары і спадзяецца, што ў будучыні ёй таксама давядзецца прыняць прысягу.

]]>

Павелічэнне пенсій, ільготы ў ахове здароўя: як у Беларусі дапамагаюць ветэранам

Times.by — Tue, 05 May 2026 12:15:00 +0300

Павелічэнне пенсій, ільготы ў ахове здароўя: як у Беларусі дапамагаюць ветэранам

З мінулага года льготы і прэферэнцыі для ўдзельнікаў і пацярпелых ад вайны пашырылі.

У Беларусі выбудавана комплексная сістэма мер падтрымкі ветэранаў, расказала на прэс-канферэнцыі намеснік міністра працы і сацыяльнай абароны Марына Арцёменка.

З улікам асаблівага статусу ветэраны Вялікай Айчыннай вайны атрымліваюць спецыяльныя выплаты ў выглядзе павышэнняў, узроставых надбавак і даплат на догляд.

У цэлым сума павышаючых выплат на сёння складае ад Br510 да Br765 для ўдзельнікаў вайны і інвалідаў ВАВ, а для іншых катэгорый ветэранаў вайны і асобаў, пацярпелых ад вайны, – ад Br320 да Br510.

У бюджэце краіны на 2026 год толькі на павышэнне і надбаўкі ветэранам да пенсіі прадугледжана больш за Br23 млн.

«Таксама беларускія ветэраны карыстаюцца льготамі ў сферы аховы здароўя – праходзяць медыцынскую дыспансерызацыю, карыстаюцца правам на бясплатныя лекі, зубапратэзаванне, бясплатнае санаторна-курортнае лячэнне і іншае. Так, у мінулым годзе ў чатырох санаторыях сістэмы Мінпрацы аздараўленне прайшлі 45 ветэранаў», – адзначыла намеснік міністра працы і сацабароны.

Пры гэтым для катэгорый, якія маюць проціпаказанні па здароўі, прадугледжана выплата грашовай кампенсацыі ў памеры 10 БВ (1 БВ – Br45).

Акрамя таго, у Беларусі арганізавана сістэма сацыяльнага абслугоўвання ў дачыненні да ветэранаў.

«Хоць многія, нават якія пражываюць адны, адмаўляюцца ад паслуг сацыяльных работнікаў. Як кажуць самі ветэраны, гэта дазваляе ім захоўваць самастойнасць у жыццядзейнасці і дысцыпліну», – дадала Марына Арцёменка.

Тым не менш каля 1,4 тыс. ветэранаў і пацярпелых атрымліваюць сацыяльныя паслугі на даму, 184 чалавекі атрымліваюць роднасны догляд з выплатай дапамогі і 74 чалавекі пражываюць у сацыяльных пансіянатах.

Сістэма падтрымкі носіць адрасны характар з улікам патрэбнасцей ветэранаў. А яшчэ з 1 мая 2025 года ўступіў у сілу абноўлены закон «Аб ветэранах», які пашырыў пакет прэферэнцый для асобных катэгорый. Усяго было ахоплена амаль 8 тыс. заслужаных грамадзян.

Раней Times.by пісаў, што ў Беларусі на сённяшні дзень жывуць 574 ветэраны ВАВ.

]]>

Зборная Беларусі па футболе згуляе таварыскі матч з Буркіна-Фасо

Times.by — Tue, 05 May 2026 11:32:00 +0300

Зборная Беларусі па футболе згуляе таварыскі матч з Буркіна-Фасо

Фото: Fédération Burkinabè de Football

Таварыскі матч пройдзе на Нацыянальным стадыёне ў Мінску 9 чэрвеня.

Вызначыўся другі сапернік нацыянальнай зборнай Беларусі па футболе на чэрвеньскую міжнародную паўзу – «белыя крылы» згуляюць з камандай Буркіна-Фасо, паведамілі ў АБФФ.

Матч адбудзецца 9 чэрвеня на Нацыянальным футбольным стадыёне ў Мінску.

«Гэты паядынак стане важным этапам у падрыхтоўцы нашай каманды да маючых адбыцца афіцыйных матчаў», – сказалі ў федэрацыі.

Цяпер зборная Буркіна-Фасо займае 62-е месца ў рэйтынгу FIFA, каманда Беларусі – 97-е.

Раней афрыканская каманда станавілася сярэбраным (2013) і бронзавым (2017) прызёрам Кубка Афрыканскіх нацый. У кваліфікацыі чэмпіянату свету FIFA 2026 года зборная заняла другое месца ў групе А, прапусціўшы наперад толькі Егіпет.

Каманда Беларусі ўпершыню ў сваёй гісторыі правядзе два запар дамашнія таварыскія матчы з сапернікамі не з постсавецкай прасторы, якія размешчаны вышэй у рэйтынгу FIFA.

Ранее Times.by пісаў, што 5 чэрвеня ў Мінску каманда Віктара Ганчарэнкі сустрэнецца са зборнай Сірыі.

]]>

Колькі ў Беларусі пражывае ветэранаў, расказалі ў Мінпрацы

Times.by — Tue, 05 May 2026 09:39:40 +0300

Колькі ў Беларусі пражывае ветэранаў, расказалі ў Мінпрацы

Фото: Александр Хитров, БелТА / ТАСС

Большасць удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны жывуць у Мінску і Мінскай вобласці.

Колькі ветэранаў жыве ў Беларусі, расказала на прэс-канферэнцыі намеснік міністра працы і сацыяльнай абароны Марына Арцёменка.

Паводле яе слоў, усяго ў Беларусі цяпер 574 ветэраны Вялікай Айчыннай вайны.

«З іх 269 чалавек – гэта тыя, хто непасрэдна прымаў удзел у баявых дзеяннях. Яшчэ 146 чалавек – працаўнікі тылу, 156 – блакаднікі Ленінграда і 3 ветэраны, якія працавалі на аб’ектах ППА і будаўніцтве абарончых збудаванняў», – адзначыла намеснік міністра працы і сацабароны.

Пацярпелі ад наступстваў вайны 5,5 тыс. цяпер жывых грамадзян. З іх 90% – вязні былых канцэнтрацыйных лагераў.

Колькі гадоў ветэранам

Спікер звярнула ўвагу і на сярэдні ўзрост ветэранаў – 99 гадоў. Так, самаму маладому ўдзельніку вайны – 92 гады, а самай узроставай удзельніцы – 106 гадоў.

Найбольшая колькасць ветэранаў пражывае ў Мінску і Мінскай вобласці – 93 і 49 чалавек адпаведна.

Ветэранаў і грамадзян, якія пацярпелі ад наступстваў вайны і якім больш за 100 гадоў, у Беларусі налічваецца 250 чалавек, і гэта амаль 40% ад усіх доўгажыхароў у краіне.

]]>

ЗВР Беларусі павялічыліся на $24 млн за месяц

Times.by — Tue, 05 May 2026 07:41:00 +0300

ЗВР Беларусі павялічыліся на $24 млн за месяц

Золотой слиток. Фото: Павел Орловский, Times.by

Золатавалютны фонд рэспублікі вырас дзякуючы росту кошту золата і плацежных актываў.

Міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі за апошні месяц выраслі на $24,4 млн, паведамілі ў Нацбанку.

Па стане на 1 мая 2026 года ЗВР склалі $15 млрд 267 млн.

Нагадаем, у сакавіку золатавалютны фонд упершыню перасягнуў адзнаку ў $16 млрд, аднак у красавіку актывы краіны скараціліся больш як на мільярд. Рэгулятар тлумачыў гэта зніжэннем кошту золата на міжнародных рынках.

На гэты раз невялікага росту ўдалося дасягнуць дзякуючы росту кошту плацежнага актыву – спецыяльных правоў запазычання, манетарнага золата і рэзервовых актываў у замежнай валюце.

Адзначым, што за апошнія паўгода ЗВР Беларусі павялічыліся амаль на $1,5 млрд. Нацыянальны банк раней паставіў задачу забяспечыць на канец 2026 года аб’ём міжнародных рэзервовых актываў на ўзроўні не ніжэй за $9,2 млрд.

Раней Times.by паведамляў аб тым, што ў Беларусі адчаканілі першую ў гісторыі памятную манету, яна ўжо паступіла ў абарачэнне. Манета выпушчана тыражом 2 тыс. срэбных і 3 тыс. нейзільберавых экзэмпляраў. З 22 красавіка манеты з’яўляюцца законным плацежным сродкам.

Выпуск прымеркаваны да 80-годдзя Мінскага трактарнага завода, заснаванага ў 1946 годзе. Маштабны юбілей прадпрыемства адзначыць ужо ў маі.

]]>

Прэзідэнт павіншаваў работнікаў і ветэранаў друку з прафесійным святам

Times.by — Tue, 05 May 2026 05:18:00 +0300

Прэзідэнт павіншаваў работнікаў і ветэранаў друку з прафесійным святам

Фото: Пресс-служба Президента Республики Беларусь

Аляксандр Лукашэнка нагадаў аб гісторыі беларускага друкаванага слова і назваў беларусаў адной з самых чытаючых нацый.

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка павіншаваў работнікаў і ветэранаў друку з прафесійным святам, паведамілі ў прэс-службе кіраўніка дзяржавы.

Дзень друку ў Беларусі адзначаецца штогод 5 мая. Свята было заснавана ў 1996 годзе і аб’ядноўвае журналістаў, выдаўцоў, паліграфістаў і супрацоўнікаў друкаваных СМІ.

Аляксандр Лукашэнка назваў Дзень друку святам таленавітых і неабыякавых людзей, якія выбралі справай свайго жыцця адказную работу ў прэсе, паліграфіі і выдавецкай сферы.

Прэзідэнт звярнуў увагу, што беларускае друкаванае слова мае найбагацейшую гісторыю, якая пачалася 500 гадоў таму з унікальнай Бібліі Францыска Скарыны.

«Сёння нас па праву можна назваць адной з самых чытаючых нацый у свеце. У краіне штогод выходзяць і карыстаюцца нязменнай папулярнасцю больш як 20 мільёнаў экзэмпляраў новых кніг і сотні перыядычных выданняў», – падкрэсліў Прэзідэнт.

Паводле слоў Аляксандра Лукашэнкі, прыемна, што за кнігай, газетай, часопісам заўсёды стаяць дасведчаныя прафесіяналы, сапраўдныя патрыёты, якія памнажаюць і перадаюць маладым аўтарам і журналістам лепшыя айчынныя традыцыі: аб’ектыўнасць, сумленнасць, этычнасць, вернасць агульначалавечым ідэалам і дзяржаўным інтарэсам.

«Перакананы, і ў далейшым кожнае ваша слова будзе накіравана на захаванне міру і згоды на гэтай зямлі, стварэнне шчаслівай будучыні для ўсіх жыхароў любімай Беларусі», – гаворыцца ў віншаванні.

Прэзідэнт пажадаў работнікам і ветэранам друку добрага здароўя, вострага пяра, невычэрпнага творчага натхнення і высокіх тыражоў.

]]>

Гандлёвыя рады ХІХ стагоддзя прадаюць у Навагрудку з аўкцыёну

Times.by — Sun, 03 May 2026 17:39:00 +0300

Гандлёвыя рады ХІХ стагоддзя прадаюць у Навагрудку з аўкцыёну

Выставленное на торги здание магазина. Фото: ЭТП «ИПМ-Торги»

Гістарычны будынак знаходзіцца ў самым цэнтры горада і да апошняга часу выкарыстоўваўся пад магазін.

У Навагрудку на аўкцыён выставілі будынак магазіна плошчай 238 кв. м за Br150 тыс., гаворыцца ў паведамленні электроннай пляцоўкі «ІПМ-Таргі».

У інфармацыі аб лоце зазначана, што ў будынка спецыялізаванага рознічнага гандлю ёсць абмежаванні правоў. Гэта звязана з тым, што яму прысвоены статус помніка гісторыка-культурнай спадчыны.

Цяпер гістарычны будынак знаходзіцца ва ўласнасці прыватнага ўнітарнага прадпрыемства па аказанні паслуг «МобСіці». Размяшчаецца аб’ект па адрасе: горад Навагрудак, вуліца Мінская, 3. Прыём заявак на ўдзел у таргах скончыцца праз 8 дзён.

Новы ўласнік будынка будзе абавязаны на працягу 30 каляндарных дзён з дня набыцця падпісаць ахоўнае абавязацельства.

Гандлёвыя рады ў Навагрудку

Помнік архітэктуры ў стылі класіцызму быў пабудаваны па тыпавым праекце. У тэхнічным апісанні гаворыцца, што будынак быў прыняты ў эксплуатацыю ў 1832 годзе. Ён першапачаткова прызначаўся для гандлю. Праўда, вялікі корпус, які быў у цэнтры плошчы, не дайшоў да нашых дзён.

У 1953 годзе гандлёвыя рады былі пераробленыя пад магазін прамысловых тавараў. Нямнога змянілася вышыня даху, аздабленне фасада. Будынак мае форму выцягнутай трапецыі і накрыты двухсхільным дахам. Уздоўж галоўнага фасада ідзе абходная галерэя з дарычнай каланадай.

]]>

Ганчарэнка сустрэўся з беларускім вундэркіндам мадрыдскага «Рэала»

Times.by — Sun, 03 May 2026 12:49:49 +0300

Ганчарэнка сустрэўся з беларускім вундэркіндам мадрыдскага «Рэала»

Главный тренер национальной сборной Беларуси Виктор Ганчаренко встретился с Алексеем Майоровым. Фото: АБФФ

Падлетак з Беларусі на працягу двух гадоў актыўна займаецца футболам у клубнай структуры знакамітага іспанскага гранда.

Галоўны трэнер нацыянальнай зборнай Беларусі Віктар Ганчарэнка сустрэўся з Аляксеем Маёравым, паведамілі ў прэс-службе АБФФ.

«Работа з маладымі ігракамі і падрыхтоўка рэзерву для нацыянальнай зборнай краіны – прыярытэтны напрамак работы Асацыяцыі «Беларуская федэрацыя футбола», – растлумачылі ў прэс-службе.

У федэрацыі канстатавалі неабходнасць пастаянна падтрымліваць кантакт з перспектыўнымі ігракамі, таму што ў будучыні яны могуць абараняць гонар краіны на сусветным узроўні. Цяпер падтрыманне такіх кантактаў з’яўляецца ключавой часткай стратэгіі развіцця беларускага футбола.

Аляксею Маёраву 14 гадоў, апошнія два гады ён займаецца футболам у клубнай структуры мадрыдскага «Рэала». Беларускі падлетак лічыцца перспектыўным вундэркіндам свайго пакалення.

Таленавіты беларускі ігрок – унук Аляксандра Кісценя, які ў мінулым абараняў колеры мінскага «Дынама».

]]>

Старшыня АБФФ сустрэўся з прэзідэнтам ФІФА ў Ванкуверы

Times.by — Fri, 01 May 2026 10:38:00 +0300

Старшыня АБФФ сустрэўся з прэзідэнтам ФІФА ў Ванкуверы

Фото: АБФФ

Яўген Булойчык выказаў надзею, што вялікі футбол хутка вернецца ў Беларусь.

У канадскім Ванкуверы 30 красавіка прайшоў 76-ы кангрэс Міжнароднай федэрацыі футбола (ФІФА). Беларускую федэрацыю футбола (АБФФ) прадстаўлялі старшыня Яўген Булойчык, генеральны сакратар Уладзімір Вярцелка і першы намеснік Андрэй Васілевіч.

Кангрэс папярэджвае чэмпіянат свету – 2026, які, акрамя Канады, прымуць у сябе ЗША і Мексіка з 11 чэрвеня па 19 ліпеня. Форум сабраў 1600 удзельнікаў з 210 нацыянальных асацыяцый.

Там жа Яўген Булойчык сустрэўся з прэзідэнтам ФІФА Джанні Інфанціна. Кіраўнік АБФФ падзякаваў Інфанціна за падтрымку і выказаў надзею, што агульнымі намаганнямі вялікі футбол вернецца ў Беларусь.

Прэзідэнт ФІФА ў сваю чаргу пажадаў паспяховай работы і прапанаваў абмеркаваць пытанні развіцця футбола ў Беларусі ў двухбаковым фармаце на наступным міжнародным форуме, паведамляе прэс-служба АБФФ.

Нагадаем, зборныя Беларусі розных узростаў і клубы прымаюць удзел у міжнародных турнірах пад эгідай ФІФА і УЕФА, але намінальна дамашнія матчы вымушаны праводзіць на нейтральных палях.

]]>

Гэта свята ўсіх людзей: спыталі ў мінчан, ці адзначаюць яны Дзень працы

Вікторыя Аль Алі — Fri, 01 May 2026 06:00:00 +0300

Гэта свята ўсіх людзей: спыталі ў мінчан, ці адзначаюць яны Дзень працы

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Для адных 1 Мая – гэта адкрыццё шашлычнага сезона, для другіх – напамін аб важнасці працы, а для кагосьці – проста выхадны.

Дзень працы адзначаецца ў Беларусі 1 мая. Ён лічыцца афіцыйным непрацоўным днём у краіне.

Напярэдадні даты Times.by вырашыў даведацца ў жыхароў і гасцей сталіцы, ці ведаюць яны паходжанне свята і ці адзначаюць яго.

«Для мяне гэта проста дадатковы выхадны. Яшчэ адзін дзень для адпачынку, – прызнаўся праграміст Расціслаў. – Наколькі я ведаю, свята гістарычна сфарміравалася ў СССР. У гэты дзень аддавалі належнае рабочаму класу. У прынцыпе і цяпер у яго такое ж значэнне».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

У студэнтак Валерыі і Ксеніі 1 Мая асацыюецца з адкрыццём шашлычнага сезона.

«Раней з бацькамі выбіраліся на шашлыкі ў гэты дзень, у гэтым годзе з аднагрупнікамі паедзем», – падзялілася Валерыя.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Я дакладна не памятаю, як з’явілася свята. Быццам бы ў СССР яго пачалі адзначаць. Цяпер для мяне гэта дадатковы выхадны. Ну і на вялікіх выхадных можна выбрацца на прыроду», – дадала Ксенія.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

А вось Святлана лічыць, што 1 Мая – гэта важнае свята для ўсіх людзей. У гэты дзень, на яе думку, трэба ўсхваляць усіх працоўных.

«У маім дзяцінстве 1 Мая быў самым галоўным святам. У студэнцкія гады, памятаю, на дэманстрацыі хадзілі, ды і калі працаваць пачала, таксама. Але гэта важнае свята дагэтуль, – перакананая Святлана. – Хочацца, каб наша моладзь працавала гэтак жа, як і мы. Калі я працавала галоўным бухгалтарам на сельскагаспадарчым прадпрыемстве, мне было сорамна спытаць, які ў мяне аклад будзе. Я разумела, што трэба працаваць, і працавала. Мы ўсе працавалі, таму што праца надае чалавеку высакароднасці».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Лагіст Пелагея асацыюе 1 Мая з суботнікам. Толькі парадак трэба наводзіць не ў само свята, а загадзя.

«Першамай з’явіўся, калі нашы бацькі працавалі. Да Дня працы заўсёды рыхтаваліся і дома, і на рабоце. Памятаю, што мы наводзілі парадак у кватэры», – адзначыла дзяўчына.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Мір! Праца! Май! Я памятаю, што такой фразай усе віталі адзін аднаго ў гэты дзень, – перабіла калегу Вераніка. – Гэта было вялікае свята. Цяпер для мяне гэта падстава зрабіць генеральную ўборку дома. Падрыхтавацца да прыходу вясны».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Для інжынера Крысціны з горада Высокае Камянецкага раёна 1 Мая – свята працоўных. Дзяўчына з’яўляецца старшынёй пярвічнай прафсаюзнай арганізацыі і кожны год у першы дзень мая ўдзельнічае ў актыўнасцях:

«Звычайна мы шануем нашых работнікаў, арганізуем мітынгі ў гонар Дня працы. У мінулым годзе, напрыклад, вазілі іх на ўзнагароджанне ў раённы цэнтр. Для працаўнікоў гэта вялікае свята», – упэўнена Крысціна.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

На вуліцах сталіцы мы сустрэлі гасцей з Масквы: Аляксандр Пятровіч і Аляксандр Фёдаравіч – прафесары РХТУ імя Д.І.Мендзялеева. Яны перакананыя, што Дзень працы цесна звязаны з Днём Перамогі.

«Першае мая – гэта свята прафсаюзаў. Але ён звязаны і з Днём Перамогі. Паколькі другога мая ўзялі Берлін, – растлумачыў Аляксандр Пятровіч. – Калі я вучыўся ў школе, мы заўсёды рабілі сваімі рукамі кветкі да 1 Мая. Наразалі нейкія чаранкі, ставілі іх у ваду, з’яўляліся першыя лісточкі, тады да галінкі прымацоўвалі кветачкі з паперы. З імі хадзілі на дэманстрацыі».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Калі Аляксандр Фёдаравіч упершыню апынуўся на Чырвонай плошчы, было 1 Мая. Ён тады быў яшчэ дзіцем і выразна запомніў словы дыктара: «Няхай жывуць Савецкія прафсаюзы школы камунізму. Ура, таварышы!». З таго часу ён кожны год гэты дзень праводзіў на дэманстрацыях. Але для яго гэта не проста свята Вясны і Працы, а прымета, што зусім хутка Дзень Перамогі.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

]]>

Беларускія дранікі ўвайшлі ў топ-50 самых смачных панкейкаў планеты

Times.by — Thu, 30 Apr 2026 12:20:00 +0300

Беларускія дранікі ўвайшлі ў топ-50 самых смачных панкейкаў планеты

Драники. Фото: locrifa, Pixabay.com

У сусветным топе аказаліся і іншыя аналагі бульбяных аладак.

Адна з нацыянальных беларускіх страў – дранікі – трапіла ў рэйтынг найлепшых панкейкаў свету, паводле версіі гастранамічнага даведніка TasteAtlas.

У спісе бульбяныя дранікі размясціліся на 25-м месцы, набраўшы 4,2 бала. Складальнікі рэйтынгу называюць іх «самай тыповай стравай Беларусі».

«Гэтыя бульбяныя аладкі рыхтуюцца з сумесі мукі, бульбы, малака, солі, яек, перцу, цыбулі і сметанковага масла. Сумесь абсмажваецца на патэльні да залаціста-карычневага колеру з абодвух бакоў. Пры жаданні бульбяныя аладкі можна таксама запячы ў духоўцы», – гаворыцца на старонцы TasteAtlas з апісаннем рэцэпту дранікаў.

Пяцёрка лідараў

Першае месца ў рэйтынгу занялі латвійскія бульбяныя панкейкі, якія набралі 4,4 бала.

Другое, трэцяе і чацвёртае месцы займаюць стравы французскай кухні – салодкія бліны, звычайныя бліны і бліны з нутэлай.

На пятым радку размясціўся кітайскі цзяньбін, або смажаны блінчык.

Хто яшчэ трапіў у рэйтынг

Са страў краін – суседак Беларусі ў сусветным рэйтынгу таксама аказаліся традыцыйныя літоўскія аладкі, якія занялі 9-е месца.

На 18-м месцы – польскія бульбяныя аладкі. У яшчэ адной польскай стравы – ракучы – 43-е месца, а следам, на 44-м радку, ідуць блінныя кракеты.

«Браты» дранікаў – украінскія дзеруны – занялі 29-е месца.

Нагадаем, раней Міністэрства культуры паведаміла, што беларускія стравы з цёртай бульбы – дранікі і бабка – могуць трапіць у спіс спадчыны ЮНЕСКА.

]]>

Лукашэнка заклікаў спыніць «шалёную будоўлю жылля» ў Мінску

Times.by — Thu, 30 Apr 2026 10:51:46 +0300

Лукашэнка заклікаў спыніць «шалёную будоўлю жылля» ў Мінску

Фото: Павел Орловский, Times.by

Кіраўнік дзяржавы лічыць, што трэба вырашыць пытанне з адтокам насельніцтва з вёскі ў буйныя гарады.

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заклікаў спыніць «шалёную будоўлю жылля» ў Мінску, каб не павялічваць адток сельскага насельніцтва, перадае БелТА.

Паводле яго слоў, праблему з адтокам людзей з сельскай мясцовасці ў сталіцу і абласныя цэнтры трэба вырашыць раз і назаўсёды.

Беларускі лідар звярнуў увагу і на вялікія аб'ёмы жыллёвага будаўніцтва ў Мінску.

«Шмат задач пастаўлена перад вамі аб тым, каб спыніць гэту шалёную будоўлю жылля ў Мінску», – падкрэсліў Лукашэнка.

Раней у Белстаце паведамлялі, што ў студзені – сакавіку гэтага года ў сталіцы арганізацыямі ўсіх форм уласнасці было пабудавана тысяча новых кватэр. У эксплуатацыю ўведзена 74,9 тыс. кв. м агульнай плошчы жылля.

Для грамадзян, якія стаяць на ўліку маючых патрэбу ў паляпшэнні жыллёвых умоў, у эксплуатацыю ўведзена 20,8 тыс. кв. м агульнай плошчы (27,8% ад агульнага аб'ёму).

]]>

Толькі ўверх, да птушак і зорак: чым адметны паэт Янка Журба

Times.by — Thu, 30 Apr 2026 05:01:00 +0300

Толькі ўверх, да птушак і зорак: чым адметны паэт Янка Журба

Times.by

Сёлета споўнілася 145 гадоў з дня нараджэння беларускага паэта Янкі Журбы. Times.by апавядае пра доўгае жыццё паэта і вялікую магію творчасці: нават страціўшы зрок, Журба застаўся відушчым.

Галоўнае багацце любой краіны – яе народ. А самы вялікі скарб нацыі – таленавітыя, энергічныя, аптымістычныя людзі, якіх яна спарадзіла. Людзі, якім цікава жыць, рухацца наперад, вучыць і вучыцца самім.

Безумоўна, Янку Журбу (1881–1964) немагчыма паставіць у адзін шэраг з Максімам Багдановічам, Янкам Купалам ці Якубам Коласам. Але гэта сапраўдны паэт – не яго віна, што цяпер стаў малавядомы. І ён важны для беларускай літаратуры, як важкая для экасістэмы ў цэлым кожная кветка на лузе ці дрэва ў лесе.

Год нараджэння як віхура падзей

Янка Журба (сапраўднае імя Іван Івашын) нарадзіўся 30 красавіка 1881 года ў вялікай сялянскай сям’і, што жыла ў вёсцы Купніна Віцебскай губерніі.

Што за час быў тады? Прайшло ўсяго два дзесяцігоддзі, як у Расійскай імперыі афіцыйна адмянілі прыгон… У 1881-м беларус-нарадаволец Ігнат Грынявіцкі забіў цара Аляксандра II, калі згадваць самую гучную палітычную падзею.

А калі казаць пра здарэнне №1 у літаратуры, то ў 1881 годзе памёр пісьменнік Фёдар Дастаеўскі – пазней Журба перакладзе на беларускую мову ягоны раман «Бедныя людзі».

Дзіцё селяніна і муляра

У дзяцінстве будучы паэт шмат дапамагаў сваім бацькам – звычайная доля ўсіх дзяцей сялян. І тая дапамога была не толькі па хатняй гаспадарцы.

Як згадваў пазней сам Журба ў вершы «Маё маленства» (1922), яго бацька-селянін кожны год «ператвараўся» ў муляра і надоўга браў яго з сабою: «Каб зарабіць, я летам з бацькам // Па розных вёсках вандраваў. // Зімой вучыўся і з маленства // Цяжкую працу я спазнаў...».

Шлях студэнта і настаўніка

«Зімовая» навука дала плён. У 17-гадовым узросце Янка паступіў у Полацкую настаўніцкую семінарыю, а потым – у Глухаўскі настаўніцкі інстытут, што знаходзіцца на тэрыторыі сучаснай Украіны.

Яшчэ студэнтам ён атрымаў першы прафесійны вопыт, бо падчас вакацый працаваў настаўнікам пачатковых класаў.

Times.by

Пасля заканчэння інстытута юнак вёў старэйшыя класы. Настаўнічаў не толькі на Віцебшчыне, але і ў іншых школах Расійскай імперыі – цудоўная глеба для асабістых назіранняў.

Імклівае ператварэнне ў паэта

Некалькі значных падзей, якія адбыліся з зусім невялікім інтэрвалам, канчаткова зрабілі з настаўніка рускай мовы і літаратуры Івана Івашына беларускага паэта Янку Журбу.

Гэта ягонае асабістае знаёмства з Янкам Купалам і нацыянальным друкам, Першая сусветная вайна, калі Журба, як і многія беларусы, быў вымушаны стаць бежанцам і з’ехаць у далёкую Сімбірскую губернію (выгнанне прымушае паэта вастрэй любіць Радзіму), і Кастрычніцкая рэвалюцыя, якая дапамагла Журбе адчуць сэнс і кошт пераменаў у жыцці і ператварыць заняткі літаратурай у прафесію з заробкам.

Зашмат зораў і прастораў?

Першая кніга паэзіі Журбы «Заранкі» выйшла ў 1924-м у Мінску.

Times.by

Сучасныя даследчыкі ацэньваюць яе пазітыўна, але водгукі крытыкаў-сучаснікаў на позні дэбют 43-гадовага Журбы не былі станоўчымі. Альбо проста літасцівымі.

Паэта сурова папікалі за тужлівыя спробы выявіць у сваіх вершах пафас рэвалюцыі, за прымiтыўна-слязлiвую сентыментальнасць, падмену пачуццяў рыторыкай. І яшчэ шмат за што. Падлічылі нават, колькі разоў Журба ўжывае камбінацыі «вясна – сна» і «зоры – прасторы».

Не схіляцца перад лёсам

Але паэт працягваў пісаць вершы. Настаўніцкую працу ён цяпер спалучаў з акадэмічнай навукай.

Так, у 1934-м Журба стаў супрацоўнікам Інстытута мовазнаўства Акадэміі навук БССР. Што праўда, праз тры гады ён звольніўся адтуль з-за хваробы вачэй.

Набліжэнне слепаты (паэт амаль канчаткова страціць зрок у 1944-м) не адлучыла Журбу ад школьнай дзейнасці – ён стаў настаўнікам спеваў.

Жыццё паміж людзей і сам-насам

Паэт жыў на самоце ў доме на ўскрайку Полацка – адзін час пад наглядам манашак Спаса-Еўфрасіннеўскага манастыра, зачыненага бальшавікамі ў 1921-м. Манашкай стала і сястра паэта, Марыя. Частку сваіх грошаў ён аддаваў праз яе на патрэбы манастыра.

Першая жонка Журбы, Ціна, якая ў 1915-м нарадзіла яму дачку, пасля разводу з’ехала з дзіцём у Ленінград – разам яны пражылі 10 гадоў. Другая жонка, Галіна, загінула-знікла падчас Вялікай Айчыннай вайны.

Public Domain

Затое на працы паэта аталялі дзеці, падлеткі. Дый і розныя дарослыя візіцёры – па-асобку ці ў складзе дэлегацый – вельмі часта наведвалі яго.

«...Перажыві ў момант век»

Адзін са знаёмых Журбы, які завітаў да яго ў красавіку 1961-га, згадваў, што застаў 80-гадовага паэта ля веснічкаў.

Журба стаяў, абапёршыся на штакеціну, з узнятым уверх тварам. Паэт адчуваў цеплыню веснавога сонца і слухаў жаўрукоў, што спявалі над блізкім полем высока ў небе. Ужо ў хаце, абмяркоўваючы палёт Юрыя Гагарына (гэта падзея адбылася ў 1961-м акурат у красавіку – месяцы нараджэння Журбы), ён усклікнуў: «Вось бы дажыць да той пары, як да Марса паляцім!».

Сапраўды, жыццё аднаго чалавека можа змясціць усе падзеі і актыўнасці на свеце разам – ад забойства цара да палёту ў космас, ад сялянскай працы да заняткаў творчасцю.

Вершы для дзяцей як выпрабаванне

Ёсць безадказны сродак праверыць, ці сапраўды паэт таленавіты.

Для гэтага дастаткова азнаёміцца з ягонымі вершамі для дзіцячай аўдыторыі (дарэчы, вельмі дзіўна, калі ў паэта няма такіх твораў).

Гэтыя паэтычныя радкі можна прачытаць, напрыклад, свайму «ўнутранаму дзіцёнку», у існаванні якога заўсёды быў пэўны французскі літаратар Антуан дэ Сент-Экзюперы. Альбо прамовіць іх уголас у прысутнасці маленькіх слухачоў – што скажуць іх вочы, як адрэагуюць іх сэрцы?

Янка Журба пісаў вершы для дзяцей – найперш для сваёй адзінай дачкі Іраіды (гэта імя ў перакладзе азначае «дачка героя»). І пісаў іх багата. Іншым разам лірычным героем тых твораў выступае сам паэт, які аднаўляе краскі і фарбы свайго дзяцінства, ратуючы яго ад бегу часу.

Сапраўды, памяць пра ўласнае маленства можа вярнуць нам страчаны зрок.

Times.by

]]>

Калі табе падабаецца твой аўтфіт, адчуваеш сябе лепш: мінчане – пра свой стыль

Вікторыя Аль Алі — Tue, 28 Apr 2026 16:00:00 +0300

Калі табе падабаецца твой аўтфіт, адчуваеш сябе лепш: мінчане – пра свой стыль

Коллаж: Times.by

Фэшн-рэдакцыя Times.by распытала ярка апранутых гараджан, дзе яны купляюць рэчы і як знайшлі свой стыль.

Стыль – гэта не столькі пісьменнае спалучэнне трэндаў, колькі ўменне самавыяўляцца праз адзенне. Знайсці свой – задача не простая, але вельмі цікавая. Times.by высочваў на вуліцах сталіцы людзей, якім гэта ўдалося.

Ірына працуе менеджарам па навучанні і развіцці персаналу, любіць шыць, вязаць і стылізаваць рэчы.

«Зараз цалкам апранутая ў беларускія брэнды. На мне трэнч MUA, світар OVRSZ, лоферы «Шагавіта», сумка ад Viko Guerra [гэты брэнд трапляў у агляд Times.by], – пералічвае дзяўчына. – Я люблю светлыя колеры. А з надыходам вясны хочацца яшчэ больш яркасці. Столькі прыгажосці вакол, кветкі распусціліся, і мне самой хочацца быць кветачкай».

Ирина. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Кіраўнік крэатыўнага рэкламнага агенцтва Павел прызнаўся, што апранаецца, як жонка скажа. Яна не стыліст, але актыўна працуе з гардэробам мужчыны.

«Мяне акружаюць у асноўным маладыя і творчыя хлопцы і дзяўчаты, у тым ліку маладая жонка. Таму часам я выглядаю ярчэй, чым прынята ў мужчынскіх колах або сярод маіх аднагодкаў, – разважае Павел. – Зараз на мне світшот і камізэлька ад ZNWR. А ўвогуле люблю рэчы, за якімі стаіць нейкая гісторыя».

Павел. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Марыя, як маладая Джэйн Біркін, носіць сумку – пляцёны кошык.

«Я са светам моды ніяк не звязаная, проста люблю прыгожа апранацца, – паціскае плячыма дзяўчына. – У асноўным мой гардэроб складаецца з адзення беларускіх брэндаў. Сёння вось жакет ад Annete надзела і сумачку любімую ўзяла».

Мария. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Я люблю прыбірацца, бо калі табе падабаецца твой аўтфіт, то адчуваеш сябе лепш. І ўвогуле, калі прыбірацца, як не кожны дзень?» – бянтэжыць рытарычным пытаннем студэнтка Віялета.

Дзяўчына раніцай збіралася на экзамен і вырашыла надзець сваю шчаслівую спадніцу.

«Часта купляю рэчы ў масмаркеце, напрыклад спадніца мая з NewYorker. Убачыла ў сацсетках у адным аглядзе і купіла без прымеркі. З беларускіх брэндаў люблю Ezhevika», – кажа яна.

Виолетта. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Калі ты 48+ памеру, даводзіцца быць модніцай, таму што адзенне ніхто не шые на такія памеры. Я пастаянна ў пошуках, чаго б такога купіць, – шчыра гаворыць food-інфлюэнсер Ксенія. – У нас ёсць тры брэнды, якія шыюць нармальна на вялікія памеры: гэта Holod, LoveLace і яшчэ Osh. Сёння на мне як раз кашуля ад Holod і топ ад LoveLace. Спадніца, сумка і паліто з сэканд-хэнду».

Ксения. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Таццяна раней працавала майстрам па манікюры, пасля пайшла ў дэкрэт і занялася фатаграфіяй.

«Я стылізую сваіх кліентаў на здымкі і з іншымі фатографамі працую як стыліст, – тлумачыць яна. – Раней я апраналася не вельмі прыкметна. Калі стала займацца фатаграфіяй, зразумела, што мне падабаецца збіраць вобразы, прайшла курс па стылістыцы».

Цяпер у яе ў шафе шмат прыкметных рэчаў, якія яна з задавальненнем носіць.

Татьяна. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

]]>

Сайт для праверкі акаўнтаў на махлярства «Проверь.бел» пачаў працаваць у Беларусі

Times.by — Tue, 28 Apr 2026 10:13:00 +0300

Сайт для праверкі акаўнтаў на махлярства «Проверь.бел» пачаў працаваць у Беларусі

Фото: Freepik.com

Новая платформа, выкарыстоўваючы актуальныя даныя, дапаможа беларусам своечасова распазнаць махлярскія рэсурсы, перш чым узаемадзейнічаць з імі.

Сэрвіс для праверкі акаўнтаў на махлярства «Проверь.бел» пачаў працаваць у Беларусі, паведамілі ў прэс-службе Следчага камітэта.

«У нашай краіне дадзены старт рабоце ўнікальнага сайта «Проверь.бел», які змяшчае звесткі аб акаўнтах у сацыяльных сетках і мэсэнджарах, што з’яўляюцца махлярскімі», – расказалі ў СК.

У ведамстве звярнулі ўвагу, што цяпер кожны жадаючы зможа хутка праверыць, ці з’яўляецца падазроны акаўнт у сацсетцы махлярскім, – для гэтага неабходна проста ўвесці яго назву або спасылку ў пошукавы радок на сайце.

Сэрвіс, акрамя таго, дазваляе выявіць фэйкавыя старонкі; праверыць, ці трапляў рэсурс, які цікавіць, у поле зроку праваахоўнікаў; перадаць інфармацыю аб інтэрнэт-рэсурсе, які можа з’яўляцца махлярскім, але даныя аб ім адсутнічаюць.

У СК адзначылі, што скарыстаць сэрвіс проста: трэба перайсці на проверь.бел або praver.by, увесці імя акаўнта або спасылку на яго і атрымаць вынік праверкі.

Пры гэтым следчыя ўдакладнілі, што адсутнасць інфармацыі аб дачыненні ўладальніка акаўнта да злачыннай дзейнасці не з’яўляецца гарантыяй бяспекі. Грамадзянам усё роўна трэба праяўляць пільнасць у сетцы перад учыненнем якіх-небудзь дзеянняў.

]]>

Не горш, чым у Нідэрландах: беларускі фермер высадзіў на Палессі цюльпанавыя палі

Крысцiна Крываручка — Tue, 28 Apr 2026 05:01:00 +0300

Не горш, чым у Нідэрландах: беларускі фермер высадзіў на Палессі цюльпанавыя палі

Фото: Павел Орловский, Times.by

У першы год убачыць на свае вочы маляўнічае хараство палёў з цюльпанамі прыехалі ўсяго 45 чалавек, але ўжо праз тры гады на экскурсіі пабывалі больш за 10 тысяч гасцей.

Цюльпанавыя плантацыі ў аграгарадку Тышкавічы займаюць амаль 20 гектараў. Палі пераліваюцца шматколернасцю. Так і не скажаш, што тут усяго 8 сартоў.

Times.by паспеў да самага старту сезона, калі расліны пераўтвараюцца на вачах, раскрываючы яркія бутоны.

Уладальнік фермерскай гаспадаркі Раман Шпак сустракае нас на пад’ездзе да офіса. Смяецца, маўляў, спалохаліся, калі адразу цюльпанаў не ўбачылі? А вакол сапраўды ніводнай кветкі. Толькі здаравенны банер непразрыста намякае: кветкі недзе побач.

Фото: Павел Орловский, Times.by

За яркай карцінкай трэба праехаць углыб аграгаспадаркі. Агульная плошча ўгоддзяў – пад 340 гектараў. У адказ на наша здзіўленае «Ого!» Раман паціскае плячыма, маўляў, гэта яшчэ вельмі сціплыя маштабы. Вырошчваюць півоні, агуркі (яны пакуль сядзяць у цяпліцах), цыбулю, буракі, бульбу.

Але старт усяму 18 гадоў таму далі менавіта цюльпаны.

Фото: Павел Орловский, Times.by

«Бацькі жонкі калісьці пасадзілі некалькі цяпліц на прысядзібным участку, – успамінае Раман Шпак. – Як і ўсе – на продаж букетаў да 8 Сакавіка. А потым зацягнула, мы з жонкай ужо ў другім пакаленні падхапілі. І ад кветак у цяпліцах выраслі ў прадпрыемства поўнага цыкла. Ад вырошчвання цыбулін да зрэзкі кветак да 14 лютага і 8 Сакавіка».

Фото: Павел Орловский, Times.by

Да Міжнароднага жаночага дня тут зразаюць каля 8 мільёнаў сцёблаў. Раман смяецца, маўляў, па некалькі кветак кожнай беларусцы.

Цяплічныя кветкі, якіх каля 20 сартоў, пастаўляюць мясцовым гандлёвым сеткам і аптавікам і экспартуюць у Расію і Казахстан.

Фото: Павел Орловский, Times.by

А мы тым часам пад’язджаем да экскурсійных палёў.

«Мы пастаянна праводзім меліярацыю земляў. З вось гэтых каналаў потым забірае ваду палівачная ўстаноўка і распыляе на кветкі-гародніну», – тлумачыць Раман.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Доўгі рукаў устаноўкі – 920 метраў – якраз працягнуўся над далёкім краем цюльпанавай плантацыі. Разумную тэхніку іспанскай зборкі зараджаюць на патрэбныя нормы. Скажам, 10 міліметраў ападкаў на «квадрат» ці 5 міліметраў – тут як аграномы вырашаць. І ўстаноўка бесперапынна поіць зямлю.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Карцінка пастаральная: у сонечны дзень над яркім кветкавым марывам скрозь кроплі вады працягваецца ў паветры вясёлка.

Праўда, у перыяд пыльных бур, у адну з якіх мы патрапілі, разгледзець вясёлку можна не з любога ракурсу. У адрозненне ад цюльпанаў, якія прыгожыя, як ні круціся ў гэтым полі.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Пасадачны цюльпанавы матэрыял закуплены ў Нідэрландах. Увесь вытворчы цыкл, пакуль яна дасягне прыдатнага для рэалізацыі памеру, займае 3–4 гады.

«З аднаго гектара збіраем прыкладна мільён цыбулін, у менш ураджайныя сезоны – 600–800 тысяч. І толькі 10–15% – буйныя, якія можна затым высадзіць у цяпліцы і атрымаць кветкі да зрэзу для 8 Сакавіка. Больш дробныя ў новым сезоне высяваем у поле і дарошчваем. Такія «цюльпанавыя яслі» могуць займаць 2–3 гады», – тлумачыць Раман Шпак.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Сезон цвіцення цюльпанаў пачынаецца з канца красавіка і доўжыцца ў сярэднім два тыдні.

Менавіта ў гэты час у Тышкавічы з’язджаюцца турысты з усіх куткоў краіны, а таксама з блізкага і далёкага замежжа. Упершыню наведвальнікаў у аграгаспадарцы прымалі ў 2023-м.

«Вырашылі падзяліцца ўражаннямі з навакольнымі, – з усмешкай адзначае суразмоўца. – Да Нідэрландаў даехаць – той яшчэ квэст. А тут – вунь якая прыгажосць».

Фото: Павел Орловский, Times.by

У першы раз праект сабраў 45 гледачоў, а на трэці год (у 2025-м) колькасць турыстаў вырасла да 10 тысяч. У гэтым сезоне чакаюць каля 20 тысяч гасцей.

Вясна ў 2026-м выдалася халодная, так што ёсць усе шанцы застаць квітучыя палі нават у свята 9 Мая.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Па заканчэнні сезона ўсе бутоны, нават калі яны будуць мець таварны выгляд, пусцяць пад нож касілкі. Інакш цыбуліны не вырастуць. Калі простымі словамі, то ўсе сокі і сілы расліна будзе гнаць у «вяршкі», а карэньчыкам дастанецца па рэшткавым прынцыпе.

Фото: Павел Орловский, Times.by

А чаму не зрэзаць так, каб кветкі можна было ў букеты і на продаж? Сумна гэта, калі каляровыя ахапкі будуць сіратліва ляжаць на градках.

На жаль, калі зрэзаць ствол пад аснову, напрыклад для букетнай даўжыні, то цыбуліне не спадабаецца.

Фото: Павел Орловский, Times.by

У зямлі яна сядзіць да канца чэрвеня. Затым вымаюць, сушаць і адпраўляюць у спецкамеры з нізкай тэмпературай. Па сутнасці, ахаладжэнне – штучная спячка. Калі гэты этап прапусціць, кветка потым не вырасце.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Калі радавы пакупнік бачыць у чырвоным цюльпане жоўты пялёстак – замілоўваецца, маўляў, якая рэдкасць. Аграномы гэтае захапленне не падзяляюць.

«Гэта брак, калі мы гаворым пра сарты монаколеру, а не пра тыя ж «папугайныя», якія славяцца расцяжкай адценняў і перакручанымі пялёсткамі, – тлумачыць Раман Шпак. – Ці вось, глядзіце, у палосцы фіялетавых цюльпанаў замяшаўся белы колер. На фота гэта выглядае прывабна. З пункту гледжання бізнесу – перасорціца. Уявім, што вы заказчык і патрэбна сотня фіялетавых цыбулін. А атрымалі толькі палову, бо другая вырасла з белай кветкай. Малаверагодна, што будзеце захапляцца».

Каб такога не здаралася, у сезон цвіцення па цюльпанавай плантацыі ездзяць аграномы і выдаляюць некандыцыю.

Уся працэдура аўтаматызаваная: дзве машыны павольна прасоўваюцца па радах. У кожнай па сем чалавек: аператар і шэсць аграномаў. Знайшлі брак – тэхніцы аддаецца каманда «выдаліць».

Фото: Павел Орловский, Times.by

На цюльпанавых палях у Тышкавічах растуць 8 сартоў. Чаму не больш? Па-першае, усе адценні даўно запатэнтаваныя, і не кожны ўладальнік жадае прадаваць. Па-другое, і гэта больш важкі фактар, колькасць не роўная якасці.

«Сусветныя вытворцы цюльпанаў імкнуцца вялікія плантацыі засаджваць адным-двума сартамі максімум. Прычына празаічная: лягчэй у вытворчасці. Засадзіў усё поле адным сортам – і ведаеш, што любыя перамешванні выключаныя», – расказвае Раман Шпак.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Зараз у планах фермера – пашыраць вытворчасць.

«20 гектараў – ужо неяк не салідна, – кажа Раман. – Трэба не менш за 60 гектараў. Каб да 8 Сакавіка маглі ўручыць кожнай беларусцы па букеце, у якім не менш за 15 цюльпанаў са сваёй цыбуліны».

]]>

Віталь Пінчук падпісаў кантракт з «Нэшвілам» з НХЛ

Times.by — Mon, 27 Apr 2026 17:07:17 +0300

Віталь Пінчук падпісаў кантракт з «Нэшвілам» з НХЛ

Виталий Пинчук. Фото: ХК «Динамо-Минск»

24-гадовы беларускі хакеіст перапісаў рэкорды мінскага «Дынама» ў КХЛ і цяпер адправіцца за акіян у мацнейшую лігу свету.

Раніцай 27 красавіка Віталь Пінчук развітаўся з мінскім «Дынама».

А вечарам «Нэшвіл» паведаміў, што беларускі хакеіст падпісаў аднагадовы кантракт.

Пінчук год за годам прагрэсіраваў у складзе «Дынама», і пра яго магчымы пераезд у НХЛ гаварылі даўно. У гэтым сезоне нападаючы у 73 гульнях набраў 73 (33+40) ачкі з улікам матчаў плэй-оф і абнавіў рэкорд беларускіх хакеістаў па ачках за адзін сезон у КХЛ.

Усяго ў рэгулярных чэмпіянатах КХЛ ён правёў за «Дынама» 252 матчы, у якіх забіў 73 шайбы і аддаў 72 галявыя перадачы. У плэй-оф на яго рахунку 28 гульняў, 22 (9+13) балы.

У каментарыі для Times.by Віталь Пінчук расказваў пра вучобу і захапленне відэагульнямі.

«Нэшвіл» у сезоне 2025/26 заняў 11-е месца ў Заходняй канферэнцыі і не трапіў у плэй-оф.

Нагадаем, нядаўна быў абноўлены рэкорд па колькасці беларусаў, якія згулялі ў адным сезоне НХЛ. Ілля Протас стаў восьмым беларускім хакеістам, задзейнічаным клубамі паўночнаамерыканскай лігі.

]]>

Рамантыкі Камсамольскага возера: у Мінску прайшоў Кубак свету па суднамадэльным спорце

Times.by — Mon, 27 Apr 2026 16:17:00 +0300

Рамантыкі Камсамольскага возера: у Мінску прайшоў Кубак свету па суднамадэльным спорце

Фото: Святослав Зоркий, Times.by

Прадстаўнікі 11 краін прыехалі ў Беларусь, каб паспаборнічаць у спорце, які аб’ядноўвае гісторыю, тэхніку, інжынерыю і кемлівасць.

З 23 па 26 красавіка ў Мінску праходзіў Кубак свету па суднамадэльным спорце «Мінская вясна – 2026». У праграме было два напрамкі – стэндавыя класы C і радыёкіруемыя яхты (RG65, F5-E, F5-М).

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Галоўны трэнер нацыянальных каманд па тэхнічных і авіяцыйных відах спорту і галоўны суддзя турніру Дзмітрый Калмыкаў расказаў аб крытэрыях ацэнкі стэндавых мадэлей.

«Першы крытэрый – выкананне (50 балаў максімум). Ацэньваецца якасць афарбоўкі, зборкі, прытрымліванне прапорцый. Наступны крытэрый – адпаведнасць дакументацыі. Мадэль павінна быць не прыдуманай, а копіяй гістарычнага карабля. Маштаб выбірае спартсмен на сваё меркаванне (цалёвы або метрычны). Апошні крытэрый – аб’ём работы і складанасць. Залатога медаля ўдастойваюцца ўдзельнікі, якія набралі ад 95 да 100 балаў», – растлумачыў ён.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Стэндавыя класы размясціліся ў Цэнтры тэхнічнай творчасці дзяцей і моладзі. Дэталізацыя караблёў уражвае. Тут і сучасныя, і сярэдневяковыя судны. На стварэнне такіх мадэлей патрабуецца, як правіла, мінімум паўгода, а некаторыя будуюць нават гадамі.

Геаграфія ўдзельнікаў шырокая: больш за 160 чалавек з Беларусі, Расіі, Казахстана, Узбекістана, Літвы, Грузіі, Германіі, Турцыі, Арменіі, В’етнама, Іспаніі.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

На выхадных карэспандэнты Times.by пабывалі і на Камсамольскім возеры, дзе праходзілі гонкі радыёкіруемых яхт у класе RG65. Тут спаборнічалі ад малога да вялікага: і школьнікі, і дарослыя мужчыны.

15-летняя Алиса приехала на соревнования из Санкт-Петербурга. Фото: Святослав Зоркий, Times.by

«Прыехала шмат гоншчыкаў. Нават не чакалі, што ў гэтым класе будзе столькі лодак. У мінулым годзе было 20, цяпер – 38», – кажа беларус Дзмітрый Койпіш, майстар спорту міжнароднага класа.

Дмитрий Койпиш. Фото: Святослав Зоркий, Times.by

Усе лодкі ўдзельнікі вырабляюць самі. І кіруюць суднам з дапамогай радыёпульта за кошт змянення становішча парусоў і руля. Задача – як мага хутчэй і больш дакладна прайсці адзнакі на вадзе. Лодка папераменна рухаецца па ветры, супраць ветру, з бакавым ветрам.

«Яхты робім самі. Купляем матэрыялы. Школа можа дапамагчы з растваральнікам, смалой, наждачкай. Ёсць розныя класы. Напрыклад, F5-М – самыя дарагія, там няма абмежаванняў па вазе. Трэба ўсё зрабіць больш трывалым і лёгкім. Толькі корпус з палубай пацягне на 500 долараў», – расказвае Дзмітрый.

Фото: Святослав Зоркий, Times.by

Мы глядзелі гонкі класа RG65. Тут даўжыня корпуса павінна быць не больш за 65 см. Таксама ёсць рэгламентаваная плошча парусоў. У сярэднім такія лодкі каштуюць ад $500 да $1000. Калі рабіць самому, то можна ўкласціся ў бюджэт $150. Самае галоўнае – дастаць парусы. Якасны матэрыял трэба заказваць з-за мяжы.

Часам яхты накрывае хваля, і яны могуць пайсці на дно. У такі момант суддзя хутка ўскоквае ў лодку з вёсламі і пачынае выратавальную аперацыю.

Фото: Святослав Зоркий, Times.by

У выніку беларускія спартсмены выйгралі 47 медалёў: 17 залатых, 15 сярэбраных, 15 бронзавых. 41 медаль у стэндавых класах (мадэлі-копіі караблёў), 6 узнагарод – у заліку радыёкіруемых яхт. У Дзмітрыя Койпіша – тры золата.

Фото: Святослав Зоркий, Times.by

]]>

Лукашэнка лічыць, што трэба адраджаць пацярпелыя ад аварыі на ЧАЭС землі

Times.by — Mon, 27 Apr 2026 11:29:10 +0300

Лукашэнка лічыць, што трэба адраджаць пацярпелыя ад аварыі на ЧАЭС землі

Фото: Пресс-служба Президента Республики Беларусь

Беларускія ўлады паступова ўводзяць у сельскагаспадарчы абарот тэрыторыі, якія раней лічыліся забруджанымі пасля выбуху на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі.

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка выказаў упэўненасць, што землі, пацярпелыя ад аварыі на ЧАЭС, трэба любой цаной вяртаць у сельгасабарот.

У ходзе паездкі ў Нараўлянскі раён кіраўнік дзяржавы азнаёміўся з работай сельгасарганізацый і заслухаў даклад аб ходзе пасяўной у цэлым.

«Справіліся з гэтымі землямі?» – пацікавіўся беларускі лідар.

Прэзідэнту расказалі, што ў раёне павялічваюць сельскагаспадарчыя плошчы за кошт вяртання зямель, якія пацярпелі ад аварыі на ЧАЭС.

«Трэба адраджаць гэтыя землі. Чаго б нам ні каштавала – трэба вярнуцца да тых зямель, якія ў нас былі ў савецкія часы. І мы можам гэта зрабіць», – цытуе Лукашэнку БелТА.

Прэзідэнт звярнуў увагу на якасць работ, якія мясцовыя гаспадаркі праводзяць на зямлі, у тым ліку меліярацыю. Гэта высокі ўзровень не толькі для прыпяцкіх раёнаў, але і для ўсёй краіны.

«Робім усё, каб было так усюды. Зразумела, што яшчэ ёсць над чым працаваць», – адзначыў старшыня Гомельскага аблвыканкама Іван Крупко.

]]>

У Гомелі адкрылі помнік ліквідатарам аварыі на ЧАЭС

Times.by — Sun, 26 Apr 2026 12:03:41 +0300

У Гомелі адкрылі помнік ліквідатарам аварыі на ЧАЭС

Фото: Times.by

У аснове кампазіцыі – два велізарныя валуны, якія сімвалізуюць жыццё да і пасля аварыі.

У Гомелі адкрылі помнік ліквідатарам аварыі на ЧАЭС. Увекавечаная памяць не толькі пра пажарных, але і пра шахцёраў, міліцыянераў, урачоў і іншых прадстаўнікоў мірных прафесій, якія ліквідавалі наступствы аварыі на Чарнобыльскай АЭС.

У аснове кампазіцыі – два велізарныя валуны, якія сімвалізуюць жыццё да і пасля аварыі. На першым – разбураны чацвёрты рэактар і верталёт над ім. На другім – сілуэты пажарных з так званай шэрэнгі нумар 1, якіх першымі паднялі па трывозе. Па краях і ззаду – будні ў зоне: за работай міліцыянер, урач, энергетыкі...

Аб’ёмную кампазіцыю з дзясяткамі яскравых дэталей стварыў майстар з Рэчыцы, спадчынны мастак па камені Сяргей Раманюк. Для яго гэта не проста дзяржаўны заказ, а, як ён сказаў у адным з інтэрв’ю, «гэта наша памяць, наша сумленне і наш абавязак перад тымі, хто прыняў на сябе першы ўдар радыяцыі».

Глава МЧС Вадим Синявский. Фото: Times.by

Митрополит Минский и Заславский Вениамин. Фото: Times.by

Фото: Times.by

Наступствы аварыі ў Чарнобылі ліквідавалі звыш за паўмільёна чалавек, сярод іх было нямала беларусаў. Надпіс на новым помніку абвяшчае: «Героі Чарнобыля – людзі, якія праявілі выключную адвагу і высакароднасць пры ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС».

Цяпер на пацярпелых землях радыяцыйная абстаноўка стабілізавалася. Як адзначыў у сваім выступленні міністр МНС Вадзім Сіняўскі, у Беларусі рэалізавана шэсць дзяржаўных праграм, накіраваных на развіццё рэгіёнаў, сацыяльную падтрымку і аздараўленне людзей.

Мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі Веніямін, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі назваў новы помнік сімвалам удзячнасці і адказнасці перад мінулым і будучыняй. Сёння, у 40-ю гадавіну аварыі на ЧАЭС, ён узначаліў літургію ў храме Святога Архангела Міхаіла і прыняў удзел у адкрыцці мемарыяльнай кампазіцыі.

]]>

Доза радыяцыі – як у самалёце: настаўнік з Гомеля водзіць экскурсіі ў чарнобыльскую зону

Юлія Неманкова — Sat, 25 Apr 2026 05:00:00 +0300

Доза радыяцыі – як у самалёце: настаўнік з Гомеля водзіць экскурсіі ў чарнобыльскую зону

З панядзелка па пятніцу Пётр вучыць гомельскіх школьнікаў інфарматыцы і астраноміі, а па выхадных мяняе строгі касцюм на трэкінгавыя чаравікі і вядзе людзей туды, дзе час спыніўся 40 гадоў таму.

Журналісты Times.by адправіліся ў беларускую зону адсялення разам з галоўным гідам гэтых мясцін – Пятром Філонам.

Мы даведаліся, якія таямніцы захоўваюць закінутыя будынкі, ці ёсць у зоне мутанты і сталкеры, наколькі там бяспечна і якую дозу радыяцыі насамрэч атрымлівае арганізм за дзень такой прагулкі.

Цікавасць да чарнобыльскай тэмы з’явілася ў дзяцінстве

Вясной 1986-га Пятру быў усяго год. Ён не памятае ні шчыльна зачыненых вокнаў у кватэры, ні трывожнага шэпту дарослых. Пра тыя дні ведае толькі са слоў родных: першыя тыдні пасля аварыі на ЧАЭС сям’я амаль не выходзіла на вуліцу.

Яго дзед, ваенны, збіраў усё, што ўдавалася знайсці пра катастрофу, – дома захоўвалася пухлая папка з выразкамі з газет і кнігі.

У 1990-я Пятра, як і многіх аднагодкаў з пацярпелых рэгіёнаў, адправілі на аздараўленне ў Італію па праграме «Дзеці Чарнобыля». Калі для большасці дзяцей тая паездка засталася проста ўспамінам, то для яго – стала стымулам вывучаць наступствы аварыі глыбей.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Ён скончыў фізічны факультэт Гомельскага ўніверсітэта і паступіў у магістратуру. У планах была нават аспірантура, а тэмай дысертацыі павінна была стаць міграцыя амерыцыю-241 – небяспечнага радыяактыўнага элемента.

«Але з вялікай навукай тады не склалася, – паціскае плячыма Пётр. – Затое з’явілася новае захапленне».

Хлопца заўсёды цягнула да прыгод: яшчэ са школы ён хадзіў у паходы, у студэнцтве праехаў аўтастопам амаль 40 тысяч кіламетраў. Потым была армія. Частка размяшчалася ў былых казармах савецкіх ракетных войскаў. Вакол было шмат старых бункераў і ангараў.

«Часам удавалася туды прабрацца. Менавіта тады я зразумеў: прагулкі па закінутых аб’ектах для мяне – найлепшы адпачынак, – прызнаецца ён. – У нейкі момант у галаве шчоўкнула: а што, калі сумясціць любоў да падарожжаў, закінутых мясцін і даўнюю цікавасць да Чарнобыля..?»

Фото: Петр Филон для Times.by

Першы афіцыйны турыст

Свой шлях у турызме Пётр пачаў у 2013 годзе з украінскай зоны адчужэння – беларуская тады была закрытая для наведвальнікаў. У Чарнобыль упершыню ён паехаў як арганізатар тура – хоць сам там ні разу не быў.

Фото: Петр Филон для Times.by

«Гэта была чыстая авантура. Ты не ведаеш ні дарогі, ні лакацый. Па сутнасці, ты такі ж даследчык, як і тыя, каго вядзеш», – успамінае герой.

Але думка пра родныя мясціны не давала спакою. У 2014 годзе Пётр з сябрамі атрымаў разавы пропуск на беларускі бок. Паездка аказалася кароткай, але яе хапіла, каб зразумець велізарны патэнцыял гэтых тэрыторый.

Фото: Петр Филон для Times.by

Пасля гэтага пачалася перапіска: Пётр адпраўляў лісты ў розныя інстанцыі з прапановай адкрыць гэтыя землі для турызму. А праз чатыры гады палажэнне аб зонах адчужэння і адсялення змянілі, дазволіўшы азнаямленчыя туры.

У 2018-м, літаральна на наступны дзень пасля ўступлення новых правілаў у сілу, Пётр уехаў з групай у Палескі радыяцыйна-экалагічны запаведнік. Так ён стаў першым афіцыйным турыстам беларускай зоны, а затым і галоўным яе папулярызатарам.

Фото: Петр Филон для Times.by

Сёння Пятру 41 год, ён выкладае інфарматыку і астраномію ў вучылішчы алімпійскага рэзерву. Яго любімы 8 «А» ведае: па выхадных класны кіраўнік мяняе строгі касцюм на трэкінгавыя чаравікі і вядзе людзей туды, дзе час спыніўся.

Часам ужо дарослыя выпускнікі ездзяць на экскурсіі разам са сваім настаўнікам. «З некаторымі хлопцамі я падтрымліваю сувязь. Радуюся іх дасягненням. Асабліва прыемна даведвацца, што нехта стаў паспяховым айцішнікам. Значыць, урокі інфарматыкі не прайшлі дарма», – смяецца ён.

Чаму беларуская зона – не для сталкераў

Цікавасць да чарнобыльскай тэмы шмат у чым падаграваюць медыя, блогеры і поп-культура – ад серыялаў HBO да гульні S.T.A.L.K.E.R. Але рэальнасць па абодва бакі мяжы моцна адрозніваецца.

Украінская зона – гэта маштаб і індустрыя. Там знаходзяцца Чарнобыльская АЭС, сховішчы ядзернага паліва, горад Чарнобыль, легендарная Прыпяць і гіганцкая радыёлакацыйная станцыя «Дуга».

Фото: Петр Филон для Times.by

Беларуская частка – абсалютна іншая. Тут няма знакавых, пазнавальных лакацый. Замест гэтага – 96 адселеных вёсак, некранутая прырода, цішыня. І ніякіх сталкераў.

«Сюды не едуць за экстрымам ці марадзёрствам проста таму, што тут няма такіх пунктаў прыцягнення, як Прыпяць, – тлумачыць гід. – Гэта велізарны музей пад адкрытым небам эпохі СССР і адначасова ўнікальны прыродны запаведнік».

Фото: Петр Филон для Times.by

Збегчы ў 1986-ы: хто і навошта едзе ў зону

У мінулым годзе беларускую зону адчужэння наведалі каля трох тысяч чалавек. Па маршрутах Пятра прайшлі госці больш чым з 50 краін, прыязджалі нават з Аўстраліі. Дарэчы, па другой адукацыі ён перакладчык, таму спакойна вядзе экскурсіі і на англійскай мове.

«Беларусаў сярод усіх наведвальнікаў больш за палову, але ў маіх групах – каля чвэрці. Прыкладна 50% – расіяне, астатнія – з далёкага замежжа», – расказвае гід.

Сярэдні ўзрост экскурсантаў – 35–40 гадоў, мужчын і жанчын прыкладна пароўну.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Самым старым маім турыстам быў 90-гадовы амерыканец японскага паходжання. Вельмі захоплены чалавек – нават забраўся на вышку», – усміхаецца Пётр.

А нядаўна турыст з Малайзіі праз адмену рэйсаў затрымаўся у Стамбуле, патраціў кучу нерваў, не спаў некалькі сутак, але ўсё роўна дабраўся да Беларусі дзеля экскурсіі.

Паводле назіранняў гіда, розніца ва ўспрыманні зоны заўважная адразу. Для беларусаў – гэта частка ўласнай гісторыі, да якой яны ставяцца спакойна. Для замежнікаў – экзотыка, такіх месцаў у свеце адзінкі.

«Людзі едуць сюды па розных прычынах. Нехта шукае эстэтыку постапакаліпсісу, нехта даследуе закінутыя будынкі. Любіцелі прыроды спадзяюцца ўбачыць рэдкіх жывёл, – пералічвае гід. – Ёсць і тыя, каго прыцягвае савецкае мінулае – магчымасць літаральна прайсціся па закансерваваным 1986 годзе».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Тут інакш адчуваецца час, прычым літаральна – у зоне не працуе мабільная сувязь: «Бывала, замежнікі спазняліся на зваротны аўтобус, бо не перавялі наручныя гадзіннікі і захапіліся прагулкай. Думаюць, што паспяваюць, а час ужо выйшаў».

Мутантаў няма, а зуброў – сотні: што насамрэч тоіць зона

Галоўны міф, з якім гіду даводзіцца змагацца часцей за ўсё, – радыяцыйныя мутацыі.

«Ніякіх мутантаў, зайцоў з трыма галовамі тут няма. Гэта ўсё выдумкі. Прырода проста жыве сама па сабе», – катэгарычны Пётр.

У доказ ён прыводзіць палявых мышэй, якія жывуць у верхнім, самым забруджаным слоі глебы: «Яны размнажаюцца кожныя 90 дзён, за гады змянілася больш за сотню пакаленняў грызуноў – і ніякіх мутацый, звязаных з радыяцыяй, у іх не выяўлена».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Затое маштаб вяртання дзікай прыроды ўражвае. Пасля сыходу людзей экасістэма цалкам аднавілася. Сёння ў запаведніку 57 відаў жывёл, 270 відаў птушак і 1200 відаў раслін.

Тут жыве адна з найбуйнейшых папуляцый чырвонакніжных зуброў – больш за 200 асобін. Ёсць коні Пржэвальскага, рысі, мядзведзі, арланы-белахвосты і беркуты. Самы часты «спадарожнік» турыстаў – заяц. Крыху радзей сустракаецца енатападобны сабака. Шмат ласёў, казуль і аленяў. У лясах блукае з дзясятак зграй ваўкоў.

Пётр успамінае кранальны выпадак, які адбыўся падчас адной з паездак: «Турыстка заўважыла, што ў глыбокі пограб правалілася сям’я барсукоў з дзіцянём. Мы змайстравалі для іх нешта накшталт лесвіцы. На наступны дзень я спецыяльна вярнуўся праверыць – на шчасце, звяркі паспяхова выбраліся».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Фарфор пад нагамі і выратаваны храм

Мы едзем з Пятром па чатырох адселеных вёсках Добрушскага раёна. КПП тут няма, але патрулі рэгулярна правяраюць пропускі ў выпадковых гасцей. Дарога ідзе праз месцы, дзе зніклі нават назвы, – толькі стэла з надпісам «Калгас «Рассвет» нагадвае пра калісьці вірлівае жыццё.

«Да Чарнобыльскай АЭС адсюль каля 140 кіламетраў. Аднак людзей пачалі адсяляць не адразу – толькі ў пачатку 1990-х», – тлумачыць гід.

Вакол зон тэрыторыя не выглядае мёртвай. Палі па-ранейшаму зелянеюць, на іх вядуцца сельгаспрацы. Межы забруджаных тэрыторый у Беларусі пераглядаюць кожныя пяць гадоў: землі з узроўнем да 2 Кі/км² вяртаюць у абарот.

«Нашы дапушчальныя ўзроўні значна больш строгія, чым у іншых краінах. Прадукты з перавышэннем радыёнуклідаў на прылаўкі патрапіць не могуць – гэта выключана», – падкрэслівае Пётр.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Больш за ўсё ў зоне паражаюць дэталі. Напрыклад, дарога, дзе падзельная паласа выкладзена з бітага белага фарфору, удаўленага ў асфальт. Адходы мясцовага завода калісьці выкарыстоўвалі замест фарбы для разметкі.

Ці лёс вёскі Вылева. Ад яе засталіся толькі фундамент і агароджа царквы Архістратыга Міхаіла – адзінага храма, «эвакуіраванага» з чарнобыльскай зоны. У 2000-х яго разабралі па бервянцу, перавезлі ў Гомель і аднавілі нанова. Цяпер драўляная царква пачатку XX стагоддзя стаіць у абласным цэнтры.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

У Бярозках калісьці было больш за 100 двароў. Зараз вакол цішыня, якую парушае толькі спеў птушак. Уздоўж вуліц стаяць дамы з чырвонай цэглы з разьбянымі аканіцамі. Зазірнуўшы ўнутр, можна ўбачыць дзіцячыя цацкі, кнігі, шафы з пустымі вешалкамі і пыльны посуд, да якога больш ніхто не дакранецца.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Кругаўка – самая далёкая кропка добрушскай зоны адсялення, далей ужо Бранская вобласць Расіі. Калісьці гэта было заможнае сяло са сваёй школай, домам культуры, бальніцай і нават двухпавярховымі панэлькамі.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Толькі воінскія пахаванні выбіваюцца з агульнай карціны запусцення. Паводле слоў Пятра, ва ўсёй зоне няма ніводнага закінутага помніка часоў Вялікай Айчыннай вайны – за кожным працягваюць даглядаць.

Могілкі тут таксама застаюцца дзеючымі. Былых жыхароў хаваюць на малой радзіме, а на Радаўніцу сюды без пропускаў пускаюць іх дзяцей і ўнукаў.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Прывід Рыты і апошні жыхар зоны

Самая атмасферная кропка на маршруце – старадаўняя сядзіба Герардаў у вёсцы Дзям’янкі. Яе ў канцы XIX стагоддзя пабудаваў сапраўдны тайны саветнік Мікалай Герард.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Гэтае месца ахутана містыкай. Падчас Першай сусветнай вайны дзевятнаццацігадовая дачка гаспадара сядзібы, Рыта, закахалася ў афіцэра і таемна з’ехала з ім на фронт. Разгневаны бацька загадаў вярнуць уцякачку дадому.

«Не вытрымаўшы разлучы з каханым, дзяўчына застрэлілася з бацькавага пісталета, – расказвае гід. – Яе пахавалі ў фамільным склепе. Пасля рэвалюцыі ўсыпальніцу разрабавалі, а трое ўдзельнікаў неўзабаве загінулі пры дзіўных абставінах».

З тых часоў з’явілася легенда пра прывід Рыты, які нібыта блукае сярод руін маёнтка.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«За сваю гісторыю сядзіба паспела пабываць прытулкам для сірот, нямецкім штабам, школай-інтэрнатам і летнім лагерам. У 1976 годзе тут адбыўся пажар, пасля якога будынак вырашылі не аднаўляць», – дадае Пётр.

Пасля аварыі на ЧАЭС жыццё ў Дзям’янках працягвалася яшчэ некалькі гадоў – вёску канчаткова адсялілі толькі ў 1991 годзе. Але адзін чалавек наадрэз адмовіўся з’язджаць.
«Апошнім жыхаром быў дзед Мікола, – успамінае экскурсавод. – Трымаў гаспадарку, пчол, сабаку. Толькі пару гадоў таму дзеці ўгаварылі яго перабрацца ў Гомель».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Насупраць яго апусцелага дома віднеецца труба свідравіны і вісіць заржавелы кубак. Калісьці тут можна было спыніцца, набраць вады і пагаварыць з чалавекам, які да апошняга не хацеў пакідаць родную зямлю.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Два мікразіверты за экскурсію: ці варта баяцца радыяцыі

Пытанне бяспекі – першае, якое задаюць амаль усе. Пётр адказвае на яго спакойна: «Экстрэмальных узроўняў радыяцыі тут даўным-даўно няма. Пры захаванні правілаў такія паездкі абсалютна бяспечныя, забруджвання адзення не адбываецца».

За сямігадзінную прагулку турыст атрымлівае да двух мікразівертаў радыяцыі. Для параўнання, падчас звычайнага авіяпералёту ўзровень апраменьвання можа дасягаць трох мікразівертаў за адну гадзіну.

«Адзін дзень у зоне супастаўны прыкладна з 40 хвілінамі палёту на самалёце, – тлумачыць гід. – Да таго ж карысць ад актыўнай прагулкі на свежым паветры значна вышэйшая, чым гіпатэтычная рызыка ад такой мікрадозы».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Сваю ўпэўненасць Пётр падмацоўвае асабістым вопытам. Ён дзясяткі разоў вячэраў у самасёлаў на ўкраінскім баку, якія жылі на чыстым участку тэрыторыі, – еў мясцовую бульбу і грыбы, пасля чаго правяраў узровень радыёнуклідаў у арганізме.

«Вынік паказаў 210 бекерэляў пры дапушчальнай норме для жыхароў Гомельскай вобласці да 400», – прыводзіць лічбы ён.

Сам гід бывае ў зоне па 8–10 разоў на месяц і адчувае сябе выдатна, ніякіх праблем са здароўем няма. Ён нават дом сабе пабудаваў з драўніны, нарыхтаванай у Веткаўскім спецлясгасе (тэрыторыя зоны адсялення). Матэрыял прайшоў праверкі і аказаўся абсалютна чыстым.

Паспець убачыць: чаму паездку не варта адкладваць

Трапіць у зону адчужэння можна толькі па афіцыйным пропуску, які афармляецца загадзя. Абмежаванняў для наведвальнікаў няшмат, але дзейнічае строгае правіла 18+. Групы звычайна невялікія – ад 2 да 20 чалавек, а кошт экскурсіі вар’іруецца ў межах 150–220 рублёў.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Самы папулярны маршрут праходзіць па Хойніцкім раёне праз КПП «Бабчын».

«Мы наведваем музей Палескага запаведніка, былы завод камбікорму, могілкі караблёў і адселеныя вёскі. Турысты бачаць закінутыя школы, бальніцы, крамы, сельсаветы – усё, што засталося ад ранейшага жыцця», – расказвае Пётр.

Паводле яго слоў, зона мяняецца хутчэй, чым здаецца. Драўляныя дамы гніюць, стрэхі абвальваюцца, а некаторыя лакацыі ўжо нельга наведваць праз пагрозу абрушэння.

Акрамя таго, у адселеных раёнах дзейнічае праграма зносу і пахавання будынкаў – многія пабудовы зніклі назаўжды. Зона адчужэння фармальна не трапляе пад дэмантаж, але і тут час робіць сваю справу.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Людзі вяртаюцца адсюль з іншым адчуваннем рэальнасці, – кажа Пётр. – Зона наглядна паказвае, да якіх наступстваў можа прывесці чалавечая памылка. І адначасова – наколькі моцная прырода».

Для Пятра Філона гэтыя землі даўно перасталі быць проста працай. Цяпер гэта яго месца сілы, куды ён вяртаецца зноў і зноў.

]]>

Мінскае «Дынама» падвяло вынікі: лёс трэнера, бюджэт, пошук ігракоў і цэны на білеты

Уладзімір Крыулін — Fri, 24 Apr 2026 12:40:00 +0300

Мінскае «Дынама» падвяло вынікі: лёс трэнера, бюджэт, пошук ігракоў і цэны на білеты

Фото: Святослав Зоркий, Times.by

«Зубры» правялі традыцыйную і абавязковую па рэгламенце КХЛ прэс-канферэнцыю па выніках сезона: ад клуба слова гаварылі генеральны дырэктар Арцём Каркоцкі і галоўны трэнер Дзмітрый Квартальнаў.

Па вялікім рахунку канкрэтыкі было мала, маўляў, трэба яшчэ правесці дакладны аналіз і потым рабіць вывады.

«Разумелі, што ў гэтым сезоне павінен быць зроблены крок наперад. Да гэтага ўсе імкнуліся. Крок наперад мінімальны адбыўся. Але на гэта было патрачана яшчэ больш сродкаў. Тут якраз-такі ёсць момант, над якім трэба падумаць», – двухсэнсоўна сказаў Арцём Каркоцкі.

Генеральный директор минского «Динамо» Артем Каркоцкий (слева) и главный тренер Дмитрий Квартальнов. Фото: Святослав Зоркий, Times.by

У Квартальнава яшчэ не сціхлі эмоцыі пасля завяршэння плэй-оф, дзе ў серыі ўступілі «Ак Барсу».

«Пасля такога фіяска ў канцы… Так прынята, што на апошнія рэчы звяртаем увагу. Шмат ёсць прычын. Не змаглі згуляць. Але гэта апраўданні. Але, паверце, вельмі шмат было зроблена. Каманда стала рэальна іншай. На яе ў лізе сталі ўсе па-іншаму рэагаваць. Я гуляў супраць мінскага «Дынама» і працаваў з Мінскам. Калі ўзяць пачатак майго першага года работы і цяпер – гэта розныя каманды. Зразумела, што клуб і ў фінансавым плане прыбаўляе. Але мы вялікія рэчы перавярнулі. Нашы мясцовыя хлопцы сталі іграць першыя ролі. Трэба іх падрыхтаваць. Самае галоўнае – даверыць. Былі рэзультаты. Трэба аддаць належнае хлопцам, якія прынялі гэтую работу. Тое, што ў канцы не атрымалася, – гэта іншая гісторыя», – сказаў Дзмітрый Квартальнаў.

Самае галоўнае пытанне: ці застаецца Квартальнаў у «Дынама»?

«Усе рашэнні па трэнерах і спартыўным менеджменце мы будзем прымаць да 31 мая. Сезон атрымаўся цікавым. Так, канцоўка пакінула дваякае ўражанне. Да канца мая будзем падводзіць вынікі», – адказаў Каркоцкі.

Калі задалі прамое пытанне, ці хоча Дзмітрый Вячаслававіч прадоўжыць працаваць у Мінску, канкрэтыкі таксама не было.

«Цяпер не гатовы адказаць. Хачу крыху адпачыць», – заявіў трэнер.

Главный тренер ХК «Динамо-Минск» Дмитрий Квартальнов. Фото: Святослав Зоркий, Times.by

Квартальнаў вядомы як эмацыянальны трэнер. Але часам залішняя экспрэсіўнасць, асабліва ў плэй-оф, можа пераходзіць у паніку і перашкаджаць.

«Я эмацыянальны чалавек. Нічога асабістага супраць кагосьці не маю, – адказаў Квартальнаў. – Можа, эмоцыі трэба ўстараніць. Згодны. Але мы ўсе жывыя людзі. Не хочам здавацца, прайграваць».

Аналізуючы вынікі другога раўнда з «Ак Барсам» (0:4 у серыі), Квартальнаў яшчэ раз сказаў, што не хапіла глыбіні, здароўя, варыятыўнасці ніжніх звёнаў.

«Мы разумелі праблемы, але не атрымалася падпісаць тых ігракоў, якіх хацелі. Цяжка гэта зрабіць у сярэдзіне сезона, разумею гэта. У матчах з «Ак Барсам» гэта прайшло чырвонай ніткай. Не хапіла рэальнай глыбіні, здароўя», – рэзюмаваў Квартальнаў.

Главный тренер ХК «Динамо-Минск» Дмитрий Квартальнов. Фото: Святослав Зоркий, Times.by

Пасля аднаго з матчаў з «Ак Барсам» Квартальнаў папракнуў хакеістаў у адсутнасці характару, што выклікала палеміку.

«Трэцяя гульня серыі была самай важнай. Праявілі бесхарактарнасць. Заўсёды ў адказе галоўны трэнер. Значыць, я не змог пераканаць, настроіць, каб яны згулялі шчыльна, дзёрзка. Гэты момант засмуціў. Нас абгулялі і збілі. Нас могуць абгуляць, але байцоўскі момант павінен быць. У нас шмат паўночнаамерыканцаў, якія ўмеюць гуляць. Але я ніколі не стаўлю хакеістаў асобна ад сябе», – сказаў Квартальнаў.

З года ў год часта паўтараецца гісторыя: у мінскае «Дынама» прыязджаюць паўночнаамерыканцы, здорава сябе праяўляюць, а калі ў іх завяршаюцца кантракты, іх да сябе на больш выгадныя ўмовы пераманьваюць клубы з Расіі. Цяпер гэта можа здарыцца з Алексам Ліможам і Таем Смітам.

«Штогадовая праблема. Ігракі такога ўзроўню прыязджаюць і паказваюць такую гульню, выходзяць на высокі ўзровень. Нам цяжка цягацца з рынкам у плане ўмоў. Але ў нас супрацоўнікі селекцыйнага аддзела працуюць пастаянна. Яны даказалі, што могуць знаходзіць брыльянты, якія прыязджаюць і становяцца ўпрыгажэннем лігі. Лімож – рэкардсмен, першы легіянер, які ў першым сваім сезоне набраў столькі ачкоў. Мы будзем прыкладаць усе намаганні, каб захаваць касцяк каманды і ўсіх лідараў», – сказаў Каркоцкі.

Генеральный директор минского «Динамо» Артем Каркоцкий. Фото: Святослав Зоркий, Times.by

Нападаючыя Віталь Пінчук, Вадзім Мароз, Ягор Борыкаў цікавыя клубам НХЛ, асабліва Пінчук. Каркоцкі заўважыў, што гэта прыемныя клопаты.

«Рады таму, што ёсць ігракі, якія дабіраюцца да НХЛ. Мы на сувязі з клубамі за акіянам, якія хочуць бачыць у сябе нашых ігракоў. Нас хвалюе іх будучыня і развіццё хлопцаў. Хочам, каб яны трапілі ў добрыя ўмовы, а не былі ў ратацыі. Наша мэта – давесці ігракоў да такога ўзроўню, каб яны сталі сталымі ментальна, фізічна і былі гатовыя заняць лідзіруючыя пазіцыі ў моцных клубах НХЛ», – адказаў Каркоцкі. І дадаў, што пакуль усё на стадыі перагавораў, прадметная размова з усімі хакеістамі наперадзе.

Спыталі гендырэктара і пра бюджэт на наступны сезон, ці будзе ён большы або меншы. Дакладнасці пакуль няма.

Перад стартам плэй-оф цэны на білеты павысілі, што шмат абмяркоўвалі ў сацсетках і нават на ўзроўні МАРГ.

Генеральный директор минского «Динамо» Артем Каркоцкий. Фото: Святослав Зоркий, Times.by

«Сусветная практыка паказвае: чым вышэйшы рэзультат, тым вышэйшыя цэны. Пасля першага падняцця цэн мы пачулі просьбы балельшчыкаў. Паколькі нас прызналі народнай камандай, цэны далей не сталі павышаць. Плюс на другі раўнд плэй-оф пакінулі скідку 25% уладальнікам абанементаў. І цэны паднялі толькі на лепшыя месцы на арэне. На астатнія месцы цэны прыкладна ў тым жа сегменце, які супастаўны з вольным часам у кінатэатрах, аквапарках. Мы не выходзілі за гэтыя рамкі. Хаця відовішча, гульня, атмасфера на «Мінск-Арэне», вядома, бясцэнныя», – сказаў Каркоцкі.

]]>

Ваўкоў з дзвюма галовамі не бачылі: адкрытая размова з вучоным пра міфы і праўду Чарнобыля

Юлія Неманкова — Fri, 24 Apr 2026 05:00:00 +0300

Ваўкоў з дзвюма галовамі не бачылі: адкрытая размова з вучоным пра міфы і праўду Чарнобыля

На першамайскай дэманстрацыі 1986 года чатырнаццацігадовы Ігар Чэшык ішоў у школьнай калоне з кветкамі, не мяркуючы ні пра тое, што адбываецца, ні пра тое, як з гэтым будзе звязана яго жыццё. Сёння ён узначальвае Інстытут радыебіялогіі НАН Беларусі.

Чарнобыль спарадзіў дзясяткі страхаў – ад міфаў пра мутантаў да цалкам рэальнай панікі. У 1980-х гомельскія прадукты абыходзілі бокам, а цэлыя вёскі знікалі з карт, літаральна сыходзячы пад зямлю разам з хатамі.

Напярэдадні гадавіны аварыі журналісты Times.by пагутарылі з Ігарам Чэшыкам пра рашэнні, ад якіх залежаў лёс цэлых гарадоў, пра міфы, што аказаліся жывучэйшымі за радыяцыю, і рэальныя пагрозы, пра якія мала хто задумваецца.

Кветкі, сцяжкі і нябачная пагроза

Вясна 1986 года выдалася анамальна цёплай. 1 мая 14-гадовы Ігар Чэшык, як і тысячы яго аднагодкаў, радаваўся сонцу на дэманстрацыі ў родным Слаўгарадзе. Пра катастрофу ніхто не ведаў – першыя трывожныя чуткі папаўзлі толькі да 5 мая. Людзі былі напалоханыя, і гэты страх імкліва разрастаўся з-за недахопу інфармацыі.

«Мала хто ведае, але ў Крамлі ўсур’ёз абмяркоўвалі эвакуацыю паўмільённага Гомеля. Лёс горада вырашылі вучоныя: яны пераканалі кіраўніцтва, што спяшацца не варта, – тут можна жыць», – распавядае Ігар Анатольевіч.

Гомель. 1 мая 1986 года. Служащий Гомельского завода пусковых двигателей Александр Перегудов с сыном Димой во время рыбалки на реке Сож. Фото: Иван Юдаш, ТАСС

Гомель. 3 мая 1986 года. Дом отдыха завода пусковых двигателей. Фото: Иван Юдаш, ТАСС

А калі па тэлевізары нарэшце афіцыйна пацвердзілі, што здарылася аварыя, пачалася сапраўдная паніка. Сем’і стараліся вывезці дзяцей як мага далей. Ігара з братам адправілі на ўсё лета да бабулі ў Мінскую вобласць. У верасні яны вярнуліся за парты, нібыта нічога не здарылася, але «шлейф чарнобыльцаў» цягнуўся за імі яшчэ доўга.

«Учора тут была вёска, а сёння – роўнае поле»

Паступіўшы ў 1989 годзе ў Віцебскі медуніверсітэт, Ігар раптам адчуў сябе «іншапланецянінам». На тых, хто прыехаў з пацярпелых рэгіёнаў, глядзелі з апаскай і непрыхаванай цікаўнасцю: «Як вы там? Што ясце? Не свеціцеся?».

«У тыя гады ў грамадстве панаваў татальны недавер. Знакамітую рагачоўскую згушчонку і любыя гомельскія прадукты проста перасталі купляць. Зараз гэта здаецца дзіўным: ніхто не шукае на этыкетцы адрас мясакамбіната. Але тады людзей накрыла радыяфобія», – узгадвае суразмоўца.

Самым цяжкім юнацкім успамінам сталі паездкі да бацькоў.

«Спачатку ў вёсках пусцелі хаты, затым прыязджала тэхніка – будынкі зносілі і хавалі ў спецыяльна выкапаных катлаванах. Пазней з узбочын зніклі нават паказальнікі. Едзеш па знаёмай дарозе і разумееш: учора тут была вёска, а сёння – проста роўнае поле», – з сумам кажа ён.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Менавіта гэты боль – назіраць, як малая радзіма сыходзіць пад зямлю, – і прывёў яго ў радыебіялогію.

Прамяняў скальпель на дазіметр

Ігар Чэшык стаў хірургам і тры гады ратаваў жыцці ля аперацыйнага стала. Але цяга да навукі апынулася мацнейшай. Ён вырашыў працягнуць акадэмічны шлях. Тэмай яго дысертацыі стала здароўе дзяцей і падлеткаў на забруджаных тэрыторыях.

Прайшоўшы шлях ад урача да прарэктара гомельскага медуніверсітэта, у 2015 годзе ён узначаліў Інстытут радыебіялогіі.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Да таго моманту ўстанова, заснаваная ў лютым 1987-га, ужо пераехала з Мінска ў Гомель. Рашэнне было лагічным: вывучаць «чарнобыльскую праблему» ў цішыні сталічных кабінетаў стала немагчыма. Работа павінна была ісці «ў палях».

«Урач бачыць вынік сваёй працы хутка – заўтра ці праз тыдзень, – кажа Ігар Чэшык. – У нашай навуцы вынікі бачныя праз дзесяцігоддзі. Але сёння я магу сказаць цвёрда: мы справіліся».

Лабараторыя пад адкрытым небам

Сёння праца вучоных інстытута непарыўна звязана з Палескім радыяцыйна-экалагічным запаведнікам.

Важна разумець: «чарнобыльская зона» неаднародная. Ёсць зона адсялення, дзе па трасах дазволены рух, хоць з’езды перакрыты знакамі радыяцыйнай небяспекі. Але запаведнік – гэта закрыты рэжымны аб’ект, зона адчужэння. Доўгі час сюды пускалі толькі вучоных, і толькі нядаўна пачалі вадзіць экскурсіі – прычым строга па спецпропусках.

У запаведнай зоне, у адрозненне ад адселеных раёнаў, забаронена любая гаспадарчая дзейнасць. Таму тут не зносілі хаты і не раўнялі вёскі з зямлёй. Час у гэтых месцах нібы застыў.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Едзеш па густым лесе, а табе кажуць: «Глядзі, там хаты». Адразу іх не бачыш, – распавядае Ігар Анатольевіч. – Але ўглядаешся і заўважаеш абрысы сценаў, праз якія прараслі кусты і дрэвы. За сорак гадоў прырода літаральна праглынула чалавечае жыллё».

Адсутнасць людзей ператварыла зону адчужэння ва ўнікальную біялагічную лабараторыю пад адкрытым небам, дзе засяроджана больш за 90% усёй флоры і фаўны Беларусі.

Тут жывуць зубры, коні Пржэвальскага, а волкі настолькі адаптаваліся да радыяцыйнага фону, што іх імунная сістэма змянілася. Яны сталі ўстойлівымі да інфекцый, якія смяротныя для іх сабратаў з «чыстых» лясоў.

«Як кажуць мясцовыя, радыяцыя апынулася дабрэйшай за чалавека, – падкрэслівае дырэктар. – Прырода аднавілася, вярнула сабе некрануты выгляд, стварыўшы для жывёл ідэальныя ўмовы існавання».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Міфы пра мутантаў: чаго варта баяцца насамрэч

Чарнобыль дагэтуль акружаны міфамі. У масавай свядомасці зона адчужэння населена жудаснымі істотамі з камп’ютарных гульняў і фільмаў жахаў.

На пытанне пра мутантаў Ігар Чэшык рэагуе з усмешкай: «Ніхто з супрацоўнікаў інстытута за ўсе гэтыя гады ні разу не бачыў ваўка з дзвюма галовамі. Так, генетычныя мутацыі існуюць, але яны не ператвараюць звяроў у монстраў. Прырода працуе інакш: альбо арганізм адаптуецца, альбо проста не выжывае».

Але куды небяспечней за казкі пра мутантаў іншае, цалкам рэальнае зманлівае ўяўленне. І тычыцца яно звычайных лясных грыбоў. Людзі часта бяруць у лес бытавыя дазіметры, вымяраюць агульны гама-фон і, бачачы норму, спакойна збіраюць ураджай. Гэта небяспечная ілюзія, папярэджвае вучоны.

Грыб – гэта губка. Ён убірае радыяцыю значна больш актыўна, чым ягады ці мох. Дазіметр вымярае толькі знешні фон, ён не бачыць таго, што накоплена ўнутры.

Калі гэты «чысты» па дазіметру грыб пакласці ў лабараторны свінцовы домік (ахоўную камеру для высокадакладных вымярэнняў), прыбор можа паказаць перавышэнне радыенуклідаў у сотні і тысячы разоў.

Чарнобыль і Хірасіма: у чым розніца

Чарнобыль часта параўноўваюць з Хірасімай і Нагасакі, але гэта ў корані няправільна. З пункта гледжання радыёбіялогіі гэта зусім розныя рэчы.

«Хірасіма і Нагасакі – наймацнейшая ўдарная хваля, пазамежавая тэмпература і імгненная прамянёвая хвароба ў тых, хто апынуўся ў эпіцэнтры. Чарнобыльская ж аварыя – гэта масіўны выкід радыенуклідаў і цяжкіх металаў на велізарную тэрыторыю без цеплавога ўдару і выбуховай хвалі», – тлумачыць Ігар Анатольевіч.

Игорь Чешик. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Вучоныя называюць гэта «нізкадозавым уздзеяннем» – гэта значыць доўгае апрамяненне малымі дозамі, але на вялікай плошчы.

«Калі пры ядзерным выбуху асноўны ўдар прыпадае на момант успышкі, то тут галоўным фактарам стала паступовае выпадзенне ападкаў. Ціхая, павольная пагроза, якая дзейнічае інакш», – кажа ён.

Дзе сёння хаваецца радыяцыя

Праз сорак гадоў паветра чыстае. Радыенукліды сышлі ў глебу на глыбіню не менш за 10 сантыметраў і на дно вадаёмаў.

«Існуе тэарэтычная верагоднасць удыхнуць радыеактыўны пыл, але гэта тычыцца толькі тых, хто займаецца палявымі работамі непасрэдна на забароненых тэрыторыях. Для звычайнага жыхара Гомеля ці Слаўгарада такой пагрозы няма», – дадае кіраўнік інстытута.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Паводле слоў Ігара Чэшыка, сёння праблема Чарнобыля перайшла з галіны фізікі ў галіну псіхалогіі і культуры.

«Мы стварылі сур’ёзную трохузроўневую сістэму кантролю, якая гарантуе бяспеку прадуктаў у крамах. Але адказнасць за тое, што чалавек збірае сам, пераступаючы праз знакі забароны ў лесе, заўсёды будзе ляжаць толькі на ім самім. Гэта пытанне экалагічнай культуры», – падкрэслівае ён.

Адваяваныя гектары: як «падмануць» радыяцыю

У сельскагаспадарчы абарот ужо вернута каля 20 тысяч гектараў зямлі, якія раней лічыліся радыяцыйна небяспечнай тэрыторыяй. З іх 17 тысяч – у Гомельскай вобласці, астатнія – у Магілёўскай і Брэсцкай.

«Гэта паступовы працэс, які залежыць ад натуральнага распаду ізатопаў і пераходу іх у іншыя формы, – тлумачыць Ігар Чэшык. – Мы бяром пробы, робім аналізы і пралічваем усё: ад узроўню забруджвання да эканамічнай мэтазгоднасці. Нават калі ў глебе ёсць радыенукліды, гэта не значыць, што яны абавязкова апынуцца ў расліне».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Аказваецца, радыяцыю можна «падмануць», правільна падбіраючы культуры для канкрэтнага поля. Напрыклад, цэзій-137 актыўна ўбіраюць бульба, капуста, кроп, пятрушка. А вось кавун, баклажан і чорныя парэчкі да яго раўнадушныя. Стронцый-90 накопліваюць рэдзька, базілік, маліны, ажыны, затое амаль не заўважаюць таматы і гарбуз.

Ведаючы аграхімічны склад пэўнага поля, спецыялісты інстытута даюць фермерам рэкамендацыі: дзе саджаць бульбу, а дзе вырошчваць бахчавыя. Такі падыход дазваляе атрымліваць чыстую прадукцыю там, дзе раней стаялі знакі радыяцыйнай небяспекі.

На пытанне: «А вы самі купілі б ежу, вырашчаную на такіх тэрыторыях?» – Ігар Анатольевіч адказвае без роздумаў: «Я не проста купіў бы і з’еў, я менавіта так і раблю. Усе мы купляем у магазінах мяса, хлеб і малако. За чысціню прадукцыі на паліцах у любой кропцы рэспублікі я магу ручацца асабіста: кантроль выбудаваны настолькі жорстка, што рызыка памылкі зведзена да нуля».

Ці звязаны рост анкалогіі з аварыяй на ЧАЭС

Размова пра Чарнобыль непазбежна ўпіраецца ў страх за здароўе. Аднак лічбы кажуць, што па ўзроўні захваральнасці – ці то сезонныя вірусы, ці то цяжкая анкалогія – Гомельшчына сёння практычна не адрозніваецца ад Мінска, Гродна ці Віцебска.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Рост анкалогіі – гэта агульнасусветная сумная тэндэнцыя, а не спецыфічны чарнобыльскі след, – лічыць Ігар Чэшык. – Да радыяцыйна-індукаваных захворванняў афіцыйна аднесены толькі рак шчытападобнай залозы ў тых пакаленняў, хто нарадзіўся да аварыі або адразу пасля яе. Яго ўсплёск прыпаў на 1990-я гады, і гэта адзіны даказаны эфект Чарнобыля».

Вучоны ўпэўнены: забабоны пра небяспеку пражывання на гэтых землях пара пакінуць у мінулым. Гама-фон у пацярпелых раёнах даўно вярнуўся ў межы нормы. Жыццё тут падпарадкоўваецца тым жа правілам, што і ў любым іншым рэгіёне.

Ад лішайнікаў да 3D-атласа: чым жыве радыебіялогія сёння

Радыебіялогія сёння – гэта не толькі пра кантроль. Гомельскія вучоныя працуюць над мноствам цікавых праектаў. Адзін з самых перспектыўных – вывучэнне мясцовых лішайнікаў.

«Іх экстракты валодаюць магутным цытатаксічным і фотасенсібілізуючым дзеяннем. Прасцей кажучы, гэтыя рэчывы здольныя «падсвятляць» ракавыя клеткі, робячы іх мішэнню для прамянёвай тэрапіі», – распавядае кіраўнік інстытута.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Акрамя барацьбы з анкалогіяй, лішайнікі ратуюць і ад «шкоднага» сонца.

«Высветлілася, што экстракты лішайнікаў абараняюць тканкі ад ультрафіялету лепш за многія сінтэтычныя аналагі. Зараз у інстытуце ўжо распрацоўваюць мазі і крэмы на аснове гэтага прыроднага кампанента», – дадае ён.

А яшчэ вучоныя зазіраюць углыб арганізма на нанаўзроўні. У інстытуце ёсць унікальны атамна-сілавы мікраскоп Bruker коштам $500 тысяч. Такіх прыбораў на постсавецкай прасторы адзінкі. З яго дапамогай даследчыкі ствараюць першы ў гісторыі 3D-атлас клетак крыві чалавека.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Мы пакажам эрытрацыт або лейкацыт не ў выглядзе плоскай карцінкі з падручніка, а ў аб’ёмным малюнку, – дзеліцца планамі Ігар Чэшык. – Гэта дазволіць у дэталях убачыць рэакцыю жывой клеткі на стрэс або выпраменьванне, што адкрывае велізарныя магчымасці не толькі для медыцыны, але і для матэрыялазнаўства».

«Я гатовы падтрымліваць другую АЭС у Беларусі»

Нягледзячы на цяжкую спадчыну 1986 года, Ігар Чэшык застаецца прыхільнікам мірнага атама. Сёння яго інстытут выступае навуковым гарантам бяспекі Беларускай АЭС у Астраўцы.

«Мы ўдзельнічалі на ўсіх этапах: ад выбару пляцоўкі да пастаяннага маніторынгу работы станцыі. Яшчэ да яе пуску мы ўзялі сотні проб вады, глебы, рыбы і мяса ў Астравецкім раёне, каб вызначыць так званы нулявы ўзровень радыяцыі», – распавядае ён.

Белорусская АЭС. Фото: Минэнерго

Гэтыя ўзоры – своеасаблівы эталон – цяпер захоўваюцца ў інстытуце ў спецыяльным архіве. Яны пранумараваны і закадаваны так, што нават праз 100 гадоў вучоныя змогуць параўнаць стан экалогіі да і пасля эксплуатацыі АЭС.

«Маніторынг паказвае, што ўзровень радыяцыі ў раёне станцыі застаўся нулявым. Для нашай краіны гэта самы чысты і своечасовы спосаб атрымання энергіі. Я гатовы падтрымліваць і будаўніцтва другой АЭС у Беларусі», – канстатуе дырэктар.

Чарнобыль як кропка росту

Азіраючыся назад, Ігар Чэшык прызнае: яго ўласнае стаўленне да радыяцыі прайшло доўгі шлях – ад падлеткавага шоку да спакойнага прафесіяналізму вучонага.

Сёння ён разглядае Чарнобыль як жорсткі стымул, які прымусіў Беларусь здзейсніць інтэлектуальны рывок.

Игорь Чешик. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Аварыя – не лепшая падстава для развіцця, але гэта быў каласальны штуршок наперад, – разважае ён. – Мы былі вымушаныя выйсці з зоны камфорту і стварыць тое, чаго раней проста не існавала. З’явіліся ўнікальныя школы радыебіялогіі і радыяцыйнай медыцыны. Мы навучыліся балансаваць паміж чалавекам, атамам і прыродай».

Гэты поспех стаў магчымым дзякуючы зладжанай працы розных ведамстваў, міністэрстваў, вучоных, медыкаў, аграрыяў. «Гэта запатрабавала велізарных сіл і сродкаў дзяржавы, але вынік – бяспека людзей – каштаваў любых затрат», – падсумаваў Ігар Чэшык.

Для жыхароў Гомельшчыны слова «Чарнобыль» назаўжды застанецца часткай асабістай гісторыі. Але сёння гэта ўжо гісторыя не пра страх, а пра сілу, веды і перамогу чалавечага розуму над нябачнай пагрозай.

]]>

Нам казалі, што ўсе павыміраюць да 2000-га: радыяцыйны генетык развеяла міфы пра Чарнобыль

Вераніка Уласевіч — Thu, 23 Apr 2026 05:00:00 +0300

Нам казалі, што ўсе павыміраюць да 2000-га: радыяцыйны генетык развеяла міфы пра Чарнобыль

На момант аварыі на ЧАЭС радыебіялогія ў Савецкім Саюзе ўжо гаснула: лабараторыі закрываліся, спецыялісты сыходзілі, веды страчваліся. Гэта прывяло да памылак і хвалі міфаў, наступствы чаго адчуваюцца да гэтага часу.

Аб першых днях пасля аварыі, рэальных наступствах Чарнобыля і галоўных памылковых думках, у якія працягваюць верыць праз дзесяцігоддзі, Times.by паразмаўляў з Ірмай Масэ, галоўным навуковым супрацоўнікам лабараторыі генетыкі чалавека Інстытута генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі, доктарам біялагічных навук, прафесарам.

Генетыка пад забаронай

Школьніцай Ірма захаплялася матэматыкай і астраноміяй, але ўсё змяніла адно бесклапотнае лета на Нарачы. Доктар біялагічных навук успамінае, як назірала за студэнтамі на біястанцыі. Яны лавілі матылькоў, малюскаў, вывучалі іх, збіралі калекцыі. І раптоўна дзяўчына зразумела: фізмат пачакае, яна ідзе ў біялогію.

Такое рашэнне ў тыя гады выглядала дзіўным.

«Справа ў тым, што біялогія тады, у канцы 1950-х гадоў, зусім не каціравалася, а класічная генетыка як навука падвяргалася беспрэцэдэнтным ганенням і дыскрэдытацыі, лічылася амаль ідэалагічным злачынствам», – тлумачыць 88-гадовая прафесар.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

У 1950-х у Белдзяржуніверсітэце выкладаў Мікалай Турбін – чалавек, які фактычна вярнуў генетыку ў аўдыторыі. Яго лекцыі слухалі стоячы, у праходах, на прыступках – яблыку няма дзе было ўпасці.

Менавіта ён заўважыў інтарэс Масэ і прапанаваў ёй заняцца навукай. Яна ўзялася за тэму абароны генетычных структур ад уздзеяння радыяцыі. Аб’ектам даследаванняў стала муха дразафіла.

Да пачатку 1960-х Масэ выяўляе эфект, які тады гучаў амаль як навуковая фантастыка, – ахоўныя ўласцівасці меланіну ад малых доз радыяцыі.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Аднак навуковы вынік не азначаў прызнання. «Мне казалі: «Ну куды ты са сваёй мушкай? Цябе на гарматны выстрал не падпусцяць да абароны», – успамінае Ірма Барысаўна.

Але з сыходам Хрушчова абрушылася сістэма, якая трымала генетыку пад забаронай, і ў 27 гадоў Ірма абараняе дысертацыю – першую за два дзесяцігоддзі працу па класічнай генетыцы ў СССР. Гэта была не проста навуковая ступень, а сімвал вяртання цэлай дысцыпліны.

Да сярэдзіны 1980-х яна ўжо рыхтуе доктарскую, але інтарэс да радыебіялогіі ў краіне імкліва падае. Пасля забароны ядзерных выпрабаванняў лабараторыі закрываюцца, даследаванні скарачаюцца, спецыялісты выязджаюць або пакідаюць прафесію.

«Усе гаварылі: каму гэта трэба? Кіраўнікоў лабараторый звальнялі, маладыя раз’ехаліся па розных краінах», – успамінае прафесар.

І менавіта ў гэты момант адбываецца аварыя на Чарнобыльскай АЭС.

Чернобыльская АЭС после аварии, 1986 год. Фото: Валерий Зуфаров, ТАСС

«Пазней на афіцыйных сходах будуць гаворыць аб негатоўнасці да чарнобыльскай аварыі, а мне так крыўдна было гэта слухаць. Гэта значыць, вы спачатку закрывалі лабараторыі, а потым аказаліся не гатовыя?!» – не стрымлівае эмоцый Ірма Масэ.

Усе гулялі, а радыяцыя ўжо была ў паветры

У першыя дні амаль ніхто не ведаў аб тым, што адбылася аварыя.

«Памятаю, мой сын тады з палаткай збіраўся за горад з сябрамі. Паколькі я была блізкая да навуковага асяроддзя, да мяне дайшлі чуткі: маўляў, быццам бы адбылася аварыя. І ў Гомельскай вобласці ўрачы ўначы будзілі дзяцей, каб вывозіць далей. У нас жа ўсё было наадварот. Я патэлефанавала сыну, ён пасмяяўся: «Мама, ты што, з глузду з’ехала?» І кінуў трубку», – успамінае Ірма Барысаўна.

Вертолет Ми-26 во время дезактивации местности в тридцатикилометровой зоне отчуждения у Чернобыльской атомной электростанции после аварии. Фото: Валерий Зуфаров, ТАСС

Асабліва ўразлівымі аказаліся паўднёвыя рэгіёны Беларусі.

Справа ў тым, што многія раёны краіны, якія прылягаюць да Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі, у тым ліку Гомельская вобласць (і асабліва раён Палесся), і раней лічыліся эндэмічнымі па зобе. Што гэта значыць? Пастаянны дэфіцыт ёду ў навакольным асяроддзі – глебе, вадзе, прадуктах – прыводзіў да павелічэння шчытападобнай залозы. Аналагічная сітуацыя назіралася ў шэрагу раёнаў Расіі і Украіны.

Паводле слоў Ірмы Барысаўны, да 1985 года ў паўднёвых рэгіёнах праводзілі прафілактыку дэфіцыту ёду, але потым яе спынілі. І на момант аварыі ў жыхароў гэтых раёнаў ужо назіраўся ёдны дэфіцыт. Гэта прывяло да яшчэ больш эфектыўнага паглынання радыенуклідаў шчытападобнай залозай.

Толькі праз тыдзень пасля аварыі Міністэрства аховы здароўя праінфармавала насельніцтва аб тым, што адбылося на самай справе. Людзей заклікалі праводзіць ёдную прафілактыку, але ніхто не тлумачыў толкам, як іменна гэта рабіць.

Па тэлебачанні аб’явілі: трэба піць ёд. Але простыя людзі не ведалі, што ў ежу трэба дабаўляць ёдзісты калій. І капалі спіртавы раствор ёду – тое, што было ва ўсіх дома. Дозы ёду таксама не былі вядомыя, і ў дзіцячых садах нянечкі дабаўлялі спіртавы раствор ёду ў каву ці ў малако дзецям столькі, колькі не шкада. У выніку дадатковы прыём ёду перашкаджаў вывядзенню з арганізма ўжо назапашанага ў шчытападобнай залозе радыеактыўнага ёду. Акрамя таго, лішак спіртавога раствору ёду сам па сабе выклікае парушэнні шчытападобнай залозы».

На гэтым фоне і сфарміраваўся галоўны – даказаны – медыцынскі эфект Чарнобыля: рост раку шчытападобнай залозы. Астатнія наступствы аварыі Ірма Барысаўна лічыць перабольшанымі.

Наступствы аварыі

Пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС рэзка зноў становяцца запатрабаванымі даследаванні па радыебіялогіі і радыяцыйнай генетыцы. Працы Ірмы Масэ, якія яшчэ нядаўна лічыліся непатрэбнымі, раптоўна аказваюцца ў цэнтры ўвагі.

У 1986 годзе яна абараняе доктарскую дысертацыю. Была навукова даказана ўнікальная здольнасць меланіну абараняць спадчынныя структуры ад мутагеннага ўздзеяння не толькі вострага, але і працяглага апрамянення, прычым на працягу дзясяткаў пакаленняў.

Праца атрымала прызнанне, узнагароды і міжнародны інтарэс. Прэпарат нават планавалі ўкараняць у вытворчасць, але да практыкі справа не дайшла.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Тады ўсе навокол рэзка кінуліся вывучаць эфекты чарнобыльскай аварыі, прычым многія ніколі раней радыебіялогіяй не займаліся», – адзначае доктар навук.

З'яўляецца мноства супярэчлівых і няграматных публікацый аб жахлівых мутагенных эфектах сярод людзей і жывёл.

«З неверагоднай хуткасцю распаўсюдзіліся чуткі, што будуць назапашвацца мутацыі і нараджацца вырадкі і што да 2000 года Беларусь уся павымірае», – успамінае прафесар.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Давер людзей быў моцна падарваны несвоечасовым інфармаваннем. І многія верылі гэтым публікацыям і выказванням і пакідалі краіну на эмоцыях.

Так зрабіла і сяброўка Ірмы Барысаўны, якая, спалохаўшыся радыяцыі, рэзка сабралася і паехала разам з сям'ёй. Хаця, падкрэслівае доктар навук, радыяцыйны фон заўсёды быў і будзе – у малых дозах ён нават неабходны.

Міфы або рэальнасць?

Ірма Барысаўна расказвае, што тады перад генетыкай стаяла задача «абараніць спадчынныя структуры, каб у будучыні не нараджаліся дзеці з якімі-небудзь дэфектамі». Паводле яе слоў, за апошнія сорак гадоў такіх дзяцей стала з'яўляцца на свет менш за кошт развіцця дыягностыкі і выяўлення парушэнняў на ранніх этапах.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Пасля постчарнобыльскага буму з цягам часу даследаванні па радыяцыйнай генетыцы зноў скарачаліся. Ірма Барысаўна ўспамінае, што многія навуковыя цэнтры перавозілі ў Гомель, бліжэй да забруджаных тэрыторый.

Зразумела, паехалі не ўсе: у кагосьці сям'я ў Мінску, у кагосьці жыллё, пажылыя бацькі. І навуковая база была «распалавінена»: за Гомелем засталіся даследаванні па радыяцыйнай тэматыцы, а ў Мінску пераарыентаваліся на вывучэнне генетыкі чалавека.

Ірма Барысаўна стала загадчыцай лабараторыі генетыкі чалавека Нацыянальнай акадэміі навук. Цяпер тут робяць генетычныя пашпарты, вызначаюць схільнасць дзяцей да розных відаў спорту, праводзяць псіхаэмацыянальныя даследаванні, дапамагаюць папярэдзіць розныя захворванні. Дарэчы, з 27 тысяч пашпартоў 10 тысяч – для жанчын, якія правяраюць рызыку невыношвання цяжарнасці.

«Цяпер мы робім не менш важныя рэчы, – лічыць доктар біялагічных навук. – А што датычыцца Чарнобыля, многія ж да гэтага часу вераць міфам».

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Міф №1. Аварыя на ЧАЭС прывяла да масавых мутацый.

«Мутацыя – гэта змяненне генетычнага матэрыялу. Вялікія дозы радыяцыі сапраўды выклікаюць мутацыі. Напрыклад, у лабараторыях мы працуем з раслінамі і спецыяльна апраменьваем іх, каб дабіцца патрэбных нам уласцівасцей. Але пасля аварыі ніякіх наступстваў – ні генетычных, ні анкалагічных, ні інфекцыйных – не засталося, акрамя раку шчытападобнай залозы. Таму што дозы радыяцыі для аддаленых рэгіёнаў былі невялікія», – тлумачыць Ірма Барысаўна.

Міф №2. Мы ўсе захварэем на рак шчытападобнай залозы і памром.

Рак шчытападобнай залозы да гэтага часу актуальны для беларусаў, пацвярджае генетык. Але захворванне навучыліся нядрэнна лячыць, і людзі толькі ў выключных выпадках могуць памерці.

«Разумееце, людзі перыядычна захворваюць на анкалогію. Гэта статыстыка. Так было і будзе заўсёды. Таму што ў кожным чалавеку ёсць анкагены. Лічыцца, што на з'яўленне раку вельмі ўплывае псіхалагічны стан. І гэта датычыцца не толькі раку шчытападобнай залозы. Гэта значыць, можа ўзнікнуць і рак лёгкіх, і страўніка, і ўсяго іншага. А значыць, мы нават не можам са стопрацэнтнай упэўненасцю сказаць, што гэта наступства толькі чарнобыльскай аварыі».

Акрамя таго, за сорак гадоў вырас узровень дыягностыкі захворванняў – і гэта адпаведна ўплывае на статыстыку.

Міф №3. Жыць ва ўсіх паўднёвых рэгіёнах небяспечна.

З цягам часу межы зоны адчужэння мяняюцца. Па меры зніжэння ўзроўню радыяцыі на шэрагу тэрыторый патрабаванні паступова аслабляюць. Аднак некаторыя раёны застаюцца небяспечнымі для жыцця.

«Добра, што ў зоне адчужэння праводзяцца даследаванні і нанава асвойваюцца землі. Рана ці позна людзі туды вернуцца. Тым больш можна вырошчваць расліны, якія не назапашваюць радыенукліды. І ў прынцыпе іншаземцы мараць трапіць на экскурсію ў зону адчужэння. Ім цікава паглядзець, што там цяпер адбываецца. Што б ні здарылася, жыццё працягваецца», – разважае Ірма Барысаўна.

Припять – покинутый жителями город энергетиков Чернобыльской атомной электростанции. Фото: Валерий Соловьев, Татьяна Мещанская, ТАСС

«Жыць далей і глядзець у будучыню»

На гэты момант белых плям у вывучэнні чарнобыльскай тэматыкі не засталося. «Ужо ўсё праверылі, што толькі можна было», – кажа Ірма Барысаўна. Аднак да канца пераадолець наступствы ЧАЭС, паводле яе слоў, пакуль не ўдалося. Асабліва псіхалагічныя: «Да гэтага часу народзіцца цяля з двума капытамі або вераб'і павыміраюць – усе ківаюць на Чарнобыль, на жаль».

Галоўны ўрок, які людзі павінны былі вынесці пасля таго, што здарылася, на яе думку: кожны павінен займацца сваёй справай. Шавец – рамантаваць боты, кандытары – пячы пірагі.

«А калі псеўдавучоныя бяруцца за тэму і публікуюць потым памылковыя артыкулы – гэта ні ў якія рамкі не ідзе, – упэўнена доктар біялагічных навук. – Плюс, вядома ж, падманваць людзей таксама нельга. Трэба было адразу прымаць меры, тады было б значна менш наступстваў».

Ирма Моссэ. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Ірма Масэ прызнаецца, што тады, сорак гадоў таму, ёй было не страшна: яна разумела, што малыя дозы радыяцыі не шкодзяць здароўю. Праўда, кажа, калі б ведала, як правільна праводзіць ёдную прафілактыку, дзейнічала б зусім інакш. Плюс менш знаходзілася б на вуліцы і старалася не выходзіць нават у магазін.

Тым, хто да гэтага часу баіцца наступстваў аварыі, Ірма Барысаўна раіць: «Ужо даўно час забыць і жыць далей, глядзець у будучыню. Паверце, мы многа чаго яшчэ не ведаем ва ўсіх навуках. Чалавека дрэнна ведаем, асабліва яго псіхіку. Усё гэта трэба вывучаць, а не затрымлівацца ў мінулым».

]]>

Самазанятых у Беларусі чакаюць важныя змяненні з 1 ліпеня

Times.by — Wed, 22 Apr 2026 15:32:00 +0300

Самазанятых у Беларусі чакаюць важныя змяненні з 1 ліпеня

Фото: Павел Орловский, Times.by

Праз два месяцы ўступяць у сілу ключавыя новаўвядзенні па падатку на прафесійны даход.

Правілы для самазанятых у Беларусі мяняюцца з 1 ліпеня 2026 года, паведамілі ў Міністэрстве па падатках і зборах (МПЗ).

З гэтай даты для плацельшчыкаў падатку на прафдаход (ППД) уводзіцца мінімальны памер штомесячнай сумы – Br45. Яе неабходна будзе выплачваць нават у тыя месяцы, калі даходу не было і чэкі праз дадатак «Падатак на прафесійны даход» не фарміраваліся.

Для пенсіянераў, якія працуюць у якасці самазанятых, падатак меншы – Br18 (з улікам льготы па страхавых узносах у ФСАН).

Выключэнне за тры нявыплаты запар

Як расказаў прадстаўнік МПЗ Дзяніс Церашкоў, цяпер на падатковым уліку стаяць больш за 250 тыс. плацельшчыкаў ППД. Паводле яго слоў, для даўжнікоў уведзена мера адказнасці.

«У выпадку, калі ён на працягу трох месяцаў запар робіць аплату са спазненнем або не робіць зусім, то падатковы орган выключае гэтага плацельшчыка самастойна з плацельшчыкаў падатку на прафдаход. Пры гэтым у далейшым самастойна зарэгістравацца ў дадатку можна будзе толькі праз шэсць месяцаў», – растлумачыў Церашкоў у эфіры тэлеканала АНТ.

Тэрмін выплаты падатку на прафдаход – не пазней за 22-е чысло месяца, які ідзе за мінулым падатковым перыядам.

У МПЗ нагадалі, што з 1 студзеня 2025 года дзейнічае норма: калі самазаняты на працягу двух гадоў не перадае звесткі аб разліках праз дадатак, яго аўтаматычна выключаюць з сістэмы, і прымяненне ППД спыняецца.

Павышаны падатак

Акрамя гэтага, з 1 студзеня 2026 года ў Падатковым кодэксе ўдакладнена норма ў частцы прымянення павышанай стаўкі падатку для фізічных асоб, якія несвоечасова фарміруюць чэкі і інфармуюць падатковы орган аб правядзенні разлікаў.

«У гэтым выпадку, калі вы атрымалі плату за сваю паслугу ў наяўным парадку, чэк вам неабходна сфарміраваць адразу ж у момант атрымання паслугі і абавязкова перадаць яго спажыўцу. У выпадку, калі ён (спажывец) адмаўляецца, вядома, настойваць вы не можаце. У выпадку безнаяўнай аплаты чэк павінен быць сфарміраваны не пазней за 7-е чысло наступнага месяца», – адзначыў прадстаўнік МПЗ.

У выпадку парушэння фарміравання чэкаў самазанятаму давядзецца выплаціць падатак не 10% (агульная стаўка ППД), а павышаны – у памеры 20%.

У міністэрстве рэкамендуюць: калі вы зарэгістраваныя як плацельшчык падатку на прафдаход, але фактычна не ведзяце дзейнасць, варта разгледзець пытанне аб спыненні рэгістрацыі. У адваротным выпадку з 1 ліпеня давядзецца выплачваць мінімальныя Br45 у месяц нават пры нулявым даходзе.

]]>

Царква XII стагоддзя знойдзена ў Гродне

Станіслаў Андросік — Wed, 22 Apr 2026 11:14:00 +0300

Царква XII стагоддзя знойдзена ў Гродне

Фото предоставлены участниками археологических исследований

Беларускія археолагі працягваюць даследаванне тэрыторыі, сумежнай з Новым замкам.

У Гродне ў ходзе раскопак выяўлены рэшткі царквы XII стагоддзя, паведаміў Times.by старшы навуковы супрацоўнік аддзела археалогіі Сярэдніх вякоў і Новага часу Інстытута гісторыі НАН Іван Спірын.

«На самой справе на тэрыторыі Новага замка знойдзены фрагменты фундамента і сцен Уваскрасенскай царквы XII стагоддзя», – удакладніў археолаг.

У ходзе работ у гістарычным сэрцы горада над Нёманам былі выяўлены фрагменты сцен, плінфы і кавалкі галаснікоў, якія маглі аказацца часткай будынка.

Фото предоставлены участниками археологических исследований

Іван Спірын звярнуў асаблівую ўвагу, што, згодна з пісьмовымі крыніцамі, Уваскрасенская царква была разбурана ў 1613 годзе ў выніку пажару.

Зараз археолагі працягваюць работы на месцы выяўлення фрагментаў сцен. Пакуль знойдзены спадарожныя любому храму знаходкі.

Фото предоставлены участниками археологических исследований

На фотаздымках, прадастаўленых удзельнікамі археалагічных даследаванняў, ужо выразна бачны рэшткі фундамента старажытнага храма і контуры сцен.

Фото предоставлены участниками археологических исследований

Раней Times.by расказваў, што на вуліцы Малой Траецкай быў выяўлены старажытны некропаль XVI–XVII стагоддзяў. У ходзе выратавальных раскопак у цэнтры Гродна былі знойдзены шматлікія пахаванні.

У цяперашні час археолагі выявілі фундамент храма, каля якога рабілі пахаванні.

Таксама гісторыкі знайшлі незвычайнае парнае пахаванне, галаўны ўбор ці ўпрыгожанне, чэрап са слядамі паспяховай трэпанацыі і манеты.

]]>

Пешшу па зоне адчужэння: ліквідатар успамінае вясну і лета 1986-га

Святлана Каламіец — Wed, 22 Apr 2026 05:00:00 +0300

Пешшу па зоне адчужэння: ліквідатар успамінае вясну і лета 1986-га

Міхаіл Анісавец аказаўся ў ліку тых, хто першым наносіў межы 30-кіламетровай зоны вакол Чарнобыльскай АЭС на паперу.

Для ветэрана землеўпарадкавальнай службы Міхаіла Анісаўца Чарнобыль – гэта пыльныя дарогі паміж Брагінам і Хойнікамі, выселеныя вёскі і круг на карце, які пазней назавуць «трыццаткай».

Ён расказаў Times.by аб першых днях і месяцах пасля аварыі і аб тым, як з’явілася і як мянялася зона адчужэння.

«Адбылося нешта вельмі сур’ёзнае»

У 1986 годзе Міхаіл Анісавец займаў пасаду галоўнага інжынера Гомельскага філіяла інстытута «Белдзіпразем». У суботу, 26 красавіка, ён з калегамі ў складзе добраахвотнай дружыны патруляваў вуліцы 5-га мікрараёна абласнога цэнтра.

«Каля шасці гадзін вечара па горадзе пракаціўся рэзкі парыў ветру, літаральна збіваючы з ног. Мы сышлі з маршруту і пабеглі да інстытута. Спалохаліся, што вецер выб’е адчыненыя вокны. Справа ў тым, што ў новы будынак інстытут пераехаў усяго за паўгода да красавіцкіх падзей, пах рамонту вітаў паўсюль. Ратаваліся такімі вось праветрываннямі. І мелі рацыю – шэсць вокнаў з тыльнага боку будынка разбіліся, астатнія мы паспелі зачыніць», – расказвае Міхаіл Якаўлевіч.

Михаил Анисовец. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

У панядзелак на рабоце яшчэ абмяркоўвалі той вецер, але прычыну не ведалі. Аб аварыі не было ніякай афіцыйнай інфармацыі.

«Чуткі аб тым, што ва Украіне нешта адбылося, пачалі пладзіцца праз пару дзён. Нашы работнікі, у якіх радня ў Нараўлянскім раёне, расказалі, што там адбылося нешта вельмі сур’ёзнае. Інфармацыя пацвердзілася ў першых чыслах мая», – удакладняе Анісавец.

Праз тыдзень яго разам з дырэктарам выклікалі ў Гомельскі аблвыканкам. Там засядаў аператыўны штаб з удзелам спецыялістаў з Масквы.

Землеўпарадкавальнікам паставілі задачу вызначыць прыкладныя плошчы, якія падвергліся радыеактыўнаму заражэнню. Адзначаныя ваеннымі дазіметрыстамі межы на дробнамаштабных картах трэба было перанесці на больш дэталёвыя планы.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Гэта было ў нядзелю, 4 мая, на праваслаўны Вялікдзень. Нас з дырэктарам паднялі ноччу, прывезлі ў аблвыканкам, растлумачылі, што трэба, і тэрмін далі да раніцы, – успамінае Міхаіл Якаўлевіч. – У паказаную нам «пляму» трапілі Нараўлянскі, Брагінскі і Хойніцкі раёны. Даныя пайшлі ў Маскву».

«Ступень небяспекі радыяцыі мы не ўяўлялі»

А праз тры тыдні супрацоўнікі праектнага інстытута ўжо працавалі на мясцовасці – абыходзілі перыметр гэтых раёнаў пешшу. Тры групы гомельскіх землеўпарадкавальнікаў знаходзіліся там у маі і чэрвені. Ад іх патрабавалася паказаць на раённых картах межы 30-кіламетровай зоны, арыентуючыся на ўстаноўленыя ваеннымі драўляныя слупы з калючым дротам.

Міхаілу Анісаўцу дастаўся Брагінскі раён – менавіта там здарылася самае масавае адсяленне жыхароў. У гэтыя камандзіроўкі ён ездзіў з начальнікам аддзела землеўпарадкавання Гомельскага аблвыканкама Мікалаем Чарнашэем.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Ступень небяспекі радыяцыі мы не ўяўлялі. Але пустэча ў пакінутых населеных пунктах прыгнятала. Вялікія і людныя калісьці вёскі прыходзілі ў запусценне, жыццё нібыта замерла», – апісвае першыя ўражанні ад убачанага ў зоне Анісавец.

У многіх месцах уздоўж ваеннай агароджы былі ўстаноўлены лічыльнікі радыяцыі. Тэарэтычна людзі, якія працавалі ў зоне, маглі паглядзець, як стрэлка скача або лічбы на экране мяняюцца, але Міхаіл Якаўлевіч гэтага не рабіў.

«Шчыра кажучы, не хацеў браць у галаву лішнюю інфармацыю. Ды і часу асабліва не было – разам з калегам нам трэба было як мага хутчэй аформіць карту сельгасугоддзяў Брагінскага раёна, каб улады змаглі аператыўна вывесці з абароту заражаныя землі», – прызнаецца ён.

Зона адчужэння

Некаторыя да гэтага часу лічаць, што радыус зоны адчужэння складае роўна 30 кіламетраў. Як тлумачыць Міхаіл Анісавец, гэта не так.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«У першыя дні пасля аварыі рашэнні прымалі хутка, абапіраючыся на тую інфармацыю, якая была даступная на той момант. Са слоў маскоўскіх таварышаў, на карту паставілі цыркуль і прачарцілі круг радыусам 30 кіламетраў вакол станцыі, – кажа ён. – Усё, што апынулася ўнутры круга, прызналі патэнцыйна небяспечным для пражывання, і менавіта па гэтым крузе прайшла тая самая агароджа з калючага дроту. Так і з’явілася паняцце «трыццатка».

Праз некалькі гадоў карціна змянілася, межы зоны перагледзелі. У некаторых месцах яе працягласць ад станцыі дасягала амаль 70, а то і ўсе 100 кіламетраў.

«Гэта значыць афіцыйная «трыццатка» – гэта быў першы хуткі картаграфічны арыенцір, а рэальная зона адчужэння з яе выцягнутымі плямамі ўжо значна больш складаная па форме і большая па плошчы», – тлумачыць землеўпарадкавальнік.

Унутры 30-кіламетровай зоны ўзровень забруджвання аказаўся вельмі неаднародным. Яркі прыклад – вёска Гдзень у Брагінскім раёне. Да станцыі адсюль усяго каля 23 кіламетры, але фон там аказаўся ў дапушчальных межах. Людзі працягваюць жыць у сваіх дамах, даглядаючы сады і агароды, ловяць рыбу ў рачулцы, якая цягнецца ўздоўж вёскі.

У Гдзені Анісавец бываў не раз – і ў 1986-м, і ў наступныя гады.

«Вёска стаіць на беразе нешырокай, але жывой рэчкі Брагінка. Вада ў ёй крыштальна чыстая, рыба ходзіць стаямі – бачна, як яна плёскаецца непасрэдна з берага. Мясцовыя частавалі свежай рыбнай поліўкай з кропам і бульбай, але я адмовіўся», – успамінае ён.

Зона отчуждения ЧАЭС. Фото: EPA / TASS

Август 1996 года. Семьи Семько и Хорошко из Хойникского района на одной из улиц экологической деревни Дружной в Мядельском районе для переселенцев. Фото: Виктор Толочко, ТАСС

А вось саўгас «Чырвонае» ў тым жа раёне спыніў існаванне практычна адразу пасля першых замераў радыяцыі, якія зрабілі на яго тэрыторыі спецыялісты інстытута радыялогіі. Узровень забруджвання палёў аказаўся вельмі высокім для аднаўлення. Тут ужо не дапамагла б дэзактывацыя, якую праводзілі ў тыя дні, заараючы ў зямлю нейтралізуючыя радыенукліды прэпараты. Гаспадарку ліквідавалі, палі вывелі з абароту.

«Страху сабе мы не дазвалялі»

На аўтадарозе паміж Брагінам і Хойнікамі дзейнічаў пункт санітарнай апрацоўкі. Тэхніку, якая вярталася з небяспечнай зоны – машыны, прычэпы, спецтранспарт, – абавязкова прамывалі спецыяльным растворам, праводзілі дазіметрычны кантроль і толькі затым выпускалі далей.

«Тэхніка праходзіла працэдуру, як належыць, а людзей, як ні парадаксальна, прапускалі як ёсць, без душа і апрацоўкі, – кажа Анісавец. – Дэзактываваліся мы ўжо дома: пасля кожнай паездкі пачыналася вялікае мыццё ў ванне з содай і марганцоўкай, апрацоўка абутку шчоткай з мылам, нават валасы мылі з воцатам. Усё гэта адбывалася без дакладных інструкцый, па інтуіцыі і парадах калег, але без страху, які сабе мы не дазвалялі, – работа ёсць работа».

Михаил Анисовец. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Афіцыйных камандзіровачных дзён у зону ў Міхаіла Анісаўца лічыцца 16 – з мая па кастрычнік 1986-га. У рэальнасці ж яго выезды ў чарнобыльскія раёны адбываліся значна часцей, але многія аднадзённыя камандзіроўкі тады не фіксавалі як асаблівыя.

За ўвесь гэты час толькі адзін з работнікаў праектнага інстытута адмовіўся ехаць у пацярпелыя раёны, спаслаўшыся на здароўе. Астатнія ўспрымалі заданне як службовы абавязак. Гэтым тлумачыцца вялікая колькасць супрацоўнікаў «Гомельдзіпразема», афіцыйна маючых статус ліквідатараў наступстваў катастрофы.

Славуціч маглі пабудаваць у Беларусі

Увосень 1986 года сур’ёзна разглядаўся варыянт размясціць горад-спадарожнік для персаналу Чарнобыльскай АЭС на Гомельшчыне – паблізу пасёлка гарадскога тыпу Камарын. Міхаіл Анісавец у тыя месяцы выязджаў на месца, каб ацаніць зямельны ўчастак, яго рэльеф, выгоды пад’езду, блізкасць дарог і водных крыніц.

«Так, ідэя была рэальнай, – расказвае ён. – Адлегласць ад Камарына да станцыі роўна 30 кіламетраў, але пасёлак трапіў у адносна чыстую зону. Таму яго і бралі ў разлік як горад-спадарожнік, дзе змаглі б жыць энергетыкі, якія працуюць на адноўленай станцыі».

Аднак калі высветлілася, што ў Камарыне раз у некалькі гадоў здараецца буйная паводка, ад ідэі адмовіліся і перанеслі будоўлю на левы бераг Дняпра, а для паездак на атамную станцыю пабудавалі мост.

«Так і з’явіўся Славуціч на ўкраінскай тэрыторыі», – заключае Анісавец.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Жыццё пасля Чарнобыля

У 1991 годзе Міхаіл Анісавец узначаліў інстытут «Гомельдзіпразем». У тыя гады землеўпарадкавальнікі актыўна ўдзельнічалі ў карэкціроўцы межаў абласнога цэнтра – уключылі ў яго лінію хімічны завод і мікрараён Энергетыкаў, якія раней адносіліся да Гомельскага раёна.

А праз два гады ў Беларусі пачалося сістэмнае вяртанне ў сельгасабарот зямель, выведзеных раней з-за радыяцыйнага забруджвання.

«Многія тады прапаноўвалі кінуць гэтыя тэрыторыі, не ўцягвацца ў рэабілітацыю. Але кіраўнік дзяржавы прыняў рашэнне адрадзіць іх, і гэта было правільным, – лічыць Міхаіл Якаўлевіч. – У адной толькі Гомельскай вобласці за гэтыя гады ў сельгасабарот вернута звыш 17 тыс. гектараў зямлі. У маштабах рэспублікі лічба большая».

Многія землі ў тых жа Хойніках ужо можна выкарыстоўваць без абмежаванняў па радыяцыйным фактары.

«Гэтаму папярэднічала сур’ёзная работа вучоных і аграрыяў. Як аказалася, шмат што залежыць ад глыбіні ўзворвання, аграхімічнага ўздзеяння, выбару культур, якія не паспяваюць за час росту назапасіць радыенукліды, і гэтак далей», – тлумачыць Анісавец.

Былы дырэктар ужо дзесяць гадоў на пенсіі, але застаецца частым госцем на родным прадпрыемстве. Ён заўсёды цікавіцца, чым яно жыве, як развіваецца. Любіць успомніць, што раней у землеўпарадкавальнікаў былі аптычны тэадаліт ды мерная стужка, а цяпер «ву-у-унь якія разумныя прыборы» – спецыялісты працуюць з высокадакладным спадарожнікавым абсталяваннем.

Дарэчы, у 1990-я схематычныя карты землекарыстанняў мелі грыф «ДСК» (для службовага карыстання). Сёння гэта інфармацыя ў адкрытым доступе, размяшчаецца на Геапартале зямельна-інфармацыйнай сістэмы Беларусі. Даныя на рэгіянальным узроўні абнаўляюць супрацоўнікі «Гомельдзіпразема».

]]>

Арына Сабаленка заваявала спартыўны «Оскар»

Times.by — Tue, 21 Apr 2026 08:11:41 +0300

Арына Сабаленка заваявала спартыўны «Оскар»

Белорусская теннисистка Арина Соболенко. Фото: Manu Fernandez, AP / TASS

27-гадовая Арына Сабаленка стала першай спартсменкай з Беларусі, якая атрымала прыз.

Першая ракетка свету беларуска Арына Сабаленка прызнана «Спартсменкай года», паводле версіі прэстыжнай прэміі Laureus World Sports Awards 2026.

Цырымонія ўручэння прэміі, якая была зацверджана ў 1999 годзе, прайшла ў Мадрыдзе. Пераможцы атрымліваюць статуэтку з золата і срэбра. Узнагароды спецыяльна для прэміі Laureus вырабляе Cartier.

Арына Сабаленка была ўдастоена спартыўнага «Оскара» – так яшчэ называюць гэту прэмію – за дамінаванне ў сусветным тэнісе і серыю перамог на буйнейшых турнірах. Нагадаем, у 2025 годзе беларуская тэнісістка дайшла да паўфіналу на ўсіх чатырох турнірах Вялікага шлема, а таксама выйграла Адкрыты чэмпіянат ЗША (US Open) і завяршыла год на першым радку сусветнага рэйтынгу.

«Ваў, спартсменка года! Цяпер у спорце так шмат неверагодных жанчын, і для мяне вельмі шмат значыць гэта прызнанне. Шчыра кажучы, гэта проста неверагодна – бачыць сваё імя побач са спартсменкамі, на якіх я так доўга раўнялася», – напісала Арына ў сацсетках.

Спартсменам года стаў іспанскі тэнісіст Карлас Алькарас. У 2025-м ён выйграў два турніры Вялікага шлема – «Ралан Гарос» і Адкрыты чэмпіянат ЗША.

Маладым спартсменам года выбралі футбаліста «Барселоны» і зборнай Іспаніі Ламіна Ямаля. Прэмію ў намінацыі «Вяртанне года» атрымаў гальфіст Роры Макілрой, у намінацыі «Спартыўнае натхненне» – нямецкі футбаліст Тоні Кроас, а ў намінацыі «Прарыў года» – чэмпіён «Формулы-1» Ланда Норыс.

]]>

Вяртанне з вайны: дзённікі вучня Казіміра Малевіча прададзены на аўкцыёне

Мікола Прымака — Tue, 21 Apr 2026 06:19:00 +0300

Вяртанне з вайны: дзённікі вучня Казіміра Малевіча прададзены на аўкцыёне

Times.by

З'яўленне рарытэтнага архіва Льва Юдзіна мастацтвазнаўцы лічаць фантастычным вяртаннем.

Збор дзённікавых запісаў, малюнкаў і лістоў ураджэнца Віцебска Льва Юдзіна пайшоў з малатка «Літфонда» 16 красавіка за 2,1 млн расійскіх рублёў пры стартавым кошце 1 млн.

Архіў Льва Юдзіна, бліжэйшага вучня Казіміра Малевіча, – неверагодная знаходка для гісторыі рускага авангарда. Ён утрымлівае важнейшыя звесткі аб «крузе Малевіча» і запаўняе значныя прабелы ў вывучэнні мастацтва 1920–1930-х гадоў.

Раней лічылася, што сшыткі з запісамі за чэрвень, жнівень, верасень і лістапад 1926 года, а таксама за 1927–1928 гады былі незваротна страчаны. У 2017 годзе мастацтвазнаўца Ірына Карасік надрукавала вялікі абсяг дзённікаў нашага земляка, а вось згаданы перыяд адсутнічаў.

Архіў Льва Юдзіна. Фота: «Літфонд»

У ліпені 1941-га мастак быў мабілізаваны на фронт. Сям’я – жонка Марыя Гарохава з сынам – знаходзілася ў эвакуацыі. Адна з суседак заўважыла, што нейкімі паперамі іншыя суседзі Юдзіна распальваюць печку. Высветлілася, што гэта рукапісы мастака, малюнкі… Адабраўшы тое, што засталося, суседка захоўвала гэты архіў праз усю вайну, праз увесь блакадны час. Калі вярнуліся родныя, перадала паперы ім. Гэты архіў і склаў аснову публікацыі шматстаронкавай кнігі, падрыхтаванай Ірынай Карасік. А вось новыя старыя старонкі з’явіліся на аўкцыёне толькі цяпер, у 2026-м.

Леў Юдзін (1903–1941) – адзін з самых таленавітых вучняў Малевіча. І менавіта яго, Юдзіна, дзённік – найважнейшая крыніца для разумення педагогікі Малевіча, для асэнсавання яго жыцця і творчасці, усведамлення таго, як адбывалася эвалюцыя беспрадметнага мастацтва ў 1920–1930-я гады.

Times.by

Юдзін вучыўся ў Віцебскім мастацка-практычным інстытуце ў 1918–1922 гады. Спачатку – у майстэрні Яніса Робертса Тылбергса, які ў 1955 годзе будзе адзначаны званнем народнага мастака Латвійскай ССР. Затым, у ліпені 1919 года, Тылбергса як кіраўніка скульптурнай майстэрні змяніў Давід Аронавіч Якерсон. Вучань традыцыяналіста Юдэля Пэна ў сярэдзіне 1900-х гадоў, у 1920-я гады Якерсон быў шчырым прыхільнікам ужо Малевіча, уваходзіў у створанае ім таварыства «УНОВИС» («Сцвярджальнікі новага мастацтва»).

Вучыўся Юдзін і ў Веры Ермалаевай, Ніны Коган і таксама ў Казіміра Малевіча. Жыццё, вучоба ў Віцебску былі даволі насычанымі. Юны творца імкнуўся адольваць самыя сур’ёзныя вяршыні майстэрства.

Леў Юдзін, Пейзаж з козамі, 1937

5 ліпеня 1919 года ў газеце «Витебский листок» выходзіць нататка «Прэміраваныя працы вучняў мастацкага вучылішча». Публікацыя прысвечана першай справаздачнай выставе вучылішча. Па жывапісу адзначаюць Цыперсона, Вітэнзона, Хідэкеля, Векслера, Куніна, Зельдзіна і Валахонскага. Па скульптуры – Юдзіна і Байдзіна.

А 6 ліпеня ў выданні «Просвещение и культура» выходзіць больш шырокая рэцэнзія, прысвечаная выставе. Вось што піша яе аўтар П. Мядзведзеў: «Відавочна, таленавіты Л. Цыперсон (майстэрня М. Шагала), працы якога адлюстроўваюць моцнае адчуванне ветра і спектра фарбаў, здаровую традыцыйнасць («Стары») і майстэрства быць яркім без шумнай і таннай стракатасці. Вельмі сакавітыя і выразныя накіды Бразера (майстэрня Ермалаевай). Відавочна, цікавы Векслер (майстэрня Шагала), хоць пакуль што ён больш маляр, чым жывапісец. Працы Куніна (майстэрня Шагала) крыху сухаватыя, неяк вельмі матэматычныя, але, напрыклад, у яго галоўцы дзяўчыны ёсць і добры малюнак, і адчуванне выразнай формы. Нарэшце, звяртаюць на сябе ўвагу скульптурныя працы Юдзіна і Наскова (майстэрня Якерсона)…»

Леў Юдзін, эскiз кнігі

Пакінуўшы Віцебск разам з асноўным складам «УНОВИСа» ў 1922 годзе, Юдзін жыў у Петраградзе. Вучыўся ў «ВХУТЕМАСЕ» – «ВХУТЕИНЕ». Займаўся афармленнем тэорыі К. Малевіча пра надбавачны элемент у мастацтве па раздзелу кубізма.

Працаваў наш зямляк загадчыкам графічнай часткі Дзяржаўнага вучэбна-педагагічнага выдавецтва, супрацоўнічаў з дзіцячымі часопісамі «Ёж» і «Чиж», афармляў творы, асобныя кнігі Данііла Хармса («Лиса и заяц», «Петух и лисица»), Аляксандра Увядзенскага.

Леў Юдзін, вокладка часопіса «Чиж», 1935

Леў Юдзін, вокладка часопіса «Чиж», 1933

Застаўся макет нявыдадзенай кнігі-цацкі Хармса з малюнкамі Льва Юдзіна «Странные звери». Ужо пасля вайны, у 1945 годзе, у ленінградскім аддзяленні «Детгиза» кніжка-цацка пад назвай «Кто такие?» выйшла з вершам Нiны Гернет.

У лістападзе 1941 года Юдзін загінуў у баі пад Тосна. Што цікава, мастак ведаў, што прыйшла «бронь», якая дазваляла вярнуцца ў горад, а можа, следам і выехаць у эвакуацыю. Але сваіх баявых таварышаў мастак не пакінуў. Першая персанальная выстава прац Льва Юдзіна была пасмяротнай – у 1946-м.

Цікавасць да адметнай творчасці нашага земляка з Віцебска не знікае і праз многія дзесяцігоддзі пасля яго індывідуальных, яркіх мастацкіх адкрыццяў, здзейсненых у самы няпросты час першай паловы XX стагоддзя.

]]>

Працавалі не дзеля льгот: ветэран энергетыкі аб падзеях 1986-га

Святлана Каламіец — Tue, 21 Apr 2026 06:00:00 +0300

Працавалі не дзеля льгот: ветэран энергетыкі аб падзеях 1986-га

Вясна і лета 1986-га далі ні з чым не параўнальную загартоўку беларускай энергетыцы, навучылі працаваць у самых неардынарных умовах. Гісторыя былога дырэктара Рэчыцкага прадпрыемства электрасетак Аляксандра Петуха – яркае таму пацверджанне.

Чарнобыль не выключыў святло ў Беларусі. Там, дзе іншыя бачылі толькі радыяцыю і падставу для панікі, энергетыкі бачылі лінію, якую трэба было пракласці без аглядкі на сціслыя тэрміны і недахоп абсталявання. Нярэдка падстанцыі вырасталі ў чыстым полі, на маршрутах эвакуацыі.

Выпрабаванне для маладога кіраўніка

У красавіку 1986-га Аляксандр Пятух узначальваў Акцябрскі раён электрасетак і рыхтаваўся да павышэння. Пытанне аб яго пераводзе на пасаду дырэктара Рэчыцкага ПЭС ужо было ўзгоднена на ўсіх узроўнях. Прадпрыемства спецыфічнае: у зоне яго адказнасці акрамя Рэчыцкага раёна яшчэ Акцябрскі, Лоеўскі, Светлагорскі, Брагінскі і Хойніцкі. У апошнім з манцёрскага пункта «Дронькі» атамную станцыю было відаць як на далоні.

«Пра сам дзень аварыі нічога асаблівага не памятаю – гэта была звычайная цякучка, ніхто нічога не ведаў. Першыя чуткі папаўзлі бліжэй да 1 мая. Ды і як ім было не папаўзці, калі за лічаныя дні ў Брагінскім, Нараўлянскім і Хойніцкім раёнах з наседжаных месц зняліся амаль 90 вёсак, а гэта 24 тысячы чалавек», – успамінае першыя дні пасля аварыі Аляксандр Пятух.

Знаёмыя перадавалі, што бачылі чарады аўтобусаў і крытых тэнтамі армейскіх грузавікоў. Людзі шапталіся, што ў Чарнобылі здарыўся ці то пажар, ці то выбух. Але афіцыйных паведамленняў яшчэ не было.

Февраль 1979 года. Машинный зал первой очереди Чернобыльской атомной электростанции. Фото: Владимир Самохоцкий, ТАСС

Ноябрь 1986 года. Строительство укрытия над четвертым энергоблоком Чернобыльской АЭС. Фото: Валерий Зуфаров, ТАСС

Афіцыйна ён заняў пасаду 11 чэрвеня, але сапраўднае выпрабаванне для 31-гадовага кіраўніка, у той час самага маладога ў энергасістэме СССР, пачалося праз тыдзень пасля аварыі. У нядзелю, 3 мая, у доме Петуха раздаўся званок.

Патэлефанаваў тагачасны дырэктар Рэчыцкага прадпрыемства электрасетак Сяргей Міхайлавіч Цыцура і даў каманду сабраць брыгаду электраманцёраў з тэхнікай, апорамі, правадамі – быць гатовымі выехаць у Хойнікі.

«Мы паднялі па трывозе ўвесь персанал. У нас у Акцябрскім РЭС было каля 40 чалавек. Я растлумачыў сітуацыю, папрасіў добраахвотнікаў. Амаль усе манцёры падахвоціліся. Добра ведаючы людзей, выбраў самых надзейных. 4 мая рана раніцай яны выехалі і толькі ў дарозе атрымалі заданне. Так, усё было максімальна засакрэчана», – расказвае Аляксандр Пятух.

Спецзаданні для энергетыкаў

Першая група электраманцёраў Акцябрскага РЭС працавала ў Хойніцкім раёне два тыдні. Туды ж прыехалі калегі са Светлагорска і Рэчыцы. Ішла масавая эвакуацыя насельніцтва, паралельна вырашалася пытанне, як ратаваць жывёлу.

«Кароў на аўтобусах не вывезеш – вырашылі пераганяць статкі сваім ходам. У дарозе жывёлам трэба было даіцца, таму ўздоўж магістралей разгарнулася будаўніцтва адгоннай пашы з даільнымі ўстаноўкамі. Мы забяспечвалі іх электрычнасцю: манціравалі падстанцыі, падводзілі сеткі. Аб’ём працы быў велізарны. Дакладных лічбаў не назаву, але такіх пунктаў пабудавалі шмат. Пасля праходу статкаў падстанцыі закопвалі ў зямлю», – успамінае вопытны энергетык.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Затым па ўсёй Гомельскай вобласці разгарнулася масавае будаўніцтва жылля для перасяленцаў. Пасёлкі вырасталі ў чыстым полі – пад іх энергетыкі ставілі абсталяванне, цягнулі правады, якіх катастрафічна не хапала. Прыкметна, што за тры-чатыры гады да аварыі ў Хойніках і Брагіне прайшла рэканструкцыя электрасетак, але дэмантаваць абсталяванне і выкарыстоўваць яго паўторна найстражэйшым чынам забаранілі.

«На жаль, у гарачцы часам прымаліся не зусім правільныя рашэнні. І справа не толькі ў тым кабелі. Спачатку нават не праводзілася радыяцыйная разведка, і некаторыя пасёлкі пабудавалі там, дзе фаніла не менш, чым у 30-кіламетровай зоне. Яе, нагадаю, вызначылі цыркулем – правялі па карце круг ад Чарнобыльскай АЭС, вырашыўшы, што ўнутры круга ўсё «брудна», а звонку «чыста», – тлумачыць субяседнік.

У рэальнасці ўсё аказалася больш складаным – радыеактыўныя ападкі выпалі нераўнамерна.

Свет упершыню сутыкнуўся з такой аварыяй – ніхто не быў гатовы. Планаў ліквідацыі нідзе не распрацоўвалі, у адрозненне ад сённяшняга МНС з яго рэгулярнымі вучэннямі.

Аб’ект пад асабістую адказнасць

Калі Аляксандр Пятух узначаліў Рэчыцкае прадпрыемства электрасетак, паездкі ў Хойнікі сталі практычна штодзённымі.

«11 чэрвеня мяне прадставілі калектыву, і ў той жа дзень з вышэйшым кіраўніцтвам мы паехалі ў Хойнікі. Тут, на базе ваенкамата, арганізавалі ўрадавы штаб па ліквідацыі чарнобыльскай аварыі. У той жа дзень Рэчыцкае ПЭС вызначылі заказчыкам будаўніцтва пункта санітарнай апрацоўкі (ПуСА) паміж Хойнікамі і Брагінам, а мяне назначылі адказным за гэты аб’ект», – успамінае першы дзень сваёй работы на новай пасадзе Аляксандр Пятух.

Александр Петух. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Паводле слоў субяседніка, любы транспарт з чарнобыльскай зоны трэба было спыніць і прадэзынфікаваць. Рух быў вялікім – дарогі забівалі аўтобусы і машыны. Усяго такіх ПуСА планавалі пабудаваць шэсць, але фактычна запусцілі дзве будоўлі – адну ва Украіне, другую ў Беларусі.

Будаўніцтва пункта ўжо вялося, а дакументацыі на яго яшчэ не было. Таму літаральна на наступны дзень пасля назначэння Аляксандр Пятух паехаў за ёй ў Чарнобыль.

«Селі з калегам, з намеснікам дырэктара «Белэнергабуда», у «Волгу» і паехалі. Дарога ў Чарнобыль ішла праз Савічы і Камарын, потым – пантонны мост цераз Прыпяць. На беразе ўжо стаялі перасовачныя бетонныя заводы для ўзвядзення саркафага. Праязджаючы міма чацвёртага энергаблока станцыі, мы бачылі славутых тульскіх шахцёраў у белым спецадзенні і верталёты, якія скідвалі мяшкі са свінцом. Мора людзей, тэхнікі – і ўсе ў рэспіратарах. На нас з калегам глядзелі як на дурняў: мы прыехалі ў касцюмах і гальштуках», – расказвае ветэран энергетыкі.

Февраль 1987 года. Бригадир изолировщик-пленочник Е. Демичев (в центре) и члены его бригады на дезактивации помещений третьего энергоблока после аварии на ЧАЭС. Фото: Валерий Зуфаров, ТАСС

У Чарнобылі беларусы зайшлі ў праектны інстытут, без пытанняў забралі стос дакументаў – пад слова гонару. Побач, у суседнім будынку, знаходзіўся штаб Мінэнерга СССР, і камандзіраваныя вырашылі зайсці туды, каб асабіста пазнаёміцца з намеснікам міністра па капбудаўніцтву Юрыем Корсунам.

«Унікальны чалавек, адказна падыходзіў да справы. Слоў на вецер не кідаў, усе пытанні вырашаў аператыўна, – цёпла адзываецца аб ім Аляксандр Аркадзьевіч. – Мне яшчэ не раз даводзілася да яго звяртацца, і ён ніколі не адмаўляў – вельмі дапамог і з тэхнікай, і з матэрыяламі. На жаль, Юрыя Мікалаевіча ўжо няма ў жывых [Юрый Корсун памёр 7 снежня 2020 года, яму быў 81 год. – Times.by]».

У Чарнобылі, як і ў Хойніках, кіраўнікі працавалі па зменах праз кожныя дзесяць дзён. Корсун жа заставаўся там без адпачынкаў да глыбокай восені 1986 года.

Сентябрь 1986 года. Черниговская область. Юрий Корсун (в центре) во время встречи с жителями села Неданчичи, у которого будет построен город энергетиков Славутич взамен покинутой жителями Припяти. Фото: Валерий Зуфаров, ТАСС

«Гэта сумленне і гонар савецкага Мінэнерга. Яркі прыклад таго, што праца энергетыкаў у той цяжкі для краіны час была самаадданай. Без іх жыццё сённяшняй зоны было б немагчыма. Мы ж да апошняга з гонарам выконвалі сваю місію: падачу электрычнасці ў вёскі, што высяляліся, спынялі ў апошнюю чаргу, калі ўсе ўжо пакінулі прызнаную небяспечнай тэрыторыю», – з гонарам гаворыць аб калегах Аляксандр Пятух.

Пра статус ліквідатара і помнік у Хойніках

Колькі месяцаў Аляксандр Пятух правёў у зоне, ён не лічыў. У сярэднім – два гады, не менш. Ніякіх прыкмет радыяцыі не адчуваў: ні галавакружэння, ні металічнага адцення ў роце, пра якія ўспамінаюць многія з тых, хто працаваў у першыя месяцы пасля аварыі.

«Магчыма, я проста быў малады, арганізм спраўляўся», – робіць вывад ветэран праз сорак гадоў.

Статус ліквідатара, як і многія калегі, ён атрымаў праз тры гады пасля катастрофы. Трэба было прадставіць дакументы аб рабоце ў чарнобыльскай зоне.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Памятаю, прыехаў высокапастаўлены кіраўнік. Паехалі ў Хойнікі. І ён мне гаворыць: «Адзначце мне камандзіроўку». Я згадзіўся. А ён: «Не, не вы. Адпраўце вадзіцеля ў сельсавет, няхай там паставяць пячаць і запішуць, што я ў зоне быў з 8 раніцы да 15 гадзін». Я яшчэ падумаў: навошта ён гэта зрабіў? Праз некалькі гадоў адказ стаў відавочны. Справа ў тым, што ён ужо тады ведаў крытэрыі: дзень у зоне – і статус на руках. А гэта нядрэнныя льготы, уключаючы выхад на пенсію ў 50 гадоў, санаторыі і гэтак далей. Вядома, такіх было мала. Большасць спецыялістаў працавалі не дзеля льгот», – гаворыць Аляксандр Пятух.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Для Аляксандра Аркадзьевіча гэта гісторыя – не пра кар’еру, не пра грошы, а пра памяць: «Як я сам яе памятаю і як яе потым будуць памятаць іншыя». Памятны знак у Хойніках якраз стаў такой агульнай памяццю, толькі вылітай у бронзе і граніце.

«Гэты помнік у першую чаргу сеткавікам, – тлумачыць Пятух. – У энергетыцы шмат прафесій – цеплавікі, электрыкі, рэлейшчыкі... Але сеткавікі ў той складаны для савецкай краіны час аддалі сілы больш за ўсіх. Я потым і прапанаваў напісаць на памятнай таблічцы менавіта так: «Памятны знак у гонар энергетыкаў Савецкага Саюза, якія прымалі ўдзел у ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС у 1986–1987 гг.».

Адкрыццё помніка 25 красавіка 2018 года стала для ветэранаў энергасістэмы формай не толькі падзякі, але і прызнання: Беларусь сказала дзякуй тым, хто працаваў у першыя, самыя цяжкія гады.

Фото: ГПО «Белэнерго»

]]>

Лукашэнка расказаў, якой бачыць Беларусь будучыні

Times.by — Sun, 19 Apr 2026 08:44:59 +0300

Лукашэнка расказаў, якой бачыць Беларусь будучыні

Фото: Пресс-служба Президента Республики Беларусь

Кіраўнік дзяржавы лічыць, што яго на вышэйшай пасадзе зменіць нармальны чалавек.

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заявіў, што бачыць рэспубліку ў будучыні мірнай і спакойнай краінай, дзяржавай магчымасцей для любога чалавека.

Кіраўнік дзяржавы ў пятніцу даў вялікае інтэрв’ю вядучаму тэлеканала RT Рычарду Санчэсу, якое працягвалася амаль дзве гадзіны. У яго ходзе ён адказаў на шэраг пытанняў міжнароднага парадку дня, а таксама закрануў тэмы, якія датычацца непасрэдна Беларусі.

«Мірная, спакойная краіна. Вядома, я думаю аб тым, каб яна захавалася. І каб гэта была зямля магчымасцей для любога чалавека», – сказаў Лукашэнка, адказваючы на пытанне аб будучыні рэспублікі.

Ён падкрэсліў, што Беларусь павінна быць такой, каб чалавек мог рэалізаваць сябе, атрымаць добрую адукацыю, каб ва ўсіх былі роўныя ўмовы і магчымасці.

Прэзідэнт таксама выказаўся аб сваім магчымым адыходзе на пенсію і новым лідары. Паводле яго слоў, як вырашыць народ – так і будзе.

«Сілком не будзеш любы, як у нас гавораць. Таму я думаю, што задоўга да таго, як я пайду ў свет іншы (...) тут будзе працаваць нармальны чалавек», – сказаў ён.

Лукашэнка таксама падкрэсліў, што ў Беларусі шмат добрых і талковых людзей.

]]>

У Беларусі дэмакратыі больш, чым у ЗША, – Лукашэнка

Times.by — Fri, 17 Apr 2026 13:27:10 +0300

У Беларусі дэмакратыі больш, чым у ЗША, – Лукашэнка

Фото: Пресс-служба Президента Республики Беларусь

Амерыканскія ўлады для дасягнення ўласных знешнепалітычных мэт не цураюцца ніякіх форм і метадаў вядзення барацьбы.

У Беларусі дэмакратыі ў сто разоў больш, чым у Злучаных Штатах, заявіў Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка ў інтэрв’ю тэлеканалу RT.

Паводле яго слоў, амерыканскія ўлады толькі гавораць аб дэмакратыі і правах чалавека, але гэта пустая балбатня. Палітыка ЗША у Венесуэле, у дачыненні да Кубы і на Блізкім Усходзе гаворыць аб адваротным.

Фото: Пресс-служба Президента Республики Беларусь

«Вы самыя сапраўдныя дыктатары. Ніякія вы не дэмакраты», – сказаў кіраўнік дзяржавы журналісту Рыку Санчэсу. Фрагмент інтэрв’ю апублікаваў Telegram-канал «Пул Першага».

Вайна з Іранам

Аляксандр Лукашэнка нагадаў, як у ходзе вайны з Іранам амерыканскія ваенныя нанеслі ўдар па краіне, якая знаходзіцца ад ЗША за тысячы кіламетраў і ніяк не пагражала Штатам.

«Вы разбамбілі школу, дзе загінулі дзеці і настаўнікі – амаль дзвесце чалавек. А колькі загінула дзякуючы таму, што вы падтрымлівалі бамбёжкі Ізраіля? Аб якіх правах чалавека вы гаворыце?» – задаў ён рытарычнае пытанне.

На думку беларускага лідара, галоўным правам чалавека з’яўляецца права на жыццё. Таму, калі ЗША выступаюць за правы чалавека, яны павінны даць людзям магчымасць ажыццявіць гэта права.

Фото: Пресс-служба Президента Республики Беларусь

Аляксандр Лукашэнка канстатаваў, што амерыканская палітыка кіруецца на справе не правамі чалавека, а інтарэсамі кантраляваць радовішчы нафты і газу, як у выпадку вайны з Іранам.

Інтарэсы ЗША і Беларусь

«Гэтыя інтарэсы вамі здабываюцца любым спосабам, у тым ліку ваенным. Вы гатовы бамбіць, ламаць, крышыць, нягледзячы ні на якія правы чалавека, – гэта аснова дыктатуры», – упэўнены ён.

Прэзідэнт Беларусі асабліва адзначыў, што амерыканскія ўлады шмат гавораць аб правах чалавека і дэмакратыі, але ў саміх Злучаных Штатах пры гэтым нічога не мяняецца.

«У нас – я аб гэтым даўно гаварыў – дэмакратыі вам давядзецца вучыцца. У нас у сто разоў гэтай дэмакратыі больш, чым у вас. Рэальнай дэмакратыі, рэальных правоў чалавека. Пра якія правы чалавека вы можаце разважаць, калі вы забіваеце людзей? Забілі чалавека – якія ў яго правы? Ён мёртвы», – рэзюмаваў ён.

]]>

Шлях самурая: японец пераехаў у Беларусь, прыняў праваслаўе і стаў Антонам

Станіслаў Лабаты — Sun, 12 Apr 2026 06:01:00 +0300

Шлях самурая: японец пераехаў у Беларусь, прыняў праваслаўе і стаў Антонам

Хитоши Танака. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Кожную нядзелю ён прыходзіць на службу ў мінскі храм Мікалая Японскага, ставіць свечку і хрысціцца як праваслаўны. Гэта гісторыя пра тое, як аднойчы японскі рамантык адважыўся на пераезд у Беларусь і застаўся тут назаўжды.

Хітошы Танака жыве ў Беларусі 15 гадоў, пяць з якіх ён прысвяціў служэнню Богу і нядзельнай школе, дзе выкладае японскую мову ўсім жадаючым. Тут ён знайшоў любімую працу, сяброў і заспакаенне. А яшчэ здзівіўся таму, што суп можа быць халодным, а людзі – такімі «цёплымі».

Пра жыццё ў Мінску, хрышчэнне на Вялікдзень, праваслаўе, беларускую «філадэльфію» і многае іншае Хітошы расказаў у інтэрв’ю Times.by.

Цяжкасці перакладу

«Прыехаў сюды, як зараз памятаю: 15 сакавіка 2011 года. Мне было 27 гадоў», – пачынае свой аповед суразмоўца пасля нашага знаёмства і традыцыйнага «канічыва».

Хитоши Танака. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

З Хітошы мы сустрэліся ў храме Мікалая Японскага, названага ў гонар заснавальніка праваслаўя ў Японіі. Такіх у свеце ўсяго пяць – у Токіа, Мінску, Смаленскай і Цвярской абласцях Расіі і (хто б мог падумаць) паўднёваафрыканскім Іаганесбургу.

Вырас Танака ў паўтарамільённым Кобэ – горадзе непадалёк ад Осакі. Каменныя джунглі ў Ціхім акіяне. На радзіме працаваў лагістам у буйной кампаніі Hitachi, добра зарабляў і меў неблагія кар’ерныя перспектывы. Але ў нейкі момант зразумеў: у жыцці трэба нешта мяняць.

«У 2004 годзе я глядзеў Алімпійскія гульні і ўбачыў па тэлевізары беларускіх спартсменаў. Ад іх ішла такая класная аўра! Пасля перамогі яны не саромеліся выказваць свае эмоцыі – крычаць, плакаць, смяяцца, з гонарам глядзець на свой сцяг. Японскія журналісты бралі ў беларусаў інтэрв’ю, і мне вельмі спадабалася, як яны гаварылі – інтанацыя, дыкцыя, вымаўленне. Я зразумеў, як здорава было б вывучыць рускую мову. З гэтага ўсё і пачалося», – адзначае Хітошы.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

У Кобэ хлопец знайшоў рэпетытара з Санкт-Пецярбурга і пачаў узмоцнена вывучаць рускую. Каб авалодаць мовай, спатрэбілася пяць з лішнім гадоў. Падкапіўшы грошай і набраўшыся мужнасці, Танака паляцеў у Беларусь – далёкую і чужую краіну, дзе ён нікога не ведаў. Але чаму, уласна, Беларусь?

«Настаўніца з Японіі сказала: гэта самае спакойнае месца на зямлі. І людзі ў Беларусі добрыя. І працу я тут знайду на рускай мове, як даўно хацеў. У Японіі гэта немагчыма. Акрамя мамы, усе былі супраць майго рашэння. Казалі: у цябе добрая праца, ты нармальна тут жывеш, навошта кідаць? Але я так вырашыў і зараз не шкадую аб гэтым», – прызнаецца японец.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Першы год у Беларусі, паводле яго слоў, быў самым складаным. Малады чалавек сутыкнуўся з сур’ёзным лінгвістычным бар’ерам. Ведаў, атрыманых на радзіме, аказалася недастаткова, і Хітошы паступіў на курсы рускай мовы ў БДУ.

«Калі я прыехаў у Беларусь, у мяне здарыўся культурны шок – я не мог гаварыць! Але дапамагла практыка. Я сабраў усю волю ў кулак і пайшоў на курсы паляпшаць сваю размоўную рускую. Там выкладчык даведаўся, што мне падабаецца спорт, і параіў паступіць на спартыўнага журналіста. Так я апынуўся на журфаку», – дэталёва апісвае паслядоўнасць падзей Хітошы.

Дарога да храма

Дыплом журналіста ён атрымаў у 2018 годзе, але не знайшоў працу па спецыяльнасці і вырашыў вучыцца далей – спачатку ў магістратуры, потым у аспірантуры. Каб аплаціць вучобу, Танака падпрацоўваў перакладчыкам. І толькі ў 2021-м у яго з’явілася пастаянная праца – настаўнік у нядзельнай школе.

У храме Мікалая Японскага Хітошы ўпершыню пабываў яшчэ 14 гадоў таму. Сяброўка яго пецярбургскай настаўніцы, якая жыве ў Мінску, прывезла Танаку на адкрыццё царквы – 16 лютага 2012 года.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Я пазнаёміўся з маладым настаяцелем айцом Паўлам і стаў перыядычна наведваць храм. Мне вельмі спадабалася гэтая маленькая драўляная царква і атмасфера ў ёй. Я нават задумаўся наконт праваслаўя, але вельмі доўга не наважваўся прымаць гэтую веру», – шчыра гаворыць суразмоўца.

Хітошы быў ітсістам – пазаканфесійным вернікам. Верыў у Бога, але да канкрэтнай рэлігіі сябе не адносіў.

«У 2020 годзе я з’ехаў у Японію па справах. Але праз каранавірус не змог хутка вярнуцца ў Беларусь. Прыйшлося дзевяць месяцаў правесці на радзіме і чакаць, калі адкрыюць межы. У лютым 2021-га мне ўдалося патрапіць назад у Мінск, і тады я прыняў для сябе канчатковае рашэнне – хрысціцца», – успамінае мужчына.

Хитоши Танака. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Я даўно гэта адчуў, бо праз праваслаўных людзей, у тым ліку майго выкладчыка з Японіі, я пазнаёміўся з Беларуссю і вырашыў застацца тут. Прагучыць дзіўна, але я адчуў, што гэта мой лёс. І я сказаў «так» праваслаўю», – дадае Хітошы.

Белая паласа

У 2021 годзе Танака здзейсніў Таінства Хрышчэння і афіцыйна стаў праваслаўным хрысціянінам.

«Была падрыхтоўка, якая заняла амаль тры месяцы. Я чытаў Евангелле, праводзіў гутаркі са святарамі, вывучаў гісторыю хрысціянства. Хрышчэнне прыняў перад самым Вялікаднем», – кажа ён.

Пасля здзяйснення абраду ў Хітошы пачалося актыўнае духоўнае жыццё – ён стаў рэгулярна ўдзельнічаць у набажэнствах і таінствах. Каб усё было па-сапраўднаму, японец нават выбраў сабе царкоўнае імя – Антоній.

«Хітошы, Тоша, Антоша – такая гульня слоў. Іншыя імёны я нават не разглядаў. Гэта ў гонар Антонія Вялікага (хрысціянскага манаха з Егіпта, які жыў у III–IV стагоддзях н.э.)», – тлумачыць ён.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Цяпер Танака адзначае Раство не 25 снежня, як раней, а 7 студзеня. І, як сапраўдны хрысціянін, святкуе Вялікдзень. Пост трымаць пакуль не навучыўся: прызнаецца, што ад мяса ў яго наўрад ці атрымаецца адмовіцца. Але не выключае, што калі-небудзь паспрабуе духоўна і тэлесна ачысціцца.

Хітошы ўпэўнены, што дзякуючы новай веры яго жыццё пачало наладжвацца: з’явіліся любімая праца, сябры і мэта – далучаць беларусаў да японскай культуры.

«Пасля хрышчэння ў мяне нібы белая паласа пайшла. І я яшчэ заўважыў, што кожны раз пасля службы нешта цікавае, нешта добрае адбываецца. Гэта выпадкова ці з Богам?» – разважае мужчына.

Урокі японскай мовы

Клуб японскай мовы на базе нядзельнай школы храма існуе ўжо чатыры гады. Хітошы тут называюць сэнсэем.

Хитоши Танака. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Японская – адна з самых складаных моў у свеце. Каб разумець мову, трэба вывучыць каля тысячы іерогліфаў, а каб гаварыць на ёй – тры тысячы. Без цярпення і ўседлівасці – ніяк.

Беларусы прыходзяць у японскі клуб з рознымі мэтамі. Хтосьці вучыць мову, каб здаць экзамен (ён праходзіць адзін раз на год) і паступіць ва ўніверсітэт у Краіне ўзыходзячага сонца. Для астатніх гэта больш хобі, самаразвіццё і спосаб небанальна правесці час.

«Пастаянных вучняў у мяне 15 – гэта дарослыя і дзеці. У мяне ёсць праблема – я не ўмею быць строгім. Хоць часам трэба. Дзеці часта балуюцца на ўроках і ўспрымаюць мяне як сябра, а не настаўніка. Айцец Павел сказаў, што гэта добра. З іншага боку, трэба быць строгім, калі яны хочуць вучыць мову. А то нічога не атрымаецца», – упэўнівае Танака.

Сэнсэй кажа, што ў яго ў групе ёсць і выдатнікі. Многім з іх спатрэбілася два гады, каб авалодаць японскай мовай.

Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Іронія лёсу ў тым, што я марыў знайсці працу на рускай мове, а выкладаю японскую, – звяртае ўвагу на забаўнае супадзенне акалічнасцей Хітошы. – Але мне гэта падабаецца: мы гаворым тут на дзвюх мовах».

Мова, халаднік і беларуская «філадэльфія»

Акрамя рускай, Хітошы крыху засвоіў беларускую мову. Яе ён вывучаў на журфаку БДУ.

«Зараз паспрабую што-небудзь сказаць. Мне вельмі падабаецца беларуская мова таксама. Хацеў бы размаўляць, але дрэнна атрымліваецца… Свабодна гаварыць, як на рускай, не атрымліваецца. Я проста завучваю некаторыя словы, каб потым хваліцца: глядзіце, як я ўмею!» – смяецца Танака і дадае, што ў яго ёсць любімае слова на беларускай – «цудоўна».

Хитоши Танака. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Размовы аб мовах заканчваюцца, і Хітошы дае ацэнку мясцовай кухні. Яна, вядома, кардынальна адрозніваецца ад японскай, таму яму прыйшлося доўга прывыкаць да беларускага фастфуду. Першы час Танака быў фанатам бліноў і дранікаў, пакуль яны не надакучылі.

«Усё ж такі гэта вельмі тлустая ежа, а для японцаў, напэўна, занадта тлустая. Вельмі падабаюцца супы – яны тут разнастайныя і смачныя. Юшка, боршч, крэм-суп… Ніяк не магу зразумець феномен халадніка. У нашай краіне не прынята піць халодны суп, для мяне гэта нонсэнс, а тут яго ўсе багатвараць!»

У Мінску, працягвае суразмоўца, ёсць шмат крутых месцаў, дзе можна паспрабаваць традыцыйныя японскія далікатэсы – караагэ (курыца ў фрыцюры), якімешы (смажаны рыс з мясам, яйкам і гароднінай), какуні (тушаная грудзінка ў цукры). І куды ж без сушы!

«Вашы сушы ад нашых вееееельмі моцна адрозніваюцца. У нас, напрыклад, не выкарыстоўваецца сыр. Хоць у Беларусі мне падабаецца «філадэльфія». Калі я гатую, то бяру круглы рыс, норы, агурок альбо салату, смажаныя яйкі і чырвоную рыбу – сёмгу або фарэль. Такімі роламі я часам частую сваіх вучняў», – адзначае Хітошы.

Жыць, маліцца, любіць

Некалькі гадоў таму ў інтэрв’ю Хітошы сказаў, аплануе ў Беларусі знайсці сваё каханне. Мы спыталі ў яго, ці ёсць поспехі з гэтым. Адказ засмуціў: пакуль што Танака – адзінокі самурай.

«Жаданне ажаніцца па-ранейшаму ёсць, яно нікуды не знікала. Але не абавязкова на беларусцы – на той, якой спадабаюся. Не скажу, што знаходжуся ў актыўным пошуку, проста пакуль не атрымліваецца знайсці другую палавінку. Усё яшчэ наперадзе», – аптымістычна заяўляе ён.

Далейшыя планы на жыццё Хітошы апісвае амаль што цытатай з вядомага рамана: жыць, маліцца і любіць – калі знойдзецца каго.

Хитоши Танака. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

«Ажаніцца – гэта ўжо як атрымаецца. У Беларусі хачу застацца да пенсіі, а там відаць будзе», – усміхаецца Танака.

Паводле яго слоў, беларусы і японцы вельмі падобныя, нягледзячы на розныя культуры і прыхільнасці да ежы.

«Беларусы добрыя, спагадлівыя, культурныя, ахайныя. Вы любіце, калі вакол вас чыста і акуратна – мы таксама. Вядома, людзі бываюць розныя: хтосьці вельмі камунікабельны, хтосьці вельмі сарамлівы, як японцы. Беларусы гасцінныя, мой народ таксама», – кажа Хітошы.

Хитоши Танака. Фото: Алексей Матюшков, Times.by

Яго любімы горад у Беларусі – Брэст. Кажа, што ён кампактны, прыгожы і «проста вельмі класны». Там ён пачуў галоўную мясцовую прымаўку: «лучше Бреста нету места». За 15 гадоў японец аб’ездзіў паўкраіны – быў у Гродне, Гомелі, Віцебску і іншых гарадах. Таму задаем напаследак пытанне, якое ставіць у тупік нашага суразмоўцу: «Вы палюбілі Беларусь больш, чым Японію?»

«О, гэта складанае пытанне (доўгая паўза). Я люблю дзве краіны, я іх абажаю! Працаваць і жыць у Беларусі мне падабаецца больш. Адпачываць – на радзіме. Ведаеце, што мяне больш за ўсё здзівіла ў Беларусі? Мароз. Гэтая зіма была нерэальна халоднай. Але нават нягледзячы на гэта, я вельмі люблю гэту краіну і не хачу адсюль нікуды з’язджаць», – падсумоўвае ён.

Смотреть видео: "Шлях самурая: японец пераехаў у Беларусь, прыняў праваслаўе і стаў Антонам"

Шлях самурая: японец пераехаў у Беларусь, прыняў праваслаўе і стаў Антонам

]]>

Міліцыя стварыла чат-бот для праверкі старонак у сацсетках на махлярства

Times.by — Fri, 10 Apr 2026 07:05:00 +0300

Міліцыя стварыла чат-бот для праверкі старонак у сацсетках на махлярства

Фото: Unsplash, Christian Wiediger

З дапамогай чат-бота можна даведацца, ці не з’яўляецца рэсурс фішынгавым, і захаваць свае грошы.

Праваахоўнікі стварылі ў мэсэнджары Telegram чат-бота, з дапамогай якога грамадзяне змогуць правяраць акаўнты ў сацыяльных сетках на махлярства, паведамілі ў пятніцу ў ГУУС Мінгарвыканкама.

У мінскай міліцыі расказалі, што цяпер, перш чым зрабіць пакупку ў інтэрнэт-магазіне ці праз сацыяльную сетку, укласці грошы ў крыптавалюту або акцыі кампаній, можна зайсці ў бот @ScamBY_bot і адправіць спасылку, імя акаўнта або дамен.

«Чат-бот праверыць, ці трапляў рэсурс, які запытваецца, у поле зроку праваахоўнікаў як махлярскі», – сказалі ў ГУУС.

Ва ўпраўленні таксама ўдакладнілі, што гэты бот правярае акаўнты ў Instagram, TikTok, групы ў Telegram і інтэрнэт-сайты на фішынг.

Паводле даных міліцыі, база махлярскіх акаўнтаў і фішынгавых сайтаў пастаянна папаўняецца. Калі шуканы рэсурс не знойдзены, але карыстальнік упэўнены, што ён махлярскі, можна адправіць яго ў чат-бот, каб па ім была праведзена праверка.

У ГУУС адзначылі, што новы інструмент з’яўляецца чарговым крокам да павышэння бяспекі карыстальнікаў у інтэрнэце, каб яны не патрапілі на вуду махляроў.

]]>

Сабаленка знялася з турніру ў Штутгарце

Times.by — Thu, 09 Apr 2026 14:01:00 +0300

Сабаленка знялася з турніру ў Штутгарце

Белорусская теннисистка Арина Соболенко. Фото: Marta Lavandier, AP / TASS

Лідар сусветнага рэйтынгу знялася з «пяцісотніка» ў Штутгарце з-за траўмы, атрыманай у Маямі.

Першая ракетка свету беларуска Арына Сабаленка знялася з грунтавога турніру WTA-500 у нямецкім Штутгарце.

«Прывітанне, Штутгарт! Са шкадаваннем паведамляю, што не змагу прыняць удзел у турніры гэтага года», – напісала беларуская тэнісістка ў сацсетках.

Арына Сабаленка расказала, што не зможа прыняць удзел у спаборніцтвах з-за траўмы, атрыманай на турніры ў Маямі, які яна выйграла. «Як бы ні старалася, у мяне не атрымалася паўнацэнна аднавіцца да старту турніру», – дадала яна.

Арына прызналася, што ёй вельмі шкада прапускаць турнір у Штутгарце. Пры гэтым яна спадзяецца, што зможа пазмагацца за галоўны прыз – элітны аўтамабіль «Паршэ» – у наступны раз.

Турнір у Штутгарце пройдзе з 13 па 19 красавіка. Дзеючай пераможцай спаборніцтваў з’яўляецца латвійская тэнісістка Алена Астапенка, якая ў мінулым годзе перамагла Арыну.

Раней з турніру ў Штутгарце таксама знялася алімпійская чэмпіёнка Парыжа Чжэн Цыньвень з Кітая.

]]>

Новы комплекс пагранічнай заставы «Гдзень» адкрылі ў Брагінскім раёне

Times.by — Thu, 09 Apr 2026 12:06:00 +0300

Новы комплекс пагранічнай заставы «Гдзень» адкрылі ў Брагінскім раёне

Открытие нового комплекса погранзаставы «Гдень». Фото: Гомельщина официально, Telegram

Гэта самая паўднёвая пагранічная застава краіны адказвае за ўчастак, размешчаны недалёка ад Чарнобыльскай АЭС.

Новы комплекс пагранічнай заставы «Гдзень» адкрыўся сёння ў Брагінскім раёне.

Новый комплекс погранзаставы «Гдень». Фото: Гомельщина официально, Telegram

Пагранічная застава «Гдзень» пачала ахову дзяржаўнай граніцы 25 лістапада 2022 года.

Падраздзяленне ахоўвае больш за 15 км сухапутнага ўчастка граніцы з Украінай і з’яўляецца самай паўднёвай пагранічнай заставай Беларусі. Асаблівасць ахоўнага ўчастка – непасрэдная блізкасць да Чарнобыльскай АЭС, размешчанай усяго за 30 км ад рубяжа.

Да ўчастка заставы таксама прымыкае тэрыторыя Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка. Дарэчы, радыяцыйны фон усёй ахоўнай тэрыторыі знаходзіцца ў межах дапушчальнай нормы.

Новый комплекс погранзаставы «Гдень». Фото: Гомельщина официально, Telegram

Новы комплекс абсталяваны месцамі для захоўвання і рамонту тэхнікі, гадавальнікам для службовых сабак, гарадком пагранічнай службы, утульнымі спальнымі памяшканнямі і спартыўнымі аб’ектамі.

Новый комплекс погранзаставы «Гдень». Фото: Гомельщина официально, Telegram

Новый комплекс погранзаставы «Гдень». © Гомельщина официально, Telegram

Ахоўны ўчастак аснашчаны па апошнім слове тэхнікі. Ён прыкрыты інжынернымі збудаваннямі з валаконна-аптычнай сістэмай «Крумкач», аўтаматызаванымі пастамі тэхнічнага назірання, кантрольна-следавой паласой.

Дапамогу ў ахове рубяжоў аказвае і мясцовае насельніцтва. Тут дзейнічае добраахвотная дружына, створаная пры Камарынскім сельскім выканаўчым камітэце.

Раней Times.by паведамляў аб адкрыцці яшчэ аднаго комплексу пагранзаставы на беларуска-ўкраінскай мяжы – «Макраны». Гэты ўчастак ахоўваюць байцы Брэсцкай пагрангрупы.

]]>

Кадравы чацвер: каго і на якія пасады назначыў Прэзідэнт

Times.by — Thu, 09 Apr 2026 11:50:00 +0300

Кадравы чацвер: каго і на якія пасады назначыў Прэзідэнт

Фото: Александр Казаков, ТАСС

У рамках кадравага дня перастаноўкі адбыліся як у міністэрствах, так і ў мясцовай вертыкалі.

Кадравы дзень прайшоў у чацвер у Палацы Незалежнасці ў Мінску: Прэзідэнт рэспублікі Аляксандр Лукашэнка прыняў шэраг рашэнняў, якія датычыліся як складу Савета міністраў, так і мясцовай вертыкалі ўлады, а таксама дыпламатычнага корпуса.

Хто атрымаў новыя пасады – расказвае Times.by.

Міністры

У складзе ўрада – тры новыя прозвішчы: перастаноўкі адбыліся ў міністэрствах інфармацыі і культуры, з’явіўся новы віцэ-прэм’ер.

Міністрам інфармацыі назначаны Дзмітрый Жук, які да гэтага часу займаў пасаду дырэктара – галоўнага рэдактара выдавецкага дома «Беларусь сегодня». Ён на міністэрскай пасадзе змяніў Марата Маркава.

У сваю чаргу, Маркаву цяпер давераны партфель міністра культуры – яго папярэднік Руслан Чарнецкі вызвалены ад пасады.

Новым віцэ-прэм’ерам стаў Аляксандр Церахаў – ён ва ўрадзе будзе курыраваць пытанні будаўніцтва і жыллёва-камунальнай гаспадаркі, якімі раней займаўся Анатоль Сівак.

СМІ, завод, дыпламатыя

Генеральным дырэктарам РУП «Беларускае тэлеграфнае агенцтва» стаў Андрэй Мохар – гэта пасада заставалася вакантнай з лістапада 2025 года, калі былы кіраўнік агенцтва Ірына Акуловіч стала саветнікам-пасланнікам пасольства Беларусі ў Маскве.

Новым кіраўніком ЗАТ «Атлант» назначаны Андрэй Дзікун, які раней працаваў дырэктарам мінскага завода «Тэрмапласт».

Паслом у Манголію накіраваны Міхаіл Орда, які раней быў старшынёй Федэрацыі прафсаюзаў і дэпутатам Палаты прадстаўнікоў. Ва Улан-Батары ён зменіць Дзмітрыя Гарэліка, які прапрацаваў у Манголіі амаль пяць гадоў.

Мясцовая вертыкаль

Кіраўнік дзяржавы ўзгадніў і назначэнне двух намеснікаў старшыні Віцебскага аблвыканкама: сацыяльную сферу, кадры, ідэалогію і маладзёжную палітыку будзе курыраваць Аляксей Гуйда, будаўніцтва, транспарт і ЖКГ – Пётр Белусь.

Узгоднены новыя старшыні раённых выканкамаў: Браслаўскага – Алена Бабінская, Глыбоцкага – Максім Бакураў, Аршанскага – Леанід Мойжык, Воранаўскага – Аляксандр Часнойць.

]]>

Рэгістрацыя на ЦТ стартавала ў Беларусі

Times.by — Thu, 09 Apr 2026 07:00:35 +0300

Рэгістрацыя на ЦТ стартавала ў Беларусі

Запісацца на пажаданыя даты правядзення цэнтралізаванага тэсціравання можна будзе да 22 красавіка.

Сёння ў Беларусі пачынаецца рэгістрацыя на цэнтралізаванае тэсціраванне – 2026. Яна прадоўжыцца да 22 красавіка.

Абітурыенты змогуць выбраць запіс на ЦТ паміж двума фарматамі – наведаць пункт тэсціравання або дыстанцыйна зарэгістравацца праз сайт Рэспубліканскага інстытута кантролю ведаў (гэта можна зрабіць у любы час дня і ночы).

Час работы пунктаў рэгістрацыі для праходжання цэнтралізаванага тэсціравання – з 9:00 да 19:00 (у суботнія дні (11 красавіка, 18 красавіка) – з 9:00 да 18:00).

Новым інструментам падтрымкі абітурыентаў у гэтым годзе стануць СМС-паведамленні для тых, хто рэгіструецца праз сайт інстытута кантролю ведаў.

«Сістэма адправіць два паведамленні: першае – пацверджанне, што папярэдняя рэгістрацыя завершана, і напамін пра неабходнасць забраць пропуск; другое прыйдзе напярэдадні экзамену і пакажа дакладную дату, час і месца правядзення іспытаў», – расказаў дырэктар РІКВ Дзмітрый Міронаў.

Працэс рэгістрацыі для ўдзелу ў ЦТ складаецца з трох абавязковых этапаў.

Першы – падача заявы на ўдзел у ЦТ.

Другі – аплата прыёму і афармлення дакументаў для ўдзелу ў ЦТ. Унесці яе можна праз АРІП. Кошт тэсціравання па адным вучэбным прадмеце складае 0,1 базавай велічыні – Br4,5. З ільготнай катэгорыі абітурыентаў плата не бярэцца. Пры гэтым трэба ўлічваць, што падаць заяву яны могуць, толькі асабіста наведаўшы пункт рэгістрацыі.

Трэці этап – атрыманне пропуску ў пункце рэгістрацыі – гэта абавязкова! Яго можа атрымаць не толькі сам абітурыент, але і яго бацькі або прадстаўнік – на сайце РІКВ прапісаны пералік дакументаў, якія для гэтага неабходны.

Здаць пропуск або абмяняць яго на пропуск па іншым прадмеце магчыма да заканчэння тэрміну рэгістрацыі ў пункце рэгістрацыі, дзе праводзілася афармленне пропуску.

Абітурыент, зарэгістраваны для ўдзелу ў цэнтралізаваным экзамене, які праводзіцца ў год праходжання ЦТ, па двух вучэбных прадметах, мае права зарэгістравацца для праходжання ЦТ не больш як па адным іншым вучэбным прадмеце ўступных іспытаў.

Абітурыенты, не зарэгістраваныя для ўдзелу ў цэнтралізаваным экзамене, які праводзіцца ў год праходжання ЦТ, маюць права зарэгістравацца для праходжання ЦТ не больш як па трох вучэбных прадметах.

Нагадаем, у гэтым годзе зменены правілы правядзення ЦТ: пункты правядзення цэнтралізаванага тэсціравання абавязаны забяспечваць неабходныя ўмовы для абітурыентаў з асаблівымі індывідуальнымі патрэбнасцямі.

Размова ідзе аб дазволе на выкарыстанне спецыялізаваных устройстваў, у тым ліку мабільных тэлефонаў з праграмамі для кантролю стану здароўя, а таксама аб прадастаўленні спецыяльных месцаў у аўдыторыях для абітурыентаў з парушэннямі апорна-рухальнага апарату.

Але для гэтага паступаючыя павінны прадаставіць медыцынскую даведку аб стане здароўя і ўказаць у заяве неабходнасць стварэння для іх спецыяльных умоў.

Акрамя таго, удакладнены пералік абмежаванняў для ўдзельнікаў ЦТ. Напрыклад, з аўдыторыі і пункта правядзення тэсціравання нельга выносіць пісьмовыя заметкі і запісы на любых носьбітах.

Таксама ўдакладняюцца патрабаванні да калькулятараў: іх дазволена выкарыстоўваць толькі на ЦТ па фізіцы і хіміі.

Нагадаем, уступная кампанія ў гэтым годзе пройдзе з 26 мая па 5 чэрвеня.

Графік правядзення цэнтралізаванага тэсціравання па вучэбных прадметах у 2026 годзе:

беларуская мова – 29 мая;
руская мова – 29 мая;
грамадазнаўства – 26 мая, 5 чэрвеня;
матэматыка – 26 мая, 2 чэрвеня;
біялогія – 26 мая, 2 чэрвеня;
замежная мова (англійская, нямецкая, французская, іспанская, кітайская) – 26 мая, 2 чэрвеня;
хімія – 26 мая, 5 чэрвеня; фізіка – 26 мая, 5 чэрвеня;
геаграфія – 26 мая, 2 чэрвеня;
гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветнай гісторыі – 26 мая, 5 чэрвеня.

Графік правядзення ЦТ у рэзервовыя дні:

18 чэрвеня – усе вучэбныя прадметы;
20 чэрвеня – усе вучэбныя прадметы, акрамя рускай і беларускай моў;
22 чэрвеня – руская і беларуская мовы.

Тэрміны рэгістрацыі абітурыентаў для праходжання цэнтралізаванага тэсціравання ў рэзервовыя дні – з 8 па 11 чэрвеня.

Час пачатку цэнтралізаванага тэсціравання і час пачатку цэнтралізаванага тэсціравання ў рэзервовыя дні – 11:00.

Сертыфікаты цэнтралізаванага тэсціравання будуць выдавацца абітурыентам у пунктах правядзення з 1 ліпеня.

Образец электронного сертификата ЦЭ и ЦТ. © Павел Орловский, Times.by

Раней Times.by пісаў, што рэгістрацыя на ЦЭ у краіне ўжо завершана. Паводле інфармацыі Мінадукацыі, у гэтым годзе здаваць цэнтралізаваны экзамен будуць 59,1 тыс. абітурыентаў.

У тройку самых папулярных вучэбных прадметаў увайшлі руская мова – яе здаюць 48,6 тыс. чалавек, матэматыка – 19,4 тыс. і грамадазнаўства – 12,6 тыс. На чацвёртым месцы – біялогія. На яе зарэгістраваліся 11,8 тыс. чалавек.

]]>

Колькі грошай патрацяць у 2026 годзе на здароўе аднаго беларуса, расказаў Мінфін

Times.by — Wed, 08 Apr 2026 05:22:05 +0300

Колькі грошай патрацяць у 2026 годзе на здароўе аднаго беларуса, расказаў Мінфін

Мінімальны нарматыў бюджэтнай забяспечанасці на аднаго беларуса – амаль Br1,7 тыс.

У 2026 годзе на ахову здароўя накіруюць Br15,3 млрд. У тым ліку з рэспубліканскага бюджэту – Br3,3 млрд, а з мясцовых – Br12 млрд, паведамляе Міністэрства фінансаў Беларусі.

На гэтыя грошы абновяць і адрэмантуюць бальніцы і паліклінікі, закупяць абсталяванне і лекі. Таксама фінансаваннем забяспечаць праграмы прафілактыкі захворванняў і правядзенне дыспансерызацыі.

Пры гэтым мінімальны нарматыў бюджэтнай забяспечанасці на аднаго беларуса – амаль Br1,7 тыс.

Раней Times.by паведамляў, што ў 2025 годзе мінчане хадзілі да ўрачоў прыкладна па 12,2 раза. Гэта крыху радзей, чым у 2024 годзе: там паказчык склаў 12,3 раза.

]]>

Манету з выявай трактара выпусцяць у Беларусі

Times.by — Tue, 07 Apr 2026 18:44:29 +0300

Манету з выявай трактара выпусцяць у Беларусі

Упершыню пры чаканцы беларускіх манет выкарысталі нейзільбер – сплаў медзі з нікелем і цынкам, які нагадвае срэбра.

У Беларусі выпусцяць манеты «Мінскі трактарны завод. 80 гадоў». Плануецца, што яны з’явяцца 22 красавіка, паведамілі ў прэс-службе Нацбанка.

Гэта першыя памятныя манеты, адчаканеныя ў Беларусі на «Гомельскім вытворчым аб’яднанні «Крышталь».

У цэнтры справа на манеце будзе выява трактара, а злева – надпіс «80 Belarus 1946–2026, Мінскі трактарны завод».

Манеты з нейзільбера выпусцяць наміналам Br1 і тыражом 3 тысячы штук. Сярэбраная манета выйдзе ў абарачэнне наміналам Br20 і тыражом 2 тысячы штук.

Манета на тэрыторыі краіны прызнаецца законным плацежным сродкам і прымаецца без абмежаванняў.

Раней Times.by распавядаў, што 14 красавіка выпусцяць у абарачэнне залатую інвестыцыйную манету «Славянка» наміналам Br50.

]]>

Участкі ў 10 раёнах Гомельшчыны выключаны з радыяцыйна небяспечных зямель

Times.by — Tue, 07 Apr 2026 11:40:00 +0300

Участкі ў 10 раёнах Гомельшчыны выключаны з радыяцыйна небяспечных зямель

Весеннее поле. Иллюстративное фото. Фото: Sergej Karpow, Unsplash.com

Увогуле ў гаспадарчы абарот вернуць 1318,8 гектара, якія раней не выкарыстоўваліся.

Зямельныя ўчасткі ў 10 раёнах Гомельскай вобласці выведзены са складу радыяцыйна небяспечных зямель. Адпаведную пастанову падпісаў прэм’ер-міністр Беларусі Аляксандр Турчын, паведаміла прэс-служба ўрада ў аўторак.

Рашэнне было падрыхтавана для рэгулявання адносін у галіне забеспячэння ў рэспубліцы радыяцыйнай бяспекі.

Дакументам прадугледжваецца, што ўчасткі ў Брагінскім, Веткаўскім, Жлобінскім, Калінкавіцкім, Кармянскім, Лельчыцкім, Лоеўскім, Мазырскім, Рэчыцкім і Чачэрскім раёнах агульнай плошчай крыху больш за 940 гектараў не адносяцца да катэгорыі радыяцыйна небяспечных зямель адчужэння і дазволены для гаспадарчага выкарыстання.

Акрамя таго, урад вырашыў, што 378,7 гектара радыяцыйна небяспечных зямель адчужэння ў Веткаўскім і Брагінскім раёнах змяняюць статус на радыяцыйна небяспечныя абмежаванага гаспадарчага прымянення.

У Саўміне падкрэслілі, што агульная плошча зямель адчужэння Гомельскай вобласці, якія вяртаюцца ў абарот, складзе 1318,8 гектара.

Адзначаецца, што ўлады забяспечаць кантроль умоў выкарыстання гэтых участкаў і прадукцыі, якая на іх будзе вырашчана або выраблена.

]]>

Лукашэнка павіншаваў беларускіх католікаў з Вялікаднем

Times.by — Sun, 05 Apr 2026 08:21:00 +0300

Лукашэнка павіншаваў беларускіх католікаў з Вялікаднем

Светлае Хрыстова Уваскрэсенне – галоўнае рэлігійнае свята хрысціян, устаноўленае ў гонар уваскрэсення Іісуса Хрыста.

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка павіншаваў суайчыннікаў, якія святкуюць Вялікдзень 5 красавіка.

Ён адзначыў, што многія людзі, усведамляючы веліч свята, абнаўляюцца духоўна: стараюцца жыць сумленна, дзейнічаць па справядлівасці, быць больш міласэрнымі да іншых.

Беларускі лідар пажадаў усім католікам Беларусі моцнага здароўя, духоўнага дабрабыту, радасці жыцця і цеплыні сямейных стасункаў.

Таксама Прэзідэнт павіншаваў кіраўніка Рымска-каталіцкай царквы ў Беларусі Іосіфа Станеўскага. Кіраўнік дзяржавы падкрэсліў, што вечныя хрысціянскія каштоўнасці моцна ўплецены ў духоўны код беларускага народа, яны аб’ядноўваюць людзей, вучаць спачуванню і міласэрнасці, дапамагаюць захоўваць мір і згоду на роднай зямлі.

«Няхай Велікодны цуд будзе для Вас невычэрпнай крыніцай радасці. Жадаю добрага здароўя і Божага благаславення ў служэнні на карысць Каталіцкага Касцёла і нашай краіны», – гаворыцца ў віншавальнай тэлеграме.

Светлае Хрыстова Уваскрэсенне – старажытнае хрысціянскае свята, важнейшы дзень богаслужэбнага года, устаноўленае ў гонар уваскрэсення Сына Божага Іісуса Хрыста.

Гэта пераходнае свята – яго дата кожны год вылічваецца па месячна-сонечным календары. У гэтым годзе Светлае Хрыстова Уваскрэсенне ў католікаў святкуецца 5 красавіка.

]]>

«Прагулка» Шагала ў Мінску: сталі вядомыя даты правядзення выстаўкі

Times.by — Fri, 03 Apr 2026 11:33:00 +0300

«Прагулка» Шагала ў Мінску: сталі вядомыя даты правядзення выстаўкі

Картина «Прогулка» Марка Шагала. © Сергей Булкин / ТАСС

Самы пазнавальны шэдэўр сусветна вядомага мастака з Віцебска прабудзе ў беларускай сталіцы амаль тры месяцы.

Нацыянальны мастацкі музей з 8 красавіка па 6 ліпеня прадстаўляе «Выставу аднаго шэдэўра. «Прагулка» Марка Шагала».

Упершыню ў Мінску выстава ўраджэнца Беларусі адбылася ў 1997 годзе. Тады ў беларускую сталіцу прывезлі экспазіцыю «Творы міжземнаморскага перыяду. Гуашы, акварэлі, літаграфіі. 1949–1985».

Пасля ўнучкі мастака Бэла і Мерэт Меер прывезлі яшчэ некалькі выставаў спадчыны сусветна вядомага мастака ў 2000, 2002 і 2004 гадах.

«Выстава аднаго шэдэўра. «Прагулка» Марка Шагала» з’яўляецца вынікам шматгадовага плённага супрацоўніцтва паміж Нацыянальным мастацкім музеем Рэспублікі Беларусь і Дзяржаўным Рускім музеем», – паведамілі ў прэс-службе беларускай установы культуры.

Вучні Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава падрыхтавалі для наведвальнікаў дадзенай выставы віртуальную прагулку ў VR-акулярах, якая адсылае да творчасці Марка Шагала.

Напярэдадні Times.by писаў, што ў Парыжы ў красавіку на аўкцыён будуць выстаўлены сем карцін пэндзля Шагала.
Дадзеная серыя з 38 работ была напісана ў 1950-я гады.

Самая вядомая прагулка

Марк Шагал напісаў сваю самую вядомую «Прагулку» ў 1917–1918 гадах. Яна з’яўляецца свайго рода напамінам пра шлюб з Белай, які яны заключылі яшчэ ў Віцебску.

«Прагулка» была складовай часткай трыпціха, куды ўваходзяць яшчэ дзве працы – «Двайны партрэт» і «Над горадам». На галоўным палатне мастак стаіць на зямлі, а Бэла нібыта парыць над Віцебскам.

]]>

Лукашэнка сёння адкрыў новую паліклініку ў Мінску

Times.by — Fri, 03 Apr 2026 07:17:09 +0300

Лукашэнка сёння адкрыў новую паліклініку ў Мінску

Сталічная ўстанова аховы здароўя пачала працаваць у мікрараёне Усходні і разлічана на абслугоўванне звыш за 25 тыс. чалавек, або 850 чалавек у змену.

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка адкрыў у пятніцу, 3 красавіка, новую, 42-ю гарадскую паліклініку ў Мінску, паведамляе Telegram-канал «Пул Першага».

Установа аховы здароўя спраектавана ў фармаце новай лагістыкі, пачынаючы ад электроннай рэгістратуры і заканчваючы аператыўнай дыягностыкай.

«Мы стараліся стварыць паліклініку будучыні. Каб узровень быў не горшы, чым за мяжой. Каб вы захапляліся сваім, а не тым, што па тэлевізары бачыце», – цытуе Аляксандра Лукашэнку «Пул Першага».

Паводле слоў Прэзідэнта, Мінск развіваецца так, каб у ім не было кантрастаў. Медыцынская дапамога ў сталіцы павінна аказвацца і жыхарам рэгіёнаў.

«Краіна павінна быць адзінай, маналітнай. І вось ад нашых крокаў па забеспячэнні здароўя нашых людзей будзе вельмі шмат залежаць», – адзначыў ён.

Аляксандр Лукашэнка назваў адкрыццё новай самай сучаснай паліклінікі падзеяй у маштабах не толькі Уручча, але і ўсёй беларускай сталіцы.

«Тым самым, як мяне інфармуюць, мы завяршаем фарміраванне сеткі сацыяльных устаноў гэтага мікрараёна», – дадаў ён.

Кіраўнік дзяржавы заклікаў перастаць плакаць пра тое, што «ў нас людзей не хапае». «Мне хочацца, каб у Беларусі ўсё было прыгожа і якасна», – падкрэсліў Прэзідэнт.

На яго думку, у Беларусі дастаткова людзей, і таму неабходна выбудаваць сістэму такім чынам, каб яны маглі працаваць, зарабляць і абслугоўваць насельніцтва.

«Гэта больш чым на 200% датычыцца Міністэрства аховы здароўя. Медыкі як Прэзідэнт: колькі трэба, столькі і працуюць», – патлумачыў сваё бачанне Прэзідэнт.

Аляксандр Лукашэнка звярнуўся да медыкаў, якія прынялі ўдзел ва ўрачыстым адкрыцці новай паліклінікі, са словамі: «Зрабіце ўсё, каб, пачуўшы нас сёння, беларускі народ (у Хоцімску, Ваўкавыску, яшчэ дзе-небудзь) зразумеў, што гэта таксама іх. Падумайце, як гэта зрабіць!»

]]>

«Мак.бай» перайменаваў амерыкана

Times.by — Thu, 02 Apr 2026 08:47:12 +0300

«Мак.бай» перайменаваў амерыкана

Фото: Пресс-служба Президента Республики Беларусь

У пачатку сакавіка адзін з рэстаранаў сеткі наведаў Прэзідэнт Беларусі і прапанаваў даць каве амерыкана новую назву.

Новы напітак пад назвай «Наша кава» з'явіўся ў меню сеткі рэстаранаў хуткага харчавання «Мак.бай».

Як вынікае з апісання, гэта порцыя эспрэса з гарачай вадой, што адпавядае рэцэптуры амерыкана.

Фото: Times.by

У нядзелю, 8 сакавіка, адзін з рэстаранаў сеткі «Мак.бай», якая ў Беларусі змяніла «Макдональдс», наведаў Прэзідэнт краіны Аляксандр Лукашэнка – гэта быў яго першы візіт ва ўстанову.

Кіраўнік дзяржавы паразмаўляў з супрацоўнікамі і наведвальнікамі, а таксама заказаў сабе бургер, бульбу фры, курыцу, каву, дэсерт.

У працэсе выбару напітку ён прапанаваў перайменаваць амерыкана ў беларускі брэнд.

]]>

Зборная Беларусі па футболу паднялася ў рэйтынгу ФІФА

Times.by — Wed, 01 Apr 2026 16:34:00 +0300

Зборная Беларусі па футболу паднялася ў рэйтынгу ФІФА

Сборная Беларуси по футболу. © АБФФ

Каманда Віктара Ганчарэнкі ў сакавіку атрымала дзве перамогі ў таварыскіх сустрэчах і змагла палепшыць пазіцыі ў сусветным топе.

Міжнародная федэрацыя футбола (ФІФА) апублікавала новы рэйтынг нацыянальных зборных.

На першым месцы – каманда Францыі, у якой 1877,32 бала. Папярэдні лідар – зборная Іспаніі – апусціўся на другі радок (1876,40 бала). Топ-3 замыкае Аргенціна: Месі і кампанія страцілі адну пазіцыю.

У дзясятку лепшых зборных планеты таксама ўваходзяць Англія, Партугалія, Бразілія, Нідэрланды, Марока, Бельгія і Германія.

Зборная Беларусі паднялася на адзін радок і цяпер займае 97-е месца. У нашай «нацыяналкі», якая размясцілася ў спісе па суседстве з Гватэмалай і Люксембургам, 1235,82 бала ў актыве.

Нагадаем, у сакавіку каманда Віктара Ганчарэнкі правяла два прадукцыйныя матчы: атрыманы перамогі над Кіпрам (1:0) і Арменіяй (2:1). Паспяховыя сакавіцкія спарынгі прынеслі зборнай 8,73 бала.

Самы прыкметны рост у новым рэйтынгу – у каманды В'етнама, якая паднялася на 9 пазіцый і зафіксавалася на 99-м месцы. А найбольшае падзенне – у Малайзіі: мінус 17 пазіцый. У выніку – 138-е месца.

Замыкае рэйтынг каманда Сан-Марына. Футбольная зборная гэтай карлікавай дзяржавы займае 211-е месца.

Нагадаем, наступныя спарынгі зборная Беларусі правядзе ў чэрвені. Цалкам магчыма, яны адбудуцца ў Мінску на Нацыянальным футбольным стадыёне. Сапернікі пакуль невядомыя.

]]>

Чырвоную кнігу абнавілі ў Беларусі – новае выданне папоўнілася 55 відамі жывёл і раслін

Times.by — Wed, 01 Apr 2026 06:42:35 +0300

Чырвоную кнігу абнавілі ў Беларусі – новае выданне папоўнілася 55 відамі жывёл і раслін

Обыкновенная горлица. © HeungSoon, Pixabay.com

У новай рэдакцыі Чырвонай кнігі – больш за 500 прадстаўнікоў флоры і фаўны, з 1981 года іх колькасць вырасла амаль у тры разы.

Абноўленае выданне Чырвонай кнігі прадставілі ў Беларусі, паведамілі ў эфіры тэлеканала СТБ.

Першае выданне Чырвонай кнігі Беларусі выйшла ў 1981 годзе і ўключала 85 відаў дзікіх раслін і 80 відаў дзікіх жывёл. Цяперашняе выданне – пятае. Новая рэдакцыя папоўнілася 23 відамі дзікіх жывёл і 32 відамі раслін, выключана 38 (13 відаў жывёл і 25 відаў раслін). У краіне пад аховай, такім чынам, знаходзіцца 213 прадстаўнікоў фаўны і 310 – флоры.

Загадчык сектара маніторынгу і кадастру жывёльнага свету Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па біярэсурсах Дзмітрый Жураўлёў расказаў, што ў новай рэдакцыі выдання, у прыватнасці, пашыраны пералік рэдкіх відаў птушак.

«Трапілі два віды – звычайная туркаўка і касманогі сыч», – адзначыў Дзмітрый Жураўлёў.

Ён дадаў, што сыч ужо быў у Чырвонай кнізе, але потым яго выключылі. «Быў перыяд да вялікіх бураломаў і караеда, які захліснуў Беларусь апошняе дзесяцігоддзе. Гэты від практычна знік, не адзначаўся на ўліках, і яго ўнеслі ў Чырвоную кнігу», – удакладніў ён.

У эфіры тэлеканала асабліва адзначылі, што крытэрыі, па якіх від трапляе ў Чырвоную кнігу, строгія:

• першае – гэта змяншэнне колькасці;
• другое – міжнародная ахова, калі від становіцца рэдкасцю ў бліжэйшых суседзяў;
• трэцяе – уразлівасць біятопу, калі пад пагрозай не сам від, а месца яго пражывання.

Раней Times.by пісаў пра Чорную кнігу Беларусі: вучоныя расказалі, якія дзікія жывёлы ўнесены туды і чаму іх колькасць трэба рэгуляваць.

]]>

Мінскае «Дынама» выйшла ў другі раўнд плэй-оф КХЛ

Times.by — Mon, 30 Mar 2026 20:20:21 +0300

Мінскае «Дынама» выйшла ў другі раўнд плэй-оф КХЛ

Фото: КХЛ, Telegram

Зубры» правялі свой самы працяглы матч у гісторыі КХЛ і перамаглі маскоўскае «Дынама».

У сталіцы Расіі прайшоў чацвёрты матч серыі плэй-оф паміж маскоўскім і мінскім «Дынама». Да гэтага «зубры» выйгралі тры гульні. Такім чынам, паражэнне ў гэтым матчы для масквічоў азначала завяршэнне сезона.

Цана памылкі была вялікая, і каманды гулялі акуратна. Галоў было няшмат. У першым перыядзе мінчане выйшлі наперад пасля кідка Станіслава Галіева (16-я хвіліна).

Пасля перапынку Мікіта Гусеў закінуў (23-я хвіліна) пры гульні ў большасці і зраўняў лік. Цікава, што суддзі па яшчэ адным галы Галіева і Гусева адмянілі пасля відэапраглядаў.

Трэці перыяд прайшоў без галоў – 1:1 пасля 60 хвілін гульнявога часу. Пераможца матча вызначаўся ў овертайме, які ішоў да першай закінутай шайбы. У першай дадатковай 20-хвілінцы таксама не закінулі. Усё вырашылася на 88-й хвіліне – рашаючую шайбу закінуў Станіслаў Галіеў.

Гэты матч стаў самым працяглым у гісторыі мінскага «Дынама» ў КХЛ.

«Не стаміліся. Добра падрыхтаваныя. Прыемныя эмоцыі. Бацькі прыехалі на матч. Не хацелася праводзіць яшчэ адзін матч у гэтай серыі. Часам падціскалі. Тыповая гульня плэй-оф на выездзе», – сказаў Станіслаў Галіеў пасля гульні ў эфіры «Беларусь 5».

Так мінскае «Дынама» выйграла ў серыі – 4:0 і другі год запар выйшла ў другі раўнд плэй-оф. Наступны сапернік вызначыцца ў бліжэйшыя дні.

]]>

Дачу пісьменніка Алеся Бачылы прадаюць пад Мінскам

Times.by — Mon, 30 Mar 2026 19:32:12 +0300

Дачу пісьменніка Алеся Бачылы прадаюць пад Мінскам

Дача писателя Алеся Бачило. Фото: realt.by

З плюсаў – не толькі гістарычная каштоўнасць доміка ў вёсцы, але і зручнае размяшчэнне і інтэлігентныя суседзі.

Пад Мінскам выставілі на продаж дачу беларускага пісьменніка Алеся Бачылы. Двухпавярховы дом размешчаны ў садовым таварыстве Саюза пісьменнікаў «Узгор’е-2», што за 17 км ад МКАД, паведамляе Realt.by.

Першы паверх – два пакоі і кухня – заязджай і жыві. А вось мансарда на другім узроўні, адкрыта папярэджваюць, патрабуе рамонту.

Фото: realt.by

Дача писателя Алеся Бачило. Фото: realt.by

З выгод – пячное ацяпленне і сезонная вада: на зіму сістэму давядзецца кансерваваць, каб трубы не патрэскаліся. У камплект прыкладаецца летняя кухня і кампактны ўчастак зямлі з дагледжаным газонам.

З дадатковых «плюшак»: магазін, які працуе круглы год, і аўтакрама, якая наведваецца два разы на тыдзень.

Галоўная ж каштоўнасць – інтэлігентнае асяроддзе, якое, як гаворыцца ў аб’яве, будзе рада новаму суседу.

Асобны плюс – блізкае размяшчэнне ад Мінска і зручнае транспартнае злучэнне ў выпадку, калі няма свайго аўто. Тут вам і электрычка, і аўтобус з маршруткай прама да станцыі метро «Пушкінская».

Набыць гістарычную каштоўнасць у асабістае карыстанне можна за $20 тыс.

Раней Times.by паведамляў пра тое, што ў Беларусі на продаж выставілі асабняк «з прывідамі». Гэта панская сядзіба з багатай гісторыяй.

У апошнія гады сядзіба пуставала. Рыэлтары намякаюць на тое, што ў ёй маглі пасяліцца прывіды.

«Гэта дом, які, верагодна, абзавёўся сваімі прывідамі за больш чым 100 гадоў свайго існавання», – гаворыцца ў аб’яве.

]]>

Трамп з нецярпеннем чакае сустрэчы з Лукашэнкам

Times.by — Mon, 30 Mar 2026 06:38:23 +0300

Трамп з нецярпеннем чакае сустрэчы з Лукашэнкам

Президент США Дональд Трамп. Фото: The White House

Амерыканскі бок чакае, што беларускі лідар прыме ўдзел у пасяджэнні Савета міру, якое павінна адбыцца ў ЗША.

Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп заявіў, што чакае сустрэчы з Прэзідэнтам Беларусі Аляксандрам Лукашэнкам на наступным пасяджэнні Савета міру.

Паводле яго слоў, у сакавіку спецыяльны пасланец амерыканскага лідара Джон Коўл правёў перамовы «з глыбокапаважаным Прэзідэнтам Аляксандрам Лукашэнкам».

Пасля гэтай сустрэчы Міністэрства фінансаў Злучаных Штатаў афіцыйна зняло санкцыі з беларускага калію і буйных банкаў.

Беларускі бок, у сваю чаргу, аб'явіў аб памілаванні 250 зняволеных, асуджаных за злачынствы экстрэмісцкага характару, частка з якіх засталася ў рэспубліцы, а частка пакінула яе межы.

«Я хацеў бы выказаць самую шчырую падзяку Прэзідэнту за гэты ўчынак, і я з нецярпеннем чакаю сустрэчы з ім на наступным пасяджэнні Савета міру!» – напісаў Дональд Трамп у сваёй сацыяльнай сетцы Social Truth.

Як раней пісаў Times.by, прэс-сакратар беларускага лідара Наталля Эйсмант паведаміла, што магчымасць сустрэчы Аляксандра Лукашэнкі з гаспадаром Белага дома разглядаецца.

]]>

Арына Сабаленка другі раз запар выйграла турнір WTA у Маямі

Times.by — Sun, 29 Mar 2026 08:11:25 +0300

Арына Сабаленка другі раз запар выйграла турнір WTA у Маямі

Арина Соболенко. Фото: Marta Lavandier, AP / TASS

Выйграўшы турнір у Маямі, Сабаленка зарабіла больш за $1,1 млн і 1000 рэйтынгавых ачкоў. З перамогай яе павіншавалі Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка і кіраўнік НАК краіны Віктар Лукашэнка.

Беларуская тэнісістка Арына Сабаленка другі раз запар выйграла турнір катэгорыі WTA-1000 у Маямі. У фінале яна была мацнейшая за амерыканку Коры Гаўф – 6:2, 4:6, 6:3. У мінулым годзе ў фінале гэтых спаборніцтваў яна перамагла яшчэ адну амерыканку Джэсіку Пегулу – 7:5, 6:2.

Гэта трэцяя перамога беларускі ў сезоне: раней яна стала лепшай на турнірах у Брысбене і Індыян-Уэлсе.

Сабаленка – другая беларуска, якая выйграла «тысячнік» у Маямі, раней на гэтых кортах тройчы перамагала Вікторыя Азаранка (2009, 2011, 2016).

Дзякуючы гэтай перамозе Арына стала пятай тэнісісткай, якая аформіла «Сонечны дубль», – гэта значыць выйграла звязку турніраў у Індыян-Уэлсе і Маямі на працягу аднаго сезона. Да яе гэта змаглі зрабіць толькі немка Штэфі Граф (1994, 1996), бельгійка Кім Клейстэрс (2005), беларуска Вікторыя Азаранка (2016) і полька Іга Свёнтак (2022).

Усяго на рахунку Сабаленкі цяпер 24 перамогі на турнірах пад эгідай WTA у адзіночным разрадзе. На турнірах Вялікага шлема яна перамагала чатыры разы, двойчы выйграўшы Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі (2023, 2024) і двойчы – Адкрыты чэмпіянат ЗША (2024, 2025).

]]>

Вечары Вялікага тэатра ў Нясвіжы: што ў праграме

Times.by — Fri, 27 Mar 2026 18:01:00 +0300

Вечары Вялікага тэатра ў Нясвіжы: што ў праграме

Творчы калектыў тэатра прадставіць у замку Радзівілаў больш за дзесяць пастановак і канцэртаў.

«Вечары Вялікага тэатра Беларусі ў замку Радзівілаў» пройдуць ужо ў 16-ы раз у Нясвіжы летам 2026 года. Праграма разлічана на тры дні – з 19 па 21 чэрвеня.

У першы дзень наведвальнікаў чакаюць тры яркія пастаноўкі. Адкрые фестываль а 16:00 канцэрт галоўнага рэжысёра тэатра Ганны Маторнай «Беларуская опера: традыцыя і сучаснасць». Прадоўжыць вечар праграма рэжысёра Наталлі Бараноўскай «Ёсць толькі імгненне паміж мінулым і будучыняй», прысвечаная 100-годдзю з дня нараджэння Аляксандра Зацэпіна. Калектыў «A.M.A.D.I.S. Brass» (мастацкі кіраўнік – Дзмітрый Гарбачук) і вядучыя салісты оперы выканаюць хіты, знаёмыя ўсім: «Песенка о медведях», «Если б я был султан...», «Любовь одна виновата», «Песня про зайцев», «Помоги мне», «Остров невезения» і іншыя.

На завяршэнне дня ўпершыню на вялікай сцэне Нясвіжскага замка пакажуць містычны спектакль «Вілісы. Фатум» – пра трагічнае каханне, здраду і помсту, што таіцца ў нястрымным танцы віліс. Гэта цудоўная рэжысёрская праца заслужанай артысткі Рэспублікі Беларусь Аксаны Волкавай. Дырыжыруе Юрый Караваеў. У галоўных партыях – Марыя Галкіна, Дзмітрый Шабеця, Уладзімір Громаў, балерына Таццяна Уласень.

20 чэрвеня вялікіх і маленькіх гледачоў чакае займальнае музычнае падарожжа: музыканты раскажуць «Гісторыю Бабара, маленькага сланяняці» а 11:00. Аднойчы мастак Жан дэ Бруноф пачуў, як яго жонка, Сесіль, расказвае сынам на ноч на хаду прыдуманую казку пра маленькага сланяняці, – і замаляваў яе. Так нарадзілася дзіўная гісторыя пра прыгоды Бабара. Пазней, у 1940 годзе, французскі кампазітар Франсіс Пуленк напісаў музыку да казкі – і гісторыя Бабара загучала пад фартэпіяна.

А 13:00 ў Тэатральнай зале «разальецца» «Боскае святло любві беларускай». А 15:00 у адным з найстарэйшых і найпрыгажэйшых касцёлаў Еўропы – Касцёле Божага Цела – прагучыць праграма «Золата і цень Нясвіжа: старадаўняя музычная фрэска».

А 16:30 зноў у Тэатральнай зале замка пакажуць прэм’еру оперы Г. Гендэля «Ацыс і Галатэя» рэжысёра Наталлі Бараноўскай. Цыклоп Паліфем, безнадзейна закаханы ў марскую німфу Галатэю, у парыве рэўнаснай роспачы забівае яе каханага – юнага Ацыса. Але каханне Галатэі мацнейшае за смерць.

А 19:30 на сцэне Тэатральнай залы замка – канцэрт «Цудоўная чацвёрка». Менавіта так называецца канцэрт, які падрыхтавала заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь Аксана Волкава. Завяршае суботні фестывальны дзень казка пра Маленькага прынца, створаная Антуанам дэ Сент-Экзюперы. А 21:00 – балет у пастаноўцы Аляксандры Ціхаміравай.

Трэці фестывальны дзень будзе не менш насычаным. Раніца пачнецца ў кампаніі музыкантаў аркестра Вялікага тэатра Беларусі – а 11:00 канцэрт флейт «Нядзельная раніца ў добрай кампаніі» рэжысёра Ганны Маторнай. Далей – праграма, прысвечаная 270-гадоваму юбілею В.А. Моцарта, «Брава, Моцарт!» у выкананні салістаў Вялікага.

А 15:30 – праграма «Серэнада +», якую рыхтуе струнны квінтэт «Серэнада». Гала-канцэрт зорак Вялікага тэатра а 18:00 стане завяршальным акордам свята.

Вечары Вялікага тэатра Беларусі ў замку Радзівілаў

]]>

Аляксандр Лукашэнка запрасіў Кім Чэн Ына наведаць Беларусь

Times.by — Fri, 27 Mar 2026 08:40:15 +0300

Аляксандр Лукашэнка запрасіў Кім Чэн Ына наведаць Беларусь

Фото: President.gov.by

Беларускі лідар і яго карэйскі калега напярэдадні абмяняліся падарункамі і падпісалі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве паміж краінамі.

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка запрасіў старшыню дзяржаўных спраў КНДР Кім Чэн Ына наведаць Беларусь з візітам, паведаміла прэс-сакратар кіраўніка дзяржавы Наталля Эйсмант.

«Мы заўсёды будзем рады бачыць Кім Чэн Ына ў Беларусі. Учора падчас перагавораў Прэзідэнт запрасіў яго наведаць нашу краіну», – цытуе Наталлю Эйсмант Telegram-канал «Пул Першага».

Паводле слоў прэс-сакратара беларускага лідара, вынікі візіту Аляксандра Лукашэнкі ў КНДР перавысілі ўсе чаканні.

Раней Times.by писаў, што беларускі лідар і яго карэйскі калега абмяняліся падарункамі ў Пхеньяне на памяць аб гістарычным візіце.

Прэзідэнт Беларусі і старшыня дзяржаўных спраў КНДР таксама падпісалі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве паміж дзвюма краінамі.

Пасля ўрачыстага канцэрта ў гонар Аляксандра Лукашэнкі і афіцыйнага прыёму Кім Чэн Ын асабіста праводзіў беларускага лідара ў аэрапорт.

]]>

Пячатаныя пернікі з сухімі духамі: як у Ветцы аднавілі звычай стараабрадцаў

Святлана Каламіец — Fri, 27 Mar 2026 05:01:00 +0300

Пячатаныя пернікі з сухімі духамі: як у Ветцы аднавілі звычай стараабрадцаў

Фото: Times.by

Пра галоўны сакрэт веткаўскага перніка даведаўся Times.by – ён таіцца ў драўляных пернікавых дошчачках і асаблівых інгрэдыентах.

Намякнуць гасцям, што пара разыходзіцца, можна чаркай на пасашок. А можна вынесці разгонны пернік – і салодкі прэзент, і непасрэдны сігнал: «Трэба, дарагія госці, і меру ведаць».

Такі сімвал з падтэкстам не раз выратоўваў стараабрадцаў, якія аселі пасля расколу Рускай праваслаўнай царквы на тэрыторыі сучасных Бранскай і Гомельскай абласцей. Разам з іканапісам, буквіцай і дамавой разьбой у іх быў свой мядовы хлеб з вострымі прыправамі – веткаўскі пернік.

Цікавыя факты пра гэту рэгіянальную выпечку ведае этнограф, атэставаны экскурсавод па маршруце «Спадчына Веткаўскай зямлі» і гаспадар арт-прасторы ў цэнтры васьмітысячнага гарадка Пётр Цалко. Times.by пабываў на майстар-класе краязнаўца, дзе ён з задавальненнем дзеліцца ўнікальнай традыцыяй.

Этнограф Петр Цалко. Фото: Times.by

Пернік на вяселле: навошта нешта выдумляць, калі ёсць сваё?

Усё пачалося з артыкула рускага этнографа Івана Абрамава, апублікаванага ў часопісе «Жывая старадаўнасць» у 1907 годзе пасля экспедыцыі ў Ветку. З той паездкі вучоны прывёз не толькі багатыя фальклорныя запісы песень і абрадаў, але і больш за 70 прадметаў адзення і побыту, уключаючы пернікавыя дошкі.

Такія дошкі выразалі з ліставых парод, звычайна ліпы ці вольхі, з люстраным малюнкам, каб цеста набывала форму і прыгожы ўзор. Майстроў, якія іх выразалі, называлі знаменшчыкамі.

Фото: Times.by

Пяць гадоў таму Пятра Цалко ў тым артыкуле зачапіла адна цікавая дэталь з жыцця стараабрадцаў: на вяселлі маладыя замест каравая дзялілі пернік.

«Я тады працаваў у Веткаўскім музеі стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Фёдара Шклярава. З калегамі збіралі фальклорныя запісы вясельных стараабрадніцкіх песень і планавалі рэканструяваць такое вяселле з пернікам. Вядома, захацелася, каб ён быў дакладна як тыя, што пяклі і дарылі больш за сто гадоў таму ў Ветцы», – успамінае Пётр, як загарэўся ідэяй.

Фото: Times.by

Цалко знайшоў у інтэрнэце разьбяра-знаменшчыка, расказаў пра стараабрадніцкую Ветку і папрасіў дапамогі – выразаць па сваім меркаванні дошку для рэканструкцыі абрадавага перніка. А той у адказ ашаламіў: навошта выдумляць, калі ў веткаўскіх стараабрадцаў былі свае дошкі і ён іх бачыў у Расійскім этнаграфічным музеі ў Санкт-Пецярбургу.

«Гэта прагучала як гром сярод яснага неба. Я адразу ўдакладніў, ці не блытае майстар Ветку з Вяткай, дзе таксама робяць слаўныя пернікі. Майстар даў зразумець, што нядрэнна разбіраецца ў пытанні і, вядома, разумее розніцу. А потым падзяліўся сваёй знаходкай – каталогам выставы пернікаў і пернікавых дошак, якая праходзіла ў Ленінградзе ў 1968 годзе. Асобным раздзелам у гэтым каталогу быў выдзелены «Веткаўскі пернік», – успамінае тую размову Пётр Цалко.

Пётр загарэўся – вырашыў знайсці тыя самыя дошкі і спячы сапраўдны веткаўскі пернік. Ён паехаў у Санкт-Пецярбург, знайшоў пачарнелыя ад часу экспанаты, кожны сфатаграфаваў і зняў памеры. Кажа, убачыўшы назвы «Паненка», «Рыбка», «Конік», «Леў», «Дрэва ў вазоне», «Салодкае дрэва», ледзь не заплакаў ад шчасця.

Экспонаты из Ветки в музее Санкт-Петербурга. Фото: Times.by

«Асаблівасць дошак, якія захаваліся, у тым, што яны актыўна выкарыстоўваліся ў побыце і літаральна дыхаюць тым часам. Прыгатаваныя ў іх пернікі дарылі адзін аднаму ў Даравальную нядзелю, прадавалі на кірмашах, якія праходзілі ў Ветцы чатыры разы ў год», – пералічвае запатрабаванасць мядовага хлеба мясцовы краязнавец.

На пытанне, колькі ж ім гадоў, Пётр адказвае так: «Калі Іван Абрамаў перадаў іх музею ў 1907 годзе, то ім дакладна 120, а можа, і ўсе 150 гадоў».

Сакрэты веткаўскіх пернікавых дошак

Першыя копіі дошак выразаў майстар з Добрушскага раёна Валерый Мінкоў. Пазней да гэтай працы падключыўся рэстаўратар Міхаіл Пугачоў, які, дарэчы, з стараабрадцаў і працуе ў веткаўскім музеі.

Фото: Times.by

Абодва – вопытныя разьбяры па дрэве, але раней такімі заказамі ніколі не займаліся. Пасля натхняльных апавяданняў Пятра Цалко і вывучэння спецыяльнай літаратуры майстры пранікліся тэмай, і ў Беларусі, здаецца, цяпер ёсць свае знаменшчыкі. А Міхаіл Пугачоў нават афіцыйна замацаваў за сабой гэты статус – яго навыкі адзначылі на фестывалі пернікавага мастацтва ў Санкт-Пецярбургу.

«Я назіраў за іх працай. Узоры на дошках выразаюцца спецыяльнымі стамескамі і нажамі так, каб кожны контур атрымаўся выразным і роўным. Пасля разьбы дошку насычаюць ільняным алеем – гэта захоўвае драўніну і робіць яе больш даўгавечнай у пастаяннай рабоце з цестам», – тлумачыць Пётр.

У калекцыі веткаўскага музея і Пятра Цалко ўжо 16 пернікавых дошак. Сярод іх кірмашовыя і абрадавыя экзэмпляры – дакладныя копіі тых самых музейных экспанатаў з Санкт-Пецярбурга. З цягам часу калекцыя папоўнілася ўзорамі, створанымі па фотаздымках, прывезеных з экспедыцый па суседніх рэгіёнах, дзе калісьці жылі стараабрадцы.

Фото: Times.by

«Напрыклад, з расійскага Клімава я прывёз памеры і фота таго самага разгоннага перніка, а яшчэ шчупака – у адрозненне ад тульскага аналага ён выцягнуты, гэта наш эксклюзіў. Паездка ў Навазыбкаў таксама ўдалася – у мясцовым музеі захоўваюцца дошкі для выпечкі пернікаў з надпісамі накшталт «Каго люблю, таму дару». Спадзяюся, неўзабаве іх копіі з’явяцца і ў нас», – падзяліўся планамі Цалко.

Фото: Times.by

Цеста ажывае разам з песняй

Пернікавая справа доўгі час асацыявалася са статусам – дазволіць сабе выпечку мядовага хлеба маглі толькі заможныя сем’і. Недарэмна адну з веткаўскіх майстрых называлі Царыцай. Сёння заняцца «царскай справай» Пётр прапануе ўсім жадаючым.

Фото: Times.by

Прыгатаванне веткаўскіх пернікаў пачынаецца з «сухіх духоў» – пэўнага набору спецый. У класічны рэцэпт уваходзяць чорны перац, карыца, імбір, мускатны арэх і гваздзіка. «Без іх пернік проста хлеб, – гаворыць Пётр. – У аснове цеста толькі мясцовыя прадукты – растоплены мёд, сметанковае масла, мука. Ніякага цукру! Сумесь заварваюць, а потым доўга і старанна выбіваюць».

Фото: Times.by

Колькі чаго менавіта было ў старажытных рэцэптах, дакладных лічбаў ніхто не скажа. Пернікавыя рэцэпты захоўваліся ў найстражэйшым сакрэце. Нават калі стараабрадцы запрашалі да сябе ў дом наёмных работнікаў, ім строга забаранялася праносіць шалі. Усё ўзважвалі «сакрэтнымі» мерамі – камянямі, падковамі. У старых крыніцах можна сустрэць запіс накшталт: «Тры белыя камяні мукі, дзве падковы патакі, адзін чорны камень мёду».

На сваіх майстар-класах Пётр Цалко прызнаецца: «Колькі чаго менавіта я кладу ў цеста, вырашыў я сам, прапорцыі падабраў метадам спроб і памылак. Наяўнасць яек у цесце залежыць ад жаданага выніку – з імі атрымліваюцца мяккія пернікі, яны смачнейшыя, але захоўваюцца да двух месяцаў, а цвёрдыя гатуюцца без яек, такія могуць і год паляжаць».

Фото: Times.by

Звычайна госці выбіраюць першы варыянт. Тады на літр мёду трэба 4 кілаграмы мукі – жытняй і пшанічнай, 200 грамаў сметанковага масла, 10 чайных лыжак «сухіх духоў», 2 чайныя лыжкі соды, 10 яек і... зацягнуць душэўную песню.

«А то і не адну, таму што цеста вымешваецца доўга, – папярэджвае Пётр. – Затым раскладваем яго ў прыпудраныя мукой дошкі і акуратна прэсуем рукамі, каб на перніку адпячатаўся арнамент. Вось, дарэчы, чаму іх называюць пячатанымі пернікамі».

Фото: Times.by

Вымешваючы цеста, Пётр дзеліцца любімымі байкамі. Адна з іх – пра пернікавы звычай на вялікіх застоллях. Калі госці засядзеліся дапазна, гаспадары выносілі ім «Грошык», або, як яго яшчэ называлі, «Разганяй».

«Гэта быў вялікі пячатаны пернік, разбіты на квадратныя дзяленні. Яго выстаўлялі на стол у канцы ўрачыстасці, ламалі на кавалачкі і раздавалі гасцям. Гэта быў і гасцінец, і адначасова прамы намёк: пара дадому, мілыя», – усміхаецца Пётр.

Фото: Times.by

Аб запатрабаванасці майстар-класаў Цалко кажуць аб’ёмы мёду – у месяц выходзіць каля 30 літраў. Пётр заказвае яго ў пасечнікаў у вёсцы Стаўбун Веткаўскага раёна.

У размовах пры вымешванні цеста міжволі ўспамінаюцца ўнікальныя тутэйшыя абрады накшталт «Ваджэння і пахавання Стралы», калі на саракавы дзень пасля Вялікадня мясцовыя жыхары з песнямі праводзяць вясну, сустракаюць лета і просяць у прыроды багатага ўраджаю. Традыцыі ўжо трыста гадоў.

Фото: Times.by

За такімі размовамі гадзіна-другая пралятаюць непрыметна, і настае яшчэ адна магія – час піць па-стараабрадніцку востры травяны чай. Госці ахаюць ад захаплення, спрабуюць свежыя пернікі і дзеляцца сваімі ўспамінамі з дзяцінства. А мы згаджаемся з Пятром: пернікі не проста ласунак, а машына часу. Тут, у сэрцы Веткі, усё дыхае мінулым – у песні, целе і цяпле рук.

Развітвацца не хочацца, але не, Пётр выносіць гасцям той самы разгонны пернік. Вялізны, у клетачку, як старажытны каляндар. Ламае яго з усмешкай і кажа: «Прыязджайце яшчэ».

]]>

Фантастычныя істоты і дзе яны жывуць у Беларусі

Станіслаў Андросік — Mon, 23 Mar 2026 05:01:00 +0300

Фантастычныя істоты і дзе яны жывуць у Беларусі

Кадук і Лойма, Лізун і Дзюндзік, Хут і Дабрахожы – міфічныя персанажы, якія насяляюць лясы, рэкі і балоты нашай зямлі. Times.by вывучыў іх фальклорныя апісанні і стварыў візуальныя вобразы.

Па ўсім еўрапейскім кантыненце распаўсюджаны міфічныя сюжэты і ўяўленні пра паходжанне свету і фантастычных істотаў, якія яго насяляюць. І дзіўным чынам гэтыя істоты падобныя, нягледзячы на аддаленасць іх «месцаў пражывання» і прыналежнасць да розных культур.

У Беларусі вобраз міфічных істот фарміраваўся пад уплывам мноства фактараў, пачынаючы ад геаграфіі і заканчваючы ўзроўнем пранікнення хрысціянскай традыцыі. Times.by рупліва «пасяліў» нячысцікаў на карце краіны.

У чым нячыстая сіла?

«Міфалогія – гэта важная частка культуры, якая ўплывае на паўсядзённае жыццё», – расказвае Times.by кандыдат гістарычных навук Дзмітрый Скварчэўскі.

Для любога народа гэта комплексная гісторыя пра ўсё – уяўленні пра стварэнне і ўладкаванне свету, пра тое, што такое жыццё і смерць. Як так выйшла, што міфічныя персанажы сталі нячыстай сілай?

«У Адама і Евы былі дзеці, і яны павінны былі паказаць іх Богу. Некаторых яны памылі і прадставілі, а некаторых проста схавалі. Ад іх і пайшла нячыстая сіла», – прыводзіць у прыклад адно з народных уяўленняў пра нячыстую сілу міфолаг.

У старажытнай культуры словы «нячысцік», «нячыстая сіла», «чорт» і нават «духі» ў дачыненні да міфічных істот не выкарыстоўвалі. Так лясных, палявых, водных істот сталі называць толькі з прыходам на беларускія землі хрысціянства.

Фото: Times.by

Дзвіна – сутнасць у выглядзе патоку, які складаецца з маленькіх белых чарвячкоў, пераплеценых адзін з адным. Сустрэча з ёй прыносіць чалавеку шчасце. (Полацк і Клімавічы)

Фото: Times.by

Стаўры і Гаўры – вялікія, моцныя і калматыя сабакі, па чыіх слядах пацяклі Дзвіна і Дняпро. Ахоўваюць душы людзей, вартуюць замагільны свет. Іх прызывалі на Дзяды. (Докшыцы і Расоны)

Вось яшчэ адзін міф пра тое, як з’явілася ў свеце нячыстая сіла.

«Калі Люцыфер паўстаў супраць Бога, ён і яго прыхільнікі былі скінуты з неба. Хто ўпаў у ваду, стаў вадзяніком, хто ў лес – лесавіком, хто ў поле – палявіком, у дом – дамавіком», – апісвае карціну свету Дзмітрый Скварчэўскі.

У міфалогіі Беларусі ёсць нячысцікі, якія сустракаюцца не проста рэдка, а наогул толькі ў адным мястэчку. Менавіта такіх унікумаў рэдакцыя Times.by сабрала на міфалагічнай карце краіны.

Карта мифических персонажей Беларуси. Фото: Times.by

Касцёл супраць нячысцікаў

Калі паглядзець на карту Беларусі, можна прасачыць, як змяняецца стаўленне да многіх міфалагічных персанажаў. На захадзе, дзе моцная каталіцкая традыцыя, яно адмоўнае. Там дамавікі – гэта адназначна чэрці і нячыстая сіла, з якой трэба змагацца.

У архіўных справаздачах пра паездкі каталіцкія святары, якія наведвалі парафіі, падрабязна апісвалі забабоны, што бытавалі сярод мясцовага насельніцтва. Потым іх па спісе зачытвалі перад усімі жыхарамі і абвяшчалі такімі, што не адпавядаюць хрысціянскай веры.

У Гродзенскай вобласці распаўсюджаны лоймы – гэта прыклад балцкага ўплыву. Падобныя да русалак, яны дапамагаюць жанчынам і нованароджаным, вызначаюць іх лёс. У каталіцкай традыцыі Лойма – гэта ўжо выключна адмоўны персанаж, які прыносіць няшчасце, можа завабіць у ваду і ўтапіць.

На Палессі і ў Падняпроўі дамавікоў і іншых міфічных персанажаў успрымалі станоўча – у праваслаўных рэгіёнах да народных вераванняў ставіліся куды больш цярпіма.

Фото: Times.by

Дзюндзік – маленькая сутнасць з галавой у выглядзе клубочка, тоненькімі ножкамі, рожкамі з саломы і драўлянай калатушкай у руцэ. Палохае дзяцей. (Добрушскі раён)

Фото: Times.by

Сёрба – увасабленне голаду і беднасці, сутнасць у адзенні з пустых банак і сумак, з мяшком у левай руцэ і мяшалкай з рондалем – у правай. На галаве ў яе хустка, на твары маска, а на нагах драўляныя башмакі. Небяспечная для чалавека, яе з'яўленне азначае наступ цяжкага галоднага часу. (Астравецкі раён)

Фото: Times.by

Купальскі дзед – сутнасць у выглядзе дзядулі, які гуляе па лесе з кошыкам, поўным кветак, які свеціцца як полымя. Добры лясны дух, сустрэча з ім можа прынесці шчасце. Чалавек, атрымаўшы кветку ад яго, становіцца ўладальнікам звышнатуральных ведаў. (Крупкі)

Фото: Times.by

Лоймы – прывабныя маладыя дзяўчаты, падобныя да русалак. Могуць быць небяспечныя для чалавека: прывабіць у лес, падмяніць дзіця. (Гродна)

Як міфічныя вобразы абрасталі новымі дэталямі

Фальклорныя апісанні міфічных сутнасцей кароткія і часта не даюць поўнага ўяўлення пра тое, як выглядаў той ці іншы персанаж. Гэта, дарэчы, і адзін са спосабаў зразумець, рэальны гэта вобраз ці больш позні літаратурны вымысел.

«Можа быць вялікае і шырокае апавяданне пра самую сітуацыю, а апісанне істоты сціплае», – расказаў міфолаг.

Напрыклад, Кадук, якога этнограф Аляксандр Сяржпутоўскі апісаў са слоў жыхароў вёскі Чудзін: «Гэта такая жахлівая пачвара: ні чалавек, ні звер, але больш падобна на звера з велізарнай, калматай галавой і шырокай глоткай, якая даходзіць да вушэй. Як разявіць сваю пашчу, у якой белыя зубы блішчаць і язык чырванее як агонь, так здаецца, што ён гатовы праглынуць цябе цалкам, разам з косткамі і нутранасцямі».

Усе наступныя фальсіфікаты абапіраюцца на яго апісанне, але багатыя дэталямі, якія нібыта павінны дадаць вагі вобразу.

Фото: Times.by

Кадук – ні чалавек, ні звер, з велізарнай калматай галавой і шырокай глоткай да самых вушэй. Злы дух, вельмі небяспечны для чалавека: пагражае здароўю і жыццю, шкодзіць гаспадарцы. (Вёска Чудзін, Ганцавіцкі раён)

Фото: Times.by

Мара Петрыкаўская – сутнасць, якая з’яўляецца летам, у выглядзе вертыкальнага бервяна ўдвая вышэйшая за чалавека на барсучых лапах, стогнучая чалавечым голасам. Пужае людзей. (Петрыкаў)

Фото: Times.by

Белая баба – мясцовы аналаг русалкі, жыве ў жыце, апранута ў белае. Ахоўвае поле, можа палохаць чалавека. (Вілейскі раён)

Фото: Times.by

Хут – велізарны лятучы агнявы змей. Служыць чалавеку, носіць грошы і зерне, аднак калі не зладзіць з ім, можа спаліць хату. (Мядзельскі раён)

Фото: Times.by

Нактыр – мясцовы від упыра. Смяротна небяспечны для чалавека. (Відзы, Браслаўскі раён)

Партнёрскія адносіны з духамі

Многія этнаграфічныя запісы сведчаць пра тое, што, нягледзячы на бытаваўшыя міфы пра паходжанне нячыстай сілы, звычайныя людзі ўспрымалі іх як гаспадароў стыхіі, дзе яны жылі. На думку міфолага, гэта сведчыць пра паважлівае, пачцівае і даверлівае стаўленне, якое будавалася на партнёрстве.

«Ёсць згадкі пра русалак, што яны святыя, дабрахожыя апісваюцца як святыя. Гэта кажа пра тое, што іх сутнасць неабавязкова варожая, адмоўная ў дачыненні да чалавека», – тлумачыць Дзмітрый Скварчэўскі.

Выяўлялася і тое, як чалавек узаемадзейнічаў са светам, у тым ліку з нябачным, і як ён прытрымліваўся пісаных і няпісаных правілаў у грамадстве. «Калі ён гэтыя правілы парушае, то і персанажы, якія станоўча настроены да чалавека, напрыклад дамавік, могуць шкодзіць», – прывёў прыклад гісторык.

Русалка таксама можа быць смяротна небяспечнай для чалавека, хоць з’яўляецца ўвасабленнем урадлівасці, адданая зямлі і дапамагае вырасціць добры ўраджай хлеба.

«Многія паданні кажуць пра падзяку ад русалак, лесавікоў, дабрахожых за дапамогу. Гэта мадэль партнёрскіх адносін чалавека і міфічных сутнасцей, а па сутнасці – навакольнай прыроды і навакольнага свету», – лічыць Дзмітрый Скварчэўскі.

Фото: Times.by

Дабрахожы – сутнасць у чорным касцюме з бліскучымі залатымі гузікамі ў два рады. Да чалавека добразычлівы пры паважлівым стаўленні, можа дапамагаць чалавеку ў гаспадарцы, прыносіць поспех і шчасце. (Чачэрскі раён)

Фото: Times.by

Жалезная баба – невысокая старая з вялікімі жалезнымі грудзьмі, з ключом у руках. Жыве ў калодзежы. Палохае дзяцей, ахоўвае палі і агароды. (Вёска Олтуш, Маларыцкі раён)

Фото: Times.by

Жалезны чалавек – жыве ў балоце, зроблены з жалеза, вялікі і моцны. Ахоўвае балота, можа зацягнуць чалавека ў багну. (Жыткавічы)

Фото: Times.by

Расамаха – аголеная жанчына з распушчанымі касамі, якая расчэсвае валасы грэбнем. Лясны дух, звычайна нейтральны ў адносінах да чалавека, але можа і нашкодзіць. (Салігорск)

Яўрэйскі Хапун і татарскі Шайтан

«Міфалогія ў Еўропе мае адну аснову і ў кельтаў, і ў германцаў, і ў раманцаў, і ў славян. Вампіры, ваўкалакі і русалкі – у шырокім еўрапейскім кантэксце ў нас на кантыненце адны і тыя ж персанажы», – адзначае гісторык.

Пры гэтым у беларускай міфалогіі ёсць і свае лакальныя парадоксы. У нашым міфічным уяўленні пра свет фігуруе марскі цар, хоць мора ў нас няма. Знайшлося месца і фараонам. А вось гномаў няма, таму што няма і гор.

Дзякуючы таму, што на беларускай тэрыторыі рассяляліся іншыя народы, у нас з’яўляецца такі ўнікальны персанаж, як Хапун, які хапаў і выносіў выключна яўрэяў. Падобным чынам дзякуючы татарам у нас ёсць і свой Шайтан. Напрыклад, у Мазыры ёсць Шайтанава гара, або Шайтан-гара.

«Гэта ўжо вынік жывога міжкультурнага ўзаемадзеяння», – упэўнены Дзмітрый Скварчэўскі.

Фото: Times.by

Смаляны чорт – можа прымаць аблічча чорнага казла. У чалавечым вобразе з’яўляецца з рогамі на галаве, у фраку і чырвоным капелюшы з пенснэ. Сочыць за вытворчасцю смалы, дапамагае яе варыць і беражэ. (Рэчыцкі раён)

Фото: Times.by

Блуднік, ці вадун – нябачнае ўвасабленне сілы, якая прымушае чалавека блукаць і губляць арыентацыю ў прасторы. (Вёска Капачы, Мсціслаўскі раён)

Фото: Times.by

Вадзяны бык – велізарны рагаты бык, які жыве ў возеры, з хвастом у выглядзе рыдлёўкі. Гаспадар возера, у адносінах да чалавека нейтральны. (Ушачы)

Фото: Times.by

Кошна – сутнасць у вывернутым навыварат кажусе, якая рухаецца спіной наперад. Палохае людзей. (Вёска Мазуры, Кобрынскі раён)

Фото: Times.by

Ліза – страшная жанчына з кіпцюрамі, жыве ў канаплях. Пужае дзяцей, ахоўвае поле. (Вёска Удога, Чэрыкаўскі раён)

Фото: Times.by

Лізун – сутнасць, якая жыве ў калодзежы, са страшным вялікім языком, як цёрка. Палохае дзяцей, можа зацягнуць у ваду. (Віцебск)

]]>

Мабільны дадатак для аўдыякніг на беларускай мове стварылі ў Беларусі

Times.by — Sun, 22 Mar 2026 11:57:10 +0300

Мабільны дадатак для аўдыякніг на беларускай мове стварылі ў Беларусі

Фото: Павел Орловский, Times.by

У дадатку ўжо размешчана больш за 250 кніг, у тым ліку каля 155 твораў беларускай мастацкай літаратуры.

Мабільны дадатак «Чытанка», створаны спецыяльна для праслухоўвання аўдыякніг на беларускай мове, прадставілі на ХХХIII Мінскай міжнароднай кніжнай выстаўцы-кірмашы, паведамляе БелТА.

У ім размешчана каля 155 твораў беларускай мастацкай літаратуры, якія фарміруюць культурны фонд краіны.

Асобны раздзел прадугледжаны для юных слухачоў, у ім прадстаўлены творы дзіцячых пісьменнікаў на беларускай і рускай мовах. Ёсць і магчымасць паслухаць знакамітых аўтараў ва ўласным выкананні.

Праект распрацаваны пры падтрымцы Саюза пісьменнікаў Беларусі і Міністэрства інфармацыі.

]]>

Хакеіст Раян Спунер – пра Мінск, любімыя мясцовыя стравы і галоўную сілу «Дынама»

Уладзімір Крыулін — Fri, 20 Mar 2026 05:01:00 +0300

Хакеіст Раян Спунер – пра Мінск, любімыя мясцовыя стравы і галоўную сілу «Дынама»

Райан Спунер. Фото: Павел Орловский, Times.by

У лютым адбылося трэцяе прышэсце Раяна Спунера ў мінскае «Дынама». Канадскі нападаючы правёў за «зуброў» больш за 150 матчаў у КХЛ і даўно палюбіўся балельшчыкам.

Times.by паразмаўляў з хакеістам і даведаўся, чым Мінск нагадвае яму родную Атаву, чаго ён чакае ад плэй-оф КХЛ і ў чым асаблівасць падтрымкі балельшчыкаў «Дынама».

«Папросту магу пагуляць гадзіну-другую па Мінску»

– Ты публікаваў відэа, як гуляеш па Мінску ў раёне Нямігі. Што звычайна робіш, куды ходзіш?

– Калі публікаваў тое відэа, я ішоў на абед у Café de Paris. І потым адправіўся дадому, дарога заняла каля дзвюх гадзін. Увогуле, папросту магу пагуляць гадзіну-другую пры добрым надвор’і. Мне гэта падабаецца. Я зараз у Мінску адзін, без жонкі і сабакі. Трохі сумна [у момант запісу інтэрв’ю каманда знаходзілася на выездзе, а Раян аднаўляўся пасля траўмы. – Times.by]. Лепш прайсціся, чым сядзець на канапе. Заадно слухаю музыку, падкасты, тэлефаную родным і сябрам. Плюс гэта карысна для здароўя. Калі становішся старэйшым, трэба больш рухацца і быць на свежым паветры (усміхаецца).

– Цябе пазнаюць у горадзе?

– Часам бывае, калі іду куды-небудзь вячэраць. Гэта адбываецца не так ужо часта. У прынцыпе, нічога асаблівага.

– Трапляў у смешныя сітуацыі?

– Аднойчы машыну таксі спыніла дарожная інспекцыя, а я не быў прышпілены на заднім сядзенні. Я не ведаў, што тут такія правілы. У Канадзе неабавязкова прышпільвацца пасажырам ззаду. Я тады нават не адразу зразумеў, у чым справа. Гэта нават трапіла на відэа. Атрымалася смешна. Відавочна, я нікога не хацеў пакрыўдзіць ці даставіць нязручнасцей. Потым у сацсетках «Дынама» апублікавала відэа са мной, нагадаўшы, што для бяспекі пасажырам трэба прышпільваць рамяні ў машыне.

Райан Спунер. Фото: Павел Орловский, Times.by

– Што адзначыў у Мінску, калі прыехаў? Можа, чымсьці быў здзіўлены?

– У Мінску ўсюды вельмі чыста. Гэта першае ўражанне. І здзівіла, які прыгожы горад. Раней, бывала, у Канадзе гаворыш людзям, што едзеш у Беларусь, а яны думаюць, што гэта не зусім мілае месца. А я тлумачу ім, што Мінск вельмі цудоўны. Тут усё ахайна, рэстараны выдатныя, мясцовыя жыхары вельмі гасцінныя і дружалюбныя. Расказваеш пра гэта канадцам, а яны адказваюць: «Нічога сабе, нават не чакаў».

– На які горад у Канадзе або ЗША падобны Мінск?

– Добрае пытанне. Скажу, што Мінск мне нагадвае Атаву, мой родны горад. Асабліва асобныя раёны. Тут чыста, побач многа азёраў, зіма і лета кліматычна вельмі падобныя.

– Што звычайна вязеш з Беларусі ў якасці сувеніраў?

– Маці прывозіў матрошку. Яшчэ ў Беларусі якасны цёмны шакалад, заўсёды бяру яго ў Канаду. Калі б мог прывезці боршч ці штосьці яшчэ з ежы, дык зрабіў бы гэта. Але гэта складана. І, вядома, хакейныя джэрсі і кепкі. У мяне шмат пляменнікаў, бабуля, дзядуля, купляю для іх спартыўную атрыбутыку.

Райан Спунер. Фото: Павел Орловский, Times.by

– Твае любімыя беларускія стравы – гэта...

– Вельмі падабаюцца дранікі са смятанай. Ікра з хлебам і маслам. Паспрабаваў гэта, калі праводзіў свой трэці сезон у КХЛ. Таксама вельмі спадабалася. І тартар з ялавічыны ў Мінску можна заказаць практычна ў кожным рэстаране ў адрозненне ад Канады і ЗША. Гэта трэба адзначыць.

– Твае любімыя фразы на рускай або беларускай мове?

– «Паехалі». Добра гучыць і лёгка вымаўляецца.

«У Мінску лепш адчуваецца энергія балельшчыкаў»

– У чым галоўная сіла мінскага «Дынама»?

– У каманды вялікі патэнцыял, чатыры збалансаваныя звяны, якія могуць выдатна гуляць. Спецбрыгады большасці вельмі эфектыўныя і рэзультатыўныя. Трэба працягваць у тым жа духу, таму што мы хочам перамагаць. Гэтыя кампаненты важныя ў плэй-оф. Тэмп, хуткасць, стыль гульні і ўзровень канкурэнтаздольнасці такія, што супраць «Дынама» складана гуляць.

«Минск-Арена». Фото: Павел Орловский, Times.by

Плюс у «Дынама» класныя балельшчыкі. Шмат што змянілася, калі параўноўваць з маім першым сезонам тут [сезон-2019/20. – Times.by]. Тады на матчы хадзілі не так многа балельшчыкаў, таму што каманда часта прайгравала. Наступны сезон быў лепшым. Далей каманда прагрэсавала, і колькасць гледачоў на трыбунах павялічвалася. Гэтага варта было чакаць.

Цяпер «Мінск-Арэна» – гэта выдатнае месца для хакея. Я таксама гуляў у Омску на вялікай арэне, і мне здаецца, што ў Мінску лепш адчуваецца энергія ад балельшчыкаў, якія больш уцягнутыя ў гульню. Гэта заўсёды прыемна. З нецярпеннем чакаю наступных матчаў.

На матчах «Шанхай Дрэганс», дзе я гуляў да гэтага, было мала гледачоў і сумнавата. А ў Мінску шумна, ты сапраўды гуляеш з натхненнем, а саперніку, наадварот, складана.

Фото: Святослав Зоркий, Times.by

Болельщики готовятся к матчу «Лада» – «Динамо-Минск». Фото: Святослав Зоркий, Times.by

Фото: Святослав Зоркий, Times.by

– Твой самы незабыўны матч на «Мінск-Арэне»?

– Трэба падумаць... Мой трэці сезон у «Дынама». Мы абгулялі СКА у плэй-оф і зраўнялі лік у серыі (2:2). Потым адправіліся ў Піцер. У выніку ўступілі ў шостым матчы. Але гэта былі незабыўныя моманты. Падтрымка балельшчыкаў была класнай. Усе былі на адной хвалі.

– Ты неяк быў дыджэем на «Мінск-Арэне», як гэтым захапіўся?

– Гэта ўжо ў мінулым. Скажам так, перарос гэта. Мне ўжо 34 гады. Мне падабаецца слухаць музыку. Часам магу іграць, але гэта здараецца рэдка, можа, адзін раз улетку. Цяпер я больш сканцэнтраваны на іншых рэчах.

Але той вопыт выступлення на арэне ў якасці дыджэя быў цікавым. Справа была падчас размінкі перад матчам плэй-оф. Было весела. Я адчуў, што таксама ўцягнуты. Сезон атрымаўся складаным для мяне, з-за траўмы я не мог дапамагчы камандзе ў Кубку Гагарына. Супрацоўнікі клуба спыталі, ці магу я выступіць і трохі пайграць музыку. Было класна.

Райан Спунер. Фото: Павел Орловский, Times.by

– Чаму ты называў Арцёма Дзямкова «сын мой»?

– Само сабой атрымалася. Гэта жартаўлівы зварот, які мы часта выкарыстоўваем у Канадзе з сябрамі. У Мінску мы зблізіліся з Арцёмам, які тады гуляў у «Дынама». Аднойчы сказаў яму так, яго гэта пацешыла і рассмяшыла. І далей так часам паўтараў.

– А як з’явілася твая мянушка Лыжкін?

– Гэта вытворнае ад майго прозвішча [spoon з англійскай «лыжка». – Times.by]. Так тры ці чатыры гады ў «Дынама» мяне называў Арцём Дзямкоў. Праз пару гадоў апынуўся ў «Шанхай Дрэганс», там у памочніка генеральнага менеджара прозвішча Лыжкін, таму мяне так часам называлі пасля відэа, якое зрабіла прэс-служба. Звычайна мяне называюць Спунз ці Спуні.

Райан Спунер. Фото: Павел Орловский, Times.by

– Якія чаканні перад плэй-оф?

– Спадзяюся, згуляю ў гэтых матчах. Мне трэба быць у добрай форме пасля аднаўлення. Што датычыцца каманды, то неабходна сканцэнтравацца на паляпшэнні ўсіх кампанентаў гульні. Калі пачнецца плэй-оф, гэта будзе новы турнір. Там можа здарыцца ўсякае. Маю на ўвазе, што восьмая каманда па выніках рэгуляркі можа перамагчы першую.

Таму не трэба загадваць далёка на некалькі раўндаў наперад, гаворыць, што нам трэба перамагчы, думаць пра магчымых наступных сапернікаў. Галоўнае – сканцэнтравацца на першай гульні першага раўнда. І далей ісці крок за крокам. Калі ўся каманда будзе так сканцэнтравана, то гэта нам дапаможа.

– На што здольнае «Дынама» ў плэй-оф?

– У нас ёсць усё неабходнае для перамог. Тут шмат кампанентаў. Варатарская лінія, гульня ў большасці і меншасці павінны быць на ўзроўні. Калі мы сканцэнтруемся на каманднай гульні і кожны хакеіст пакажа свае лепшыя якасці, то будзе здорава.

Райан Спунер. Фото: Павел Орловский, Times.by

]]>

Васільковы раф: сцюард «Белавія» стаў мегапапулярным пасля роліка ў Threads

Станіслаў Лабаты — Wed, 18 Mar 2026 05:01:00 +0300

Васільковы раф: сцюард «Белавія» стаў мегапапулярным пасля роліка ў Threads

Фірмовая ўсмешка, гальштук, белыя пальчаткі, начышчаныя да бляску туфлі і мадэльная знешнасць. У альтэрнатыўным жыцці ён мог бы заваёўваць сусветныя подыумы і здымацца ў галівудскіх меладрамах. Але ў рэальным жыцці Сяргей Варановіч – бортправаднік «Белавія».

«Часам я праводжу ў небе па 10–11 гадзін у суткі. Можа, гэта гучыць пафасна, але для мяне гэта праца мары», – кажа Сяргей, пакуль мы падымаемся на борт самалёта Boeing 737-800.

Сёння мы возьмем інтэрв’ю ў аднаго з самых пазнавальных сцюардаў «Белавія» проста на яго працоўным месцы.

Якую страву на борце выбіраюць часцей – курыцу ці ялавічыну, чаму ў самалёце няма лекара, што ў першую чаргу трэба рабіць пры надзвычайнай сітуацыі, як распазнаць «шкоднага» пасажыра і чаму не трэба апладзіраваць адразу пасля прызямлення – у матэрыяле Times.by.

Ясь, філяй і васільковы раф

Гэта гісторыя пачалася з відэа, знятага на рэйсе Мінск – Санкт-Пецярбург. Адна з пасажырак засталася зачаравана дзеяннямі і харызмай бортправадніка і не прапусціла магчымасці зафіксаваць яго шчырую ўсмешку. На наступную раніцу хлопец прачнуўся знакамітым, яшчэ не ўсведамляючы, што ўвёў сэрцы многіх дзяўчат у стан турбулентнасці.

Кароткі відэафрагмент, на якім Сяргей міла пазіруе на камеру, выклікаў бурную рэакцыю ў Threads. Карыстальнікі называлі сцюарда Ясем, сімпатулькай, мілашкай, абаяшкай, чараўніком, крашам, філяем па-беларуску. Але больш за ўсё лайкаў сабраў іншы варыянт – васільковы раф.

«Цяпер калегі і сябры так мяне называюць. А я і не супраць, мне падабаецца», – крыху саромячыся, прызнаецца Сяргей.

Каментары сыпаліся адзін за адным, як з рога багацця:

«Нейкі красаўчык», «Зараз бы паляцець куды…», «Ой, які зайка», «Я б з ім злятала», «Харошанькі такі», «Ну Тыгран», «Ух ты, красаўчык які», «Вельмі сімпатычны і прыемны малады чалавек», «На якім рэйсе ён часцей за ўсё? Вазьму білеты!», «Божа мой, які ён прыгожы…».

Адна з дзяўчат запатрабавала штомесячную прэмію для красаўчыка-сцюарда: «Дзякуючы яму хочацца жыць на борце».

«Прэмію пакуль не далі, але ўсё яшчэ наперадзе, спадзяюся – пасля выхаду гэтага артыкула. На самай справе я не чакаў такой папулярнасці. Сябры і знаёмыя паказалі мне гэты пост, і я быў проста ў шоку. Відэа было знята яшчэ летам мінулага года, я пра яго ўжо забыў, а тут такі сюрпрыз. Прыемна заўсёды атрымліваць увагу. Многім людзям гэта не падабаецца, а мне па кайфу», – запэўнівае ён.

Як стаў бортправадніком

Сяргею – 32. За гэты час ён паспеў папрацаваць у аэрапорце грузчыкам, байцом у пажарнай службе, вадалазам у АСВОД, схадзіць у армію і «падальнабоіць» у Еўропе. Калі Літва не падоўжыла ВНЖ, хлопец вярнуўся на радзіму і ўбачыў аб’яву пра кастынг у «Белавія».

«Падумаў: я ж заўсёды хацеў паспрабаваць сябе ў ролі бортправадніка. Схаджу, нічога не страчу. Схадзіў – і ўсё атрымалася», – сціпла расказвае пра пачатак сваёй лётнай кар’еры суразмоўца.

Патрабаванні для бортправаднікоў-мужчын жорсткія: вышэйшая адукацыя, высокі рост, веданне англійскай, ахайны знешні выгляд і самае складанае – паспяхова пройдзеная ўрачэбна-лётная экспертная камісія (УЛЭК).

«Яе праходзяць далёка не ўсе, – адзначае Сяргей. – На першы погляд можа здацца, што ты здаровы, але падчас дэталёвай праверкі лекары знаходзяць такое, з чым лётаць забаронена: праблемы з сэрцам і далей. У мяне з хранічнага толькі гастрыт – з ім лётаць можна».

Важная прафесійная якасць сцюардаў – умець перабудавацца, спусціцца, што называецца, з нябёсаў на зямлю. І наадварот. Усе цяжкасці і праблемы з рэальнага жыцця пакінуць за бортам.

«Я гэтаму навучыўся адразу, нам гэта растлумачылі яшчэ падчас навучання. Калі еду на працу, праганяю ў галаве правілы бяспекі на борце, якія мы кожны раз паўтараем на перадпалётным брыфінгу. Так я сябе настройваю на працоўны працэс. Таксама важна не выносіць працу за межы аэрапорта. Дзесьці пасажыр нагрубіў ці ты проста стаміўся пасля рэйса – твае блізкія не павінны гэта адчуваць», – разважае супрацоўнік «Белавія».

Раніцай Піцер, вечарам Масква

Сяргей лётае на «Боінгах» і «Эмбраерах». Гэта сярэднемагістральныя самалёты, якія выконваюць у залежнасці ад тыпу паветранага судна рэйсы ў Расію, Турцыю, ААЭ, Егіпет, Грузію, Арменію, Азербайджан і іншыя краіны. На самых вялікіх лайнерах «Белавія» – Airbus A330-200 – ён пакуль не можа працаваць з-за невялікага вопыту.

«Адпаведна, я не лётаю ва В’етнам, у Тайланд і на Шры-Ланку. Але я думаю, хутка паклічуць і на «Эйрбас» – там больш людзей і больш увагі будзе», – усміхаецца сцюард.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Перад кожным рэйсам – медагляд і брыфінг. Бортправаднікі не выбіраюць маршруты самі – для гэтага ёсць аддзел планавання.

«Напрыклад, заўтра ў мяне камандзіроўка ў Дубай, а паслязаўтра – у Сочы. Потым – Масква, Піцер, Калінінград», – глядзіць у свой расклад Сяргей.

У дзень можа быць два рэйсы: раніцай у Санкт-Пецярбург, вечарам у Маскву.

«Гэта працуе на кароткіх маршрутах. Дапусцім, пасля рэйса ў Піцер я вяртаюся ў Мінск, дзе ў мяне перапынак паўтары-дзве гадзіны ці нават шэсць. Калі вялікі перапынак, магу паехаць у гатэль каля аэрапорта і там задрамаць пару гадзінак. І вечарам гэтага ж дня паляцець у Маскву», – тлумачыць бортправаднік.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Працоўны дзень сцюардаў часта большы за 8 гадзін. На разваротных чартарных рэйсах Мінск – Анталья адна толькі дарога займае 11 гадзін у абодва бакі.

«Пяць гадзін ляціш у адзін бок, гадзіна стаянкі і назад. А якая-небудзь затрымка – то амаль суткі атрымліваюцца ў выніку. Потым – адсыпны, выхадны. У авіяцыі існуе дакладны стандарт: паміж доўгімі рэйсамі павінна прайсці мінімум 14 гадзін», – уводзіць у курс справы суразмоўца.

Пра пасажыраў з аэрафобіяй

Сяргей прызнаецца: ён ніколі не баяўся лётаць. Для сябе вывучыў фізіку працэсу – як уладкавана механіка самалёта, у чым сутнасць аэрадынамікі, што такое турбулентнасць.

«Многія пасажыры баяцца гэтага слова, але на самай справе турбулентнасць бяспечная. Гэта натуральная траска ў паветраных патоках, якую здольны вытрымаць любы сучасны самалёт. А тое, што людзі грэбуюць правіламі бяспекі падчас узлёту і пасадкі, гэта дрэнна. Узлёт і пасадка – самыя небяспечныя фазы палёту», – звяртае ўвагу бортправаднік.

Паводле яго слоў, пасажыраў, якія баяцца лётаць, але тым не менш лётаюць, можна часта сустрэць на бортах «Белавія». Задача сцюарда – супакоіць чалавека, рэгулярна мець зносіны з ім, прапаноўваць ваду. Як правіла, члены экіпажа навучаны распазнаваць прыкметы аэрафобіі.

«Быў выпадак: мы трапілі ў зону турбулентнасці, і пасажырка пачала панікаваць. Я да яе з усмешкай падышоў, удакладніў яе стан. Кажу: «Не перажывайце, паглядзіце на мяне, усё добра. Зямля ўжо блізка, хутка прызямлімся».
Асаблівых метадаў у мяне няма. Галоўнае, каб ты ўсяляў у людзей упэўненасць: калі сам хвалюешся, як можаш пераканаць чалавека ў адваротным? Пасажыры ж заўсёды глядзяць на нашу рэакцыю – куды пабеглі, што ў нас на тварах напісана.

Усіх бортправаднікоў навучаюць прафайлінгу. Так яны загадзя могуць зразумець псіхатып пасажыра і падрыхтавацца да магчымых нечаканасцей.

«У цэлым гэта накіравана на прадухіленне выпадкаў тэрарызму. «Шкодныя» пасажыры таксама добра счытваюцца. Я стараюся з кожным знайсці агульную мову, нават калі чалавек не ў настроі. Не прымаю блізка да сэрца, калі мне кажуць нейкія грубасці. Як правіла, у працэсе чалавек астывае, і мы добра ладзім. У большасці сваёй нам трапляюцца нармальныя і адэкватныя пасажыры», – адзначае ён.

Курыца ці ялавічына

Пытанне, якое ставіць у тупік практычна кожнага пасажыра. Аэрапортавая служба кейтэрынгу загружае на борт роўна столькі, колькі было куплена білетаў на рэйс, у прапорцыі 50/50.

«Гэта значыць няма такога, што ляціць, дапусцім, 100 пасажыраў, і на борт даставілі 100 порцый з курыцай і 100 порцый з ялавічынай. Не: 50 порцый таго, 50 порцый іншага. І паколькі мы пачынаем абслугоўванне з пачатку салона, часта бывае, што людзі, якія сядзяць у хваставой частцы самалёта, застаюцца без выбару. Паводле назіранняў, часцей за ўсё бяруць курыцу, яна заканчваецца заўсёды хутчэй», – сцвярджае Сяргей.

Паводле яго слоў, не бывае так, каб пасажыр застаўся без харчавання. А калі па нейкай недарэчнай выпадковасці гэта адбылося, на борце заўсёды ёсць запас у некалькі порцый. Да таго ж, як запэўніваюць сцюарды, на любым рэйсе знойдуцца адзін ці два чалавекі, якія добраахвотна адмовяцца ад харчавання. У такім выпадку жадаючым дастанецца дадатак.

Напіткі мацней

Для тых, хто не ведаў: алкаголь на рэйсах «Белавія» прадастаўляецца не ўсюды. На далёкіх рэйсах у Санью, В’етнам, Тайланд і на Шры-Ланку (куды лётае Airbus і дзе пасажыраў кормяць двойчы за палёт) віно прапануюць усім пасажырам. На астатніх – толькі ў бізнес-класе.

«Ёсць белае і чырвонае віно, ігрыстае, гарэлка, віскі, каньяк. Моцныя напіткі падаюцца порцыяй 50 мл, віно і шампанскае – 187 мл. У «бізнесе» алкаголь уваходзіць у кошт палёту», – растлумачвае бортправаднік.

На ўсіх рэйсах на борце самалёта ёсць duty free. Вялікай папулярнасцю сэрвіс карыстаецца ў пасажыраў, якія вылятаюць з абласных цэнтраў (Гомель, Брэст, Віцебск, Магілёў) у Егіпет і на іншыя курорты.

Універсальныя салдаты

Наогул, бортправаднікі ўмеюць амаль усё: упэўнена правесці інструктаж, дыпламатычна ўладзіць любы канфлікт, аператыўна абслужыць пасажыраў падчас палёту, правесці эвакуацыю ў выпадку экстранай пасадкі і, калі спатрэбіцца, аказаць першую медыцынскую дапамогу.

«На самай справе медыцынскія выпадкі здараюцца часта на борце. Я калі пачынаў лётаць (у якасці бортправадніка. – Times.by), наогул думаў: гэта такая норма? Практычна праз рэйс пастаянна нешта здаралася – ціск, непрытомнасць, тэмпература. Мяне навучалі прымаць роды, але такіх выпадкаў яшчэ не было», – запэўнівае Сяргей.

Паводле яго слоў, на борце самалёта дастатковая колькасць аптэчак. Ёсць нават спецыяльная пашыраная аптэчка для медыцынскіх работнікаў. Яна змяшчае рэцэптурныя прэпараты, ін’екцыі, катэтары і выкарыстоўваецца толькі пры наяўнасці лекара ці кваліфікаванага медыка.

Забабоны і ручная паклажа

У пілотаў ёсць прыкметы: не галіцца і не стрыгчыся перад палётам, аглядаць самалёт па гадзіннікавай стрэлцы, заходзіць у кабіну з правай нагі і ніколі не казаць слова «апошні». Часткова такіх жа забабонаў прытрымліваюцца і бортправаднікі.

«У авіяцыі ніхто не любіць слова «апошні», – адзначае суразмоўца. – Кажам «крайні рэйс», «крайні выхадны», «крайні пасажыр» і гэтак далей. Я пару разоў сказаў «апошні», і мне адразу ж зрабілі заўвагу. У мяне няма звычкі не галіцца перад палётам ці не есці, не стрыгчы ногці напярэдадні рэйса. Я ведаю, што ўсё будзе добра».

Нямногія ведаюць, што ў самалёце ёсць месцы для ручной паклажы. Яны не прывязаны да пасадачнага талона, рэчы можна пакінуць на любой свабоднай паліцы ці пад сядзеннем.

«Бывае такое, што ляцяць 140 пасажыраў, а на стужку паступіла толькі 27 чамаданаў. Каб танней было, людзі купляюць білеты без багажу. Па правілах у салон можна браць парасон, кветкі, заплечнік, ноўтбук. Часам можна ўбачыць, як пасажыр цягне на борт усё гэта разам і займае адну паліцу ці нават паўтары. У выніку людзям, якія заходзяць у салон у ліку крайніх, часта не хапае месца», – дзеліцца набалелым бортправаднік.

Ручная паклажа маркіруецца біркамі ў залежнасці ад тыпу размяшчэння ў салоне. Сіняя бірка – чамадан на колах або буйная сумка. Яна размяшчаецца на верхніх багажных паліцах. Зялёная бірка – заплечнікі і дамскія сумкі вагой да 5 кг. Такая паклажа размяшчаецца пад сядзеннем наперадзе стаячага крэсла.

«Многія людзі (я іх таксама разумею па-чалавечы) не хочуць класці партфель ці сумачку пад ногі. Хоць у салоне перад кожным рэйсам прыбіраюць і пыласосяць, – заўважае Сяргей. – Калі на верхніх паліцах месца не хапае, просім пасажыраў прыбраць рэчы з зялёнымі біркамі пад сядзенне. Заўважыў, што пасажыры слухаюць больш хлопцаў-бортправаднікоў, чым дзяўчат».

Паводле яго слоў, некаторыя пасажыры любяць пакідаць свае рэчы ў праходзе і на сядзеннях. Аднак у выпадку няштатнай сітуацыі з-за гэтага можа здарыцца трагедыя.

«Існуе міжнародны стандарт часу, за які экіпаж абавязаны эвакуіраваць усіх пасажыраў з самалёта, які загарэўся, – 90 секунд. За якісьці чамадан ці куртку зачапіўся – у выніку нехта не паспеў выйсці. Вось гэта непрыемна – калі не прытрымліваюцца правілаў», – з ноткай смутку канстатуе ён.

«Няправільныя» апладысменты

Пляскаць у далоні пасля пасадкі – амаль тое ж самае, што сказаць дзякуй пасля смачнай вячэры ў рэстаране. Пілоты, як і кухары, гэтага не пачуюць, але даведацца пра рэакцыю ўдзячных пасажыраў змогуць ад бортправаднікоў. А ці не крыўдна самім сцюардам, што апладзіруюць толькі пілотам, а не ўсім членам экіпажа?

«Мне асабіста не крыўдна. Наадварот: рэакцыя пасажыраў выклікае ўсмешку, хочацца папляскаць у ладкі разам з імі. Апладзіруюць часта, але на кароткіх рэйсах у Маскву такая з’ява бывае далёка не заўсёды, – адзначае Сяргей. – Нам, бортправаднікам, пасажыры дзякуюць асобна – калі пакідаюць салон самалёта. Так што пэўныя прыемнасці мы таксама атрымліваем».

Ён запэўнівае, што пілоты не чуюць апладысментаў пасажыраў з-за шуму ўключанага рэверса і вялікай хуткасці. Гэта першае. Другое – людзі пачынаюць пляскаць занадта рана.

«Разумею, калі мы ўжо вырулілі з паласы, ужо дакладна ўсё будзе добра – у гэты момант можна і паапладзіраваць. І пілоты пачуюць гэта. Тое, што мы дакрануліся да паверхні, не азначае, што мы ўдачна селі. Мы можам таксама ўзляцець назад, калі надвор’е ці іншыя абставіны не дазваляюць выканаць бяспечную пасадку», – з веданнем справы канстатуе бортправаднік і зноў расказвае пра набалелае.

«Не разумею людзей, якія пачынаюць адшпільвацца і ўставаць да поўнага спынення самалёта. Усё роўна ты хутчэй не выйдзеш. Пакуль трап падгоняць, пакуль дзверы адчыняць. Я раю пасядзець, адпачыць. Яшчэ настаіцеся, пакуль будзеце пашпартны кантроль праходзіць», – дадае Сяргей Варановіч.

Бліцапытанне

– Ці можна перавозіць жывёл на борце самалёта?

– Так, можна. Жывёлы да 7 кг перавозяцца ў салоне, звыш 7 кг – у багажным адсеку. Там цёпла, суха і светла. Часцей за ўсё перавозяць коцікаў і сабачак. Ёсць пэўныя правілы: на працягу рэйса жывёлу нельга выпускаць з клеткі.

– Што рабіць пры НС у самалёце?

– Усё залежыць ад характару здарэння. Самае галоўнае – слухаць экіпаж і прытрымлівацца яго ўказанняў. Падчас эвакуацыі важна знайсці чалавека, які будзе дапамагаць пацярпелым. Пажадана таго, хто ляціць адзін, – таму што ў адваротным выпадку ён будзе дапамагаць больш сваёй сям’і. Трэба хутка пакінуць паветранае судна, не браць з сабой рэчы.

– Ці ёсць асаблівыя правілы для пасажыраў на месцах каля аварыйных выхадаў?

– З такімі пасажырамі праводзіцца персанальны інструктаж. У выпадку надзвычайнай сітуацыі яны павінны быць гатовы адчыніць дзверы і дапамагчы з эвакуацыяй. На гэтыя месцы не саджаюць дзяцей, інвалідаў, пажылых, цяжарных, пасажыраў з жывёламі. Важна, каб чалавек, які сядзіць каля аварыйнага выхаду, разумеў мову экіпажа: у нашым выпадку рускую альбо англійскую. У адваротным выпадку мы вымушаны яго перасадзіць на іншае месца.

– Што будзе, калі пакурыць у туалеце?

– Курыць электронныя цыгарэты і аналагавыя на борце самалёта нельга. Па-першае, вы атрымаеце штраф. Па-другое, непатушаны недакурак можа стаць прычынай пажару. Таму першае, што мы робім, калі адчулі пах дыму: падыходзім да чалавека і пытаемся – не чаму вы пакурылі, а куды дзелі недакурак. У гэтай сітуацыі гэта лагічна правільны ход дзеянняў.

Смотреть видео: "Васільковы раф: сцюард «Белавія» стаў мегапапулярным пасля роліка ў Threads"

Васільковы раф: сцюард «Белавія» стаў мегапапулярным пасля роліка ў Threads

]]>

Беларускія класікі загаварылі на мовах Садружнасці

Мікола Прымака — Tue, 17 Mar 2026 15:08:00 +0300

Беларускія класікі загаварылі на мовах Садружнасці

Фото: Выдавецтва «Беларусь»

Выданне шматмоўных паэтычных зборнікаў стала традыцыяй для беларускіх кнігавыдаўцоў.

«Хто мы такія?/ Толькі падарожныя, – папутнікі сярод нябёс./ Нашто ж на зямлі/ Сваркі і звадкі, боль і горыч,/ Калі ўсе мы разам ляцім/ Да зор?» – гэтыя радкі Максіма Багдановіча даўно сталі любімымі для кожнага, хто шануе родную беларускую мову, хто атрымлівае асалоду ад чытання паэтычных твораў па-беларуску.

У кнігу «Янка Купала, Якуб Колас, Максім Багдановіч на мовах народаў Садружнасці Незалежных Дзяржаў», акрамя неўміручых радкоў аўтара «Вянка», увайшлі і вершы народных паэтаў Беларусі Янкі Купалы («Я люблю» з легендарнага цыкла «Санеты») і Якуба Коласа («Родныя вобразы»). Кожны з класічных твораў, акрамя як на роднай, пададзены на дзевяці мовах народаў СНД – азербайджанскай, армянскай, казахскай, кыргызскай, малдаўскай, рускай, таджыкскай, туркменскай, узбекскай.

Фото: Выдавецтва «Беларусь»

Тэкставую частку кнігі дапаўняюць рэпрадукцыі з карцін, партрэтаў, прысвечаных паэтам-класікам. Іх аўтары – народныя мастакі Беларусі Леанід Шчамялёў, Георгій Паплаўскі, жывапісцы Анатоль Наліваеў, Зянон Паўлоўскі, Юрый Хілько, Раіса Кудрэвіч, Уладзімір Кожух, народны мастак СССР Міхаіл Савіцкі. Сустрэчы з вершамі класікаў і іх выявамі ствараюць эмацыянальнае яднанне, падштурхоўваюць да асэнсавання велічы творцаў і іх злучанасці з народам і падзеямі, якімі было напоўнена XX стагоддзе.

Сярод перакладчыкаў паэтычных радкоў Купалы, Коласа, Багдановіча – азербайджанская пісьменніца Флора Наджы, армянскі літаратар Сусана Казаран, казахскі мастак слова Саят Камшыгер, туркменскія рупліўцы Чэмен Анабердыева, Джумагельды Мулкіеў, рускія паэты Максім Замшаў, Юрый Шчарбакоў, Аляксей Арцёмаў.

Фото: Выдавецтва «Беларусь»

Раней беларускія кнігавыдаўцы падрыхтавалi да друку анталогіі «А хто там ідзе?» на мовах свету» Янкі Купалы, «Францыск Скарына на мовах народаў свету», а таксама кніга «Санетаў» Янкі Купалы ў пераўвасабленні на розныя мовы.

]]>

Сняданкі ад шэфа: мяккая запяканка, рысавая каша з ягадамі і скрэмбл з ласосем

Святлана Каламіец — Fri, 13 Mar 2026 06:01:00 +0300

Сняданкі ад шэфа: мяккая запяканка, рысавая каша з ягадамі і скрэмбл з ласосем

Што прыгатаваць на сняданак? У многіх ёсць свой смачны і правераны рэцэпт. У новым выпуску кулінарнага праекта Times.by – знаёмыя з дзяцінства стравы, але з аўтарскімі штрыхамі ад шэф-повара Мікалая Герасімава.

У мінулы раз Мікалай здзівіў закускай у стылі вітэла таната і пюрэ з кораня сельдэрэю, зваранага ў малацэ. На гэты раз гатуе тварожную запяканку і рысавую кашу, але не ў «сталоўскім» варыянце, а з рэстаранным шыкам. І дзеліцца сакрэтамі ідэальнага яйка пашот і моднага скрэмбла.

Тварожная запяканка з ягадамі і крэмам з ёгурту

Пышная, з апетытнай залацістай скурачкай і мяккай, амаль крэмавай тэкстурай унутры – менавіта такая запяканка была ў дзяцінстве Мікалая. Яе смак ён помніць да гэтага часу і толькі пару гадоў таму даведаўся, у чым сэкрэт повараў з дзіцячага сада. Аказалася, яны не ленаваліся праціраць тварог цераз сіта. Таму ў гатовай страве не было ніводнага камячка – толькі роўная, гладкая, амаль дэсертная маса.

Николай Герасимов. Фото: Павел Орловский, Times.by

«Я ў сваім жыцці з’еў вельмі шмат запяканак і цяпер дакладна ведаю, як прыгатаваць ідэальную, – усміхаецца шэф. – Сакрэт – у тварожнай аснове. З ёй трэба крыху павазіцца, але вынік таго варты».

Інгрэдыенты для тварожнай запяканкі:

тварог – 200 г;
тварожны сыр – 200 г;
яйка – 1 шт.;
жаўткі – 2 шт.;
цукар – 3 ст. л.;
соль – крыху;
мука – 1 ст. л.

Ингредиенты для творожной запеканки. Фото: Павел Орловский, Times.by

Усе прадукты Мікалай змешвае ў адной глыбокай місцы і прабівае да поўнай аднароднасці. Можна выкарыстоўваць паглыбны блэндар або блэндар-шклянку – гэта не прынцыпова, падкрэслівае шэф. Галоўнае – вынік: атрымаць гладкую раўнамерную масу без крупінак і не перабіць яе да вадкага стану.

Наяўнасць у цесце тварожнага сыру майстар тлумачыць так: «Ён надасць больш насычаны і глыбокі смак, зробіць масу больш насычанай і крэмавай. Такую страву ўжо не захочацца назваць проста запяканкай».

Гатовую тварожную масу Мікалай пакідае на стале на 10 хвілін, каб сумесь стала крыху гусцей і больш стабільнай. Пакуль аснова настойваецца, самы час падрыхтаваць формы для запякання і разагрэць духоўку да 170–180°C.

Падаваць запяканку ён збіраецца парцыённа, таму выкарыстоўвае формы для выпякання невялікіх кексаў. Кожную змазвае мяккім сметанковым маслам і крыху прыпудрывае мукой – дастаткова чайнай лыжкі на порцыю, лішняе акуратна стрэсці.

«У формачкі выкладаем тварожнае цеста, але не да краёў, – папярэджвае майстар. – Пакідаем каля сантыметра зверху, таму што наша цеста абавязкова падымецца пры выпяканні».

Фото: Павел Орловский, Times.by

Запоўненыя формы ён адпраўляе ў разагрэтую духоўку прыкладна на 15 хвілін. На гатоўнасць пакажа колер: верх павінен стаць залацістым.

Тым часам шэф прапануе прыгатаваць лёгкі ёгуртавы крэм. Паводле яго задумкі, кожная порцыя на талерцы павінна выглядаць як маленькі рэстаранны дэсерт: мяккая тварожная аснова, зверху воблака крэму і яркі акцэнт з ягад і лайма.

Інгрэдыенты для крэму (на 8 порцый):

грэчаскі ёгурт – 150 г;
тварожны сыр – 150 г;
жаўткі – 2 шт.;
цукровая пудра – 10 г;
экстракт ванілі – 5–6 кропель;
свежыя ягады – 24 шт.;
цэдра лайма – 2 г.

Усе інгрэдыенты Мікалай узбівае да крэмападобнай кансістэнцыі – гладкай, як мус, але стабільнай, каб не расплывалася. Экстракт ванілі дадае ў апошнюю чаргу: «Так ён не выветрыцца ад цяпла і раскрыецца правільна, даўшы прыемны пах без гаркаты». Гатовы крэм майстар ставіць у халадзільнік на пяць хвілін, каб ён набраў гушчыні.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Тым часам духоўка падае сігнал: запяканкі гатовыя! Мікалай прыадчыняе дзверцы – зверху апетытная, роўная залацістая скурачка. «Не ператрымайце, – папярэджвае шэф. – Ідэальная запяканка павінна злёгку дрыжаць у цэнтры, як суфле. Дадзім ёй пару хвілін на адпачынак, і тэкстура будзе дасканалай».

Кожны «міні-торцік» Мікалай акуратна дастае з формы і выкладае на талерку, шчодра палівае ёгуртавым крэмам. Завяршае дэкор яркі акцэнт: некалькі ягад буякоў на порцыю і крыху лаймавай цэдры для свежасці.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Творожная запеканка с ягодами и кремом из йогурта. Фото: Павел Орловский, Times.by

Рысавая каша на какосавым малацэ з манга-пюрэ і фізалісам

З лёгкай рукі шэфа рысавая каша ператвараецца ў цёплы трапічны дэсерт. «Мы прыгатуем яе на какосавым малацэ і пададзім з карыснымі дабаўкамі, – працягвае ранішні кулінарны марафон Мікалай. – Будзе не проста каша, а талерка добрага настрою».

Інгрэдыенты для кашы (на 2 порцыі):

рыс – 200 г;
какосавае малако – 300 мл;
какосавая стружка – 30 г;
пюрэ з манга – 100 г;
фізаліс свежы – 8–10 шт.;
сметанковае масла – 20 г;
сублімаваная вішня – 1 ч. л.;
лісцікі базіліку – 4–6 шт.

Ингредиенты для каши. Фото: Павел Орловский, Times.by

Рыс Мікалай падрыхтаваў загадзя – зварыў у вадзе звычайны прапараны. «Бярыце той сорт, які любіце, – раіць ён. – Даўгазерны або круглы, не прынцыпова. Галоўнае – злёгку недаварыць крупу. Мяккасць яна дабярэ ў какосавым малацэ».

У сатэйнік шэф налівае какосавае малако так, каб яно поўнасцю накрыла рыс. Ставіць на сярэдні агонь, акуратна памешвае і даводзіць да кіпення. Затым дадае сметанковае масла і дае кашы патаміцца яшчэ 10–15 секунд, каб яна ўвабрала і какосавы, і сметанковы смак, але не ператварылася ў аднастайнае пюрэ.

Фото: Павел Орловский, Times.by

«Каша павінна быць мяккай, але не пераваранай, – папярэджвае Мікалай. – І цукар у гэты раз не спатрэбіцца – за саладосць адказвае пюрэ з манга».

Пакуль рыс даходзіць, на суседняй канфорцы шэф разагравае сухую патэльню і высыпае на яе какосавую стружку. У сённяшнім сняданку яна выканае адразу дзве ролі: узмоцніць смак і будзе фактурным дэкорам. «Я заўсёды крыху праграваю стружку да карамельнага адцення – 1–2 хвіліны на сярэднім агні, не больш, – звяртае ўвагу на важны нюанс Мікалай. – Так какос раскрые глыбокі пах і прыгожа падрумяніцца».

Физалис. Фото: Павел Орловский, Times.by

Фото: Павел Орловский, Times.by

Тэму дзяцінства ў другой частцы сняданку падтрымлівае фізаліс. Мікалай бярэ ў рукі нешта падобнае да памідора чэры. «Абажаю фізаліс, – прызнаецца Мікалай. – Ён рос у бабулі ў палісадніку. Калі прыязджаў да яе ў госці – перш за ўсё бег да кустоў з «кітайскімі ліхтарыкамі», зрываў іх, «распакоўваў» і еў ягады адну за адной».

У рысавай кашы фізаліс, на думку повара, ідэальны: ён паўтарае сонечнае адценне манга, дадае свежы кантраст і лёгкую травяністую ноту. Кожны плод шэф разразае на чатыры часткі.

На вялікую плоскую талерку Мікалай выкладае рысавую кашу, па белай гладзі размяркоўвае кроплі манга-пюрэ і акуратныя «лодачкі» фізалісу. Пасыпае кампазіцыю какосавай стружкай і сублімаванай вішняй – для кісла-салодкага акцэнту. Свежыя лісцікі базіліку дададуць зялёную ноту і трапічную свежасць.

Мікалай спрабуе. Мяркуючы па яго ўсмешцы, усё склалася. «Пах манга і какосу ўносіць у адпачынак, а фізаліс нагадвае пра дзяцінства. Ідэальны дуэт да запяканкі і выдатны пачатак дня», – задаволены вынікам шэф-повар.

Рисовая каша на кокосовом молоке с манго-пюре и физалисом. Фото: Павел Орловский, Times.by

Тосты з незвычайнымі начынкамі і лепшы рэцэпт яйка пашот

Але кропку ў гэтым марафоне ставіць рана. Вядучы кулінарнага праекта прапануе пару рэцэптаў сытнага сняданку, у аснове якіх тоставы хлеб і яйкі. Яны спалучаюцца практычна з любымі інгрэдыентамі: ад слабасалёнай рыбы з авакада да бекону і мяккага сыру.

«Класічны тост павінен быць хрусткім, таму абсмажваем яго на патэльні або ў тостары, як варыянт – запякаем у духоўцы. Гэта база. Я сёння падсмажу хлеб на патэльні, выкарыстоўваючы топленае масла», – зноў становіцца да пліты Мікалай.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Зыходзячы з набору прадуктаў на стале, сытных сняданкаў запланавана два, і ў адным з іх дакладна будзе гуакамоле – традыцыйны мексіканскі соус на аснове авакада.

Інгрэдыенты для тоста з гуакамоле, яйкам пашот і ласосем:

спелае авакада – 1 шт.;
лайм – 1 шт. (сок);
кляновы сіроп – 1 ст. л.;
соль, перац, крэс-салата – па смаку;
яйка – 1 шт.;
воцат – 1 ст. л.;
філе ласося – 50 г.

Мікалай разразае авакада папалам, выдаляе костачку, вымае мякаць і змяшчае яе ў глыбокую міску. Усё старанна здрабняе рукамі, выціскае сок лайма, дадае крыху солі, перцу і кляновы сіроп.

«Калі вы вырашыце прыгатаваць гуакамоле пра запас і захоўваць нейкі час у халадзільніку, то костачку ад авакада не выкідайце, а пакіньце ў соусе. Ёсць такая тэорыя, і на самай справе яна працуе: костачка ад авакада, быццам маці для сваіх дзяцей, максімальна захоўвае смак авакадавай мякаці», – дзеліцца лайфхакам Мікалай.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Ну а цяпер самае галоўнае – абяцаны просты рэцэпт яйка пашот, каб атрымалася з першага разу.

«Награваем у каструлі 500 мл вады, дабаўляем воцат. Не солім! Пры з’яўленні першых бурбалак акуратна і хутка апускаем сырое яйка з цэлым жаўтком. Рабіць вір у каструлі для гэтага неабавязкова. Яйка і без яго прыме форму мяшочка. Памяншаем агонь і варым яйка прыкладна хвіліну-паўтары. Бялок схопіцца, але пры гэтым жаўток застанецца вадкім», – на нашых вачах Мікалай паказвае гэты фокус.

Затым дастае яйка і дае лішняй вадзе сцячы.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Збіраем страву: больш гуакамоле на хрусткі тост, зверху пашот, пялёсткі ласося і мікразеляніна для колеру.

«Прыгажосць. Лайкі гарантавана пасыплюцца!» – смяецца Мікалай.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Тост с гуакамоле, яйцом пашот и лососем. Фото: Павел Орловский, Times.by

Яшчэ адзін варыянт сытнага сняданку – для любіцеляў бекону.

Інгрэдыенты для тоста з яйкам скрэмбл і беконам (на 2 порцыі):

брыёш або тоставы хлеб – 2 шт.;
яйкі – 3 шт.;
бекон – 6 слайсаў;
пармезан – 30 г;
сметанковае масла – 1 ч. л.;
вяршкі – 50 мл;
соль, чорны перац і праванскія травы – па смаку.

Ингредиенты для тоста с яйцом скрембл и беконом. Фото: Павел Орловский, Times.by

«Бекон абсмажваем з двух бакоў. Не да хрусту, няхай застаецца мяккім, – каменціруе Мікалай. – Па гатоўнасці можна прысыпаць яго праванскімі травамі».

Фото: Павел Орловский, Times.by

На суседняй канфорцы шэф гатуе скрэмбл. За модным словам хаваецца звычайная баўтушка з яйка. У адрозненне ад амлету яго не трымаюць пад вечкам, а пастаянна памешваюць.

«І ўсё ж такі свае тонкасці ёсць. Я гатую скрэмбл з пармезанам і вяршкамі. Абавязкова дабаўляю сметанковае масла – яно робіць смак больш насычаным, а тэкстуру – мяккай і крэмавай», – дзеліцца сакрэтным інгрэдыентам Мікалай.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Ярка-жоўтую лёгкую сумесь шэф шчодра размяркоўвае па тостах. Зверху ўкладвае слайсы бекону, пасыпае іх дробна нацёртым пармезанам і ўпрыгожвае зелянінай.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Тост с яйцом скрембл и беконом. Фото: Павел Орловский, Times.by

«Чысты кайф. Сняданак як у рэстаране гатовы. Паўтарыць дома няцяжка», – упэўнены кулінарны майстар.

Смотреть видео: "Сняданкі ад шэфа: мяккая запяканка, рысавая каша з ягадамі і скрэмбл з ласосем"

Сняданкі ад шэфа: мяккая запяканка, рысавая каша з ягадамі і скрэмбл з ласосем

]]>

Вясна ў 80: яркія спадніцы і ўрокі жыцця ад бабулі Марыі з Неглюбкі

Святлана Каламіец — Sun, 08 Mar 2026 09:27:55 +0300

Вясна ў 80: яркія спадніцы і ўрокі жыцця ад бабулі Марыі з Неглюбкі

Мария Савастенок. Фото: Times.by

Замуж трэба выходзіць толькі па каханні, касметыка – зло, а лепшы сродак ад стрэсу – зацягнуць песню. Times.by запісаў парады вясковай жанчыны, якая ў 80 гадоў бадрэйшая за многіх дваццацігадовых гарадскіх.

У жніўні Марыі Савасцёнак споўніцца 81. Яна не баіцца ні старасці, ні смерці. Кажа, ёй няма калі пра гэта думаць: нясушак трэба карміць, печ паліць, расаду сеяць, а з вясны да замаразкаў агарод даглядаць.

Пры гэтым яна не супраць пагутарыць шчыра з цікаўнымі журналістамі і паказаць ім ўсё, што змяшчаецца ў яе адзежнай шафе. У ёй – каля двух дзясяткаў яркіх спадніц і столькі ж рознакаляровых хустак і кофт.

Мария Савастенок. Фото: Times.by

«Лік і пісьмо вывучыла. Адукаваная, атрымліваецца?»

У Неглюбцы, вядомай на ўвесь свет вёсцы, Марыя Савасцёнак жыве ўжо 13 гадоў. Калі муж моцна захварэў, пераехала з ім бліжэй да дачок. Жыццё і лёс жанчыны звязаны з Веткаўшчынай. Нарадзілася і вырасла ў вёсцы Селішча, выйшла замуж і расціла дзяцей у Перавессі, а дажываць свой век вырашыла ў Неглюбцы.

Марыя з вялікай сям’і: акрамя яе ў бацькоў было яшчэ 12 дзяцей. Яна самая малодшая. З сясцёр і братоў нікога ўжо няма ў жывых, засталіся толькі ўспаміны.

Фото: Times.by

«У школе я адвучылася тры класы і кінула. Няма ў чым было хадзіць на тыя ўрокі – ні ботаў, ні паліто. Але лік і пісьмо вывучыла. Адукаваная, атрымліваецца? – смяецца бабуля. – Ва ўсякім разе, улік малака вяла. Муж з яго дзесяццю класамі не мог у тых лічбах разабрацца, а ў мяне ўсё сыходзілася».

У 10 гадоў Марыя пайшла працаваць у калгас: сціртавала салому, палола буракі, убірала кукурузу, пасвіла кароў. «Плацілі за працу працаднямі. У канцы года кожная сям’я атрымлівала збожжа, сена, бульбу», – успамінае яна няпростае дзяцінства.

Парада №1: грошы на сукенкі не траць, інакш дом не пабудуеш

Ад працы Марыя ніколі не ўхілялася. Спачатку ў калгасе працавала даяркай, потым на цэглавым заводзе, затым зноў вярнулася на ферму, дзе было 500 галоў дойнага статка.

Фото: Times.by

«Даілі ўручную. Я за змену выдойвала 15 кароў. А калі апараты з’явіліся, нагрузку павялічылі – спачатку да 25, потым да 50 кароў, – ног да вечара не адчувалі. А дома чакала свая гаспадарка – кабыла, карова, парасяты...» – уздыхае субяседніца.

І ўсё роўна, кажа, знаходзіла час у суботу на танцы бегаць, а па начах садзілася за швейную машынку і страчыла на заказ андаракі [пышныя спадніцы. – Times.by]. Праўда, не з даматканага матэрыялу, а з таго, што прыносілі мясцовыя модніцы.

«Звычайна неслі адрэзы з моднага тады «крэпшыну» [крэпдэшыну. – Times.by], за ім ездзілі ў Кіеў. А часам у ход ішлі хусткі, купленыя ў нашым сельмагу. Зараз пакажу», – Марыя дастае з шафы рознакаляровыя спадніцы.

Фото: Times.by

«Я яркае дужа любіла. У мяне ўсе нарады чырвоныя, зялёныя, фіялетавыя. А не, брашу. Было яшчэ белае плацце з вялікімі макавымі кветкамі. Ух, якое яно было прыгожае! Яго часта сяброўкі прасілі апрануць. Раней заўсёды дзяліліся адзежай. І правільна ж рабілі – навошта на анучы грошы траціць. Так на дом не збярэш», – разважае гаспадыня ўтульнай вясковай хаты.

Фото: Times.by

Парада №2: ідзі замуж па каханні, слухай толькі сваё сэрца

«Муж? Дык у мяне іх чацвёра было», – здзіўляе адкрыццём Марыя Рыгораўна. Першага – суседа-трактарыста – яна ніколі не кахала. Выйсці за яго прымусілі бацькі.

«Ён мяне старэйшы на 12 гадоў быў, а мне тады 16 нават не споўнілася. Кахала іншага, Толіка, але супраць волі бацькоў не пайшла. Толік потым стаў маім чацвёртым, апошнім, мужам. Будаўнік, залатыя рукі. А прыгажун які – вунь паглядзіце на майго галубчыка», – паказвае Марыя чорна-белую фотакартку.

Фото: Times.by

Першага мужа яна не кахала да такой ступені, што за адзін стол з ім есці не садзілася: «Так пагана мне было. Пражыла з ім 8 месяцаў і столькі ж разоў збягала з яго дома».

Аднойчы Марыя схавалася ў суседскай хаце, у склепе. Шукалі прапажу ўсёй вёскай два тыдні. Ужо думалі, што ўтапілася. А потым суседка прызналася, што маладая жонка хаваецца ў яе. Пасля гэтага выпадку яе адпусцілі да бацькоў.

З другім і трэцім мужам таксама не склалася. Прыгожая, працавітая, але з характарам Марыя сама іх адшыла: адзін раўнаваў без прычыны, другі хацеў дзяцей, а не атрымлівалася.

Фото: Times.by

«Сумавала? Ніколькі. Вярнулася ў свой пасёлак вечарам, а назаўтра да дома ўжо пад’ехала «буханка» – у ёй маё першае каханне Толік са сваёй маткай. За мной прыехалі і да сябе ў Перавессе павезлі. Мне тады 20 было», – успамінае Марыя Рыгораўна.

З Анатолем яны пражылі доўга і шчасліва, нажылі пяцёра дзяцей: «Душа ў душу з ім. Ён мяне ва ўсім слухаў. А я, калі крыўдзілася, выгляду не падавала. І не раўнаваў мяне ніколі. Вось такі добры мужык у мяне быў».

Сваім дачкам выбіраць мужоў яна не перашкаджала. Кожная сама вырашыла, за каго ісці да шлюбу.

Пытанне, як зразумець, што гэта твой чалавек, ставіць яе ў тупік.

«Не, дзеткі, гэта не растлумачыць. Ёкнуць нешта павінна вось тут, у грудзях. То і ёсць каханне. Я пасля першага мужа двойчы хадзіла замуж – паважала кожнага. Але кахання не было», – прызнаецца Марыя.

Парада №3: глядзі за сабой, касметыкай не злоўжывай

Акрамя рознакаляровых спадніц звярнуць на сябе ўвагу можна было самаробнымі ўпрыгожваннямі. І калі пра гарлячку – неглюбскі, як бы цяпер сказалі, чокер – вядома многім, то пра пацеркі, падобныя на ёлачныя цацкі, чуць не даводзілася. У Марыі Рыгораўны такія «кавалачкі шкла» захаваліся.

«Мы іх занізкамі называлі. Дзе бралі – ужо не ўспомню. Куплялі, напэўна. Крохкія яны былі. Ох, колькі кавалераў пакалолі рукі з-за гэтых кавалачкаў шкла», – смяецца бабуля.

Фото: Times.by

Каб здзівіць гасцей яшчэ больш, гаспадыня адчыняе скрыначку з пушыстымі белымі шарыкамі.

«Во, гляньце, якія завушніцы! Гэта пушкі. Іх выразалі з гусінага гузка пры забоі птушкі. Засушвалі пушок з кавалачкам скуры, потым мылі, сушылі і ў меле бялілі. Белыя шарыкі вешалі на верхнюю частку завушніцы, каб банечку было відаць – колца ці пацерку-вісюльку. Во як фарсілі», – прыкладвае Марыя завушніцы да вушэй.

Фото: Times.by

Касметыкай Марыя Рыгораўна ў жыцці не карысталася: «Што вы! Вада ды мыла – вось і ўсё. Касметыка – зло: маршчын дадае, скуру псуе. Бурак лепш патрыце на шчокі замест румян. І пра баню не забывайце: кожны тыдзень туды хадзіце. Гэта закон!»

Парада №4: больш рухайся, а калі на душы дрэнна – спявай

Многія кажуць: з узростам прыходзіць стомленасць – хочацца паляжаць, падрамаць. «На тым свеце наляжыцеся», – адмахваецца Марыя ад размоў пра стомленасць.

Кажа, варта ёй два дні не выйсці з хаты, быццам нешта ўнутры сціскаецца. Без руху яна як без паветра. Дагэтуль ездзіць на веласіпедзе, многа ходзіць пяшком.

І тут жа прымушае нас усміхнуцца – спрытна ўскоквае на драўляную лаву, з яе – на печ. Шмыг за шторку – і праз пару секунд вяртаецца да нас, каб расказаць яшчэ адну павучальную гісторыю з жыцця.

Фото: Times.by

«Калісьці вярнуўся мой Толік з чарговага калыму [падзаработак. – Times.by], а я яму з парога – агароджу пастаў новую, гэта вось-вось разваліцца. Маладая была, дурная яшчэ – хто ж так мужа сустракае пасля доўгай разлукі, – успамінае Марыя. – Пасварыліся. Стаяла тая агароджа некранутай некалькі дзён. Думаю, не, так не гадзіцца. Бяжала раніцай на ферму, ды і пхнула дошку, увесь рад паваліўся. Вечарам іду дадому – новая агароджа стаіць, і мой Толік яе фарбуе».

Прычын у яе жыцці плакаць у падушку хапала. І лепшы сродак прывесці сябе ў пачуццё – зацягнуць песню. Сумных і вясёлых – яна іх ведае сотні.

Парада №5: не бойся смерці, падрыхтуйся да яе загадзя

Трынаццаць гадоў таму Марыя пахавала любага Анатоля. Калі б не зямныя клопаты, пайшла б, кажа, за ім. І дадае: «А жыць жа трэба. У мяне ж куры, агарод, свая бульбачка, ды і ўнукам яшчэ многае трэба расказаць...»

Кажа, што не баіцца смерці: «А чаго яе баяцца. Прыйдзе, тады і памру». Але падрыхтавалася загадзя: каб прыгожай і ўбранай пайсці ў той свет, сабрала так званы смяротны вузел. Паклала тры хусткі – і пад галаву, і абвязацца, зялёны андарак (сама, зразумела, пашыла), яркую модную кофту і шмат іншых важных рэчаў – усё як трэба.

Фото: Times.by

«Тут любіла прыбірацца і туды хачу пайсці прыгожай», – у кожным яе слове, у яркіх хустках і андараках – доказы таго, што ўзрост – гэта не гады ў пашпарце, а нягаснучы агонь унутры.

]]>

Незвычайная гісторыя кахання: 60-гадовы мінчанін сустрэў свой лёс у таксі

Юлія Неманкова — Mon, 23 Feb 2026 06:00:00 +0300

Незвычайная гісторыя кахання: 60-гадовы мінчанін сустрэў свой лёс у таксі

Гэта гісторыя пачалася як сапраўдная казка. Але не ў чароўнай краіне, а ў Мінску 7 чэрвеня 2023 года.

За рулём таксі быў Канстанцін – вайсковец у адстаўцы, інжынер-будаўнік, які толькі што перажыў развод пасля амаль трыццаці гадоў шлюбу.

На заднім сядзенні – Наталля – медсястра, якая вярнулася ў Беларусь пасля дваццаці гадоў жыцця ў Англіі.

Шанц іх сустрэчы быў адзін на мільён. Шанц другі – немагчымы статыстычна. Але ў лёсу наконт гэтага былі іншыя планы.

«Мне было ўсё роўна, каго везці»

Канстанцін ехаў на чарговы заказ. Тады яго жыццё было ўшчэнт: цяжкі развод, фінансавыя праблемы, адчуванне, быццам усё добрае ўжо ў мінулым.

«Прыязджаю на вызначаны адрас. Стаю, чакаю. Мне тады было ўсё роўна, каго везці», – прызнаецца ён. Але ў люстэрка задняга віду ўсё ж такі паглядзеў.

«Бачу, бяжыць дзяўчына, ускоквае ў машыну. Такая аптымістычная, голас звонкі, жывы. А я – мёртвы, забіты, – успамінае той выклік Канстанцін. – Яна гаворыць: «На вакзал! Паедзем па аб'язной?».

Вадзіцель суха адказаў: «Паедзем па горадзе».

Стасункаў не хацелася. Першыя хвіліны ён думаў: «Памаўчала б ты... Мне зараз увогуле не да цябе». А потым здарылася тое, чаго наш герой ніяк не чакаў:

«Голас, інтанацыі, цеплыня – тое, што так даўно знікла з майго жыцця... Праз дзесяць хвілін было адчуванне, што я не за рулём, а ляжу галавой у яе на каленях. Мы гаварылі пра боль, пра страхі, пра тое, што адбываецца непасрэдна цяпер. Як даўнія сябры».

Наталля ўспамінае гэту паездку інакш. Яна прыехала з Англіі ў Беларусь, каб быць побач з пажылой маці, якая перанесла інсульт. Перыяд быў складаны, галава забіта праблемамі.

«У таксі я звычайна маўчу. Але вадзіцель сядзеў такі напружаны, такі прыгнечаны… Мне проста захацелася яго заняць», – прызнаецца яна.

Паўгадзіны праляцелі незаўважна. На вакзале пасажырка адчыніла дзверы, паклала 15 рублёў і сказала:

– Мяне Наташа завуць.

– А я Канстанцін.

Дзверы зачыніліся. Наталля выйшла з машыны, упэўненая, што гэта проста мімалётная размова. Канстанцін застаўся сядзець у таксі з пачуццём, што страціў нешта вельмі важнае. Твару ён амаль не запомніў – толькі вочы ў люстэрку і чубок.

Паўтара месяца пошукаў

«Паўтара месяца я не знаходзіў сабе месца. Шукаў яе ўсюды», – прызнаецца Канстанцін.

Ён пісаў у тэхпадтрымку таксі, выдумляў легенды. «Пасажырка забыла дарагія акуляры», «айфон апошняй мадэлі», «кашалёк з грашыма». Але правілы бяспекі былі непахісныя – кантакты не раскрываюць.

Канстанцін пільнаваў пасажырку каля яе дома некалькі дзён – як сам гаворыць, зусім галаву страціў.

Тады мужчына падключыў старыя сувязі. Знайшоў чалавека, які мог дапамагчы, і сказаў проста: «Дапамагай, інакш я памру». Прыяцель усміхнуўся: «Ну ты і жаніх у 60 гадоў!», але «арыенціроўку» прыняў.

«Я распісаў усё як у міліцыі: пол жаночы, 45 гадоў (я тады так думаў), магчымы адрас, дзе магла вучыцца, дзе нарадзілася, дзе працавала. Усё, што запомніў з нашай адзінай размовы ў таксі», – гаворыць Канстанцін.

Праз паўтара месяца прыйшла эсэмэска з нумарам тэлефона і подпіс: «Трымай, жаніх».

«Sorry, the world is small»

Цэлы месяц Канстанцін пісаў Наталлі прыгожыя, рамантычныя паведамленні ва ўсіх мэсэнджарах. Але адказу не было.

Ён ужо вырашыў, што нумар далі няправільны: «Стаю ў магазіне, гляджу тэлефон і думаю: усё, гэта апошні раз. Напісаў: «Наташа, калі гэта не вы ці я вам не патрэбны – проста скажыце».

Калі ўбачыў, што яна піша адказ, куляй вылецеў з магазіна, нават пакеты забыў. Хвіліны чакання здаваліся вечнасцю.

У той момант Наталля была ў Калінінградзе ў сястры. Як толькі падключылася да інтэрнэту, убачыла паток паведамленняў.

«Кажу сястры: псіх нейкі даймае! – смяецца яна цяпер. – Ён прасіў усяго толькі кубак кавы, але я дзесяць гадоў жыла адна і не была гатова да адносін».

Таму Наталля адказала стрымана, па-англійску: «Sorry, the world is small» (у перакладзе – выбачайце, свет цесны).

Канстанцін парыраваў: «My little world is always open for you» (мой маленькі свет заўсёды адкрыты для цябе).

Другая сустрэча

Пасля «развітальнай» перапіскі прайшло два дні. Раніца. Канстанцін жуе бяляш, настрой – горш няма куды. Заказ за заказам адмяняе. І раптам – знаёмы адрас. Вырашыў ехаць.

Каля дома ля шлагбаўма замер. З пад'езда выйшла яна: «Твару я не памятаў, але пазнаў імгненна. Вушы пачырванелі, успацеў, сяджу як каменны».

Наталля ў той дзень вельмі спазнялася ў медцэнтр. Выклікала адно таксі – чакаць 17 хвілін. Адмяніла. Выклікала другое – 8 хвілін.

«Бачу – едзе машына, гляджу на нумар і імя вадзіцеля – Канстанцін, – жанчына адразу зразумела, што гэта ён. – У Мінску тысячы таксі, і зноў гэты вадзіцель!.. Як?!.. Але куды бегчы? Куды праваліцца? Ехаць трэба. Набрала паветра і пайшла».

Наталля села ў аўтамабіль і спакойна сказала: «Добры дзень, Канстанцін. Як вашы справы?»

На гэты раз ён яе не адпусціў. Пасля паездкі прапанаваў: «Калі ўжо Гасподзь нас другі раз звёў, давайце хоць бы кавы вып'ем?»

Наталля пагадзілася. Канстанцін закрыў змену і прачакаў яе каля медцэнтра тры гадзіны – баяўся, калі паедзе, яна зноў уцячэ.

«З таго часу Наташа павінна мне 7 рублёў 50 капеек за тую паездку. Я прынцыпова не ўзяў грошы. Трэба ж жанчыну на кручку трымаць», – жартуе ён.

Наталля жартаўліва падхоплівае: «Уяўляеце, колькі там пені ўжо набегла?!»

Доўгачаканае спатканне

Канстанцін прызнаецца: глядзеў на Наталлю ў кафэ і разумеў – у ёй ідэальна абсалютна ўсё.

«Вочы, валасы, голас... Усё маё», – з захапленнем гаворыць герой.

Развітваючыся, Канстанцін спытаў, ці можна яму часам тэлефанаваць: «Наташа пагадзілася. Думаю, тады яна зразумела, што я не маньяк, і перастала баяцца».

«У нас не было часу цягнуць»

Праз два тыдні абодва зразумелі – гэтыя адносіны ўсур'ёз.

«Я ніколі так не «хварэў» жанчынай, – прызнаецца Канстанцін. – Сябры пыталіся: «Навошта ты яе шукаеш?» А я адказваў: «Не ведаю. Але пакуль не знайду – не супакоюся».

Наталля не загадвала наперад: «Мне было спакойна побач з ім. І я падумала – чаму б не паспрабаваць».

Яны сустракаліся больш за год. А потым Наталля ўзяла ініцыятыву ў свае рукі.

«З яго боку былі намёкі на сумеснае жыццё, – расказвае яна. – А я больш патрыярхальная. Кажу: не, толькі праз ЗАГС».

8 лістапада, праз паўтара года пасля той самай паездкі, яны пажаніліся. На момант сустрэчы Наталлі было 55 гадоў, Канстанціну – 58.

«У нас было вельмі мала часу, каб цягнуць», – гавораць яны цяпер ужо разам.

Два жыцці да

Да той паездкі ў кожнага было сваё, асобнае жыццё. Якое прыйшлося пакласці ў чамадан мінулага, каб вызваліць месца для будучыні.

Наталля больш за дваццаць гадоў пражыла ў Вялікабрытаніі. Паехала ў пачатку нулявых – разам з мужам і дзвюма маленькімі дачкамі.

Але перамены вытрымалі не ўсе. Былы муж неўзабаве вярнуўся на радзіму, а Наталля засталася адна ў чужой краіне, з дзецьмі на руках. Яна працавала па 70 гадзін у тыдзень, вучыла мову, падымала дачок.

З цягам часу скончыла ўніверсітэт, атрымала ліцэнзію медсястры, працавала ў шпіталях і пансіянатах. Жыццё паступова наладжвалася, але «сваёй» яна там так і не стала. Дом цягнуў назад.

«Англічане часта пыталіся: «Ты шчаслівая? Задаволеная жыццём?» Я адказвала няпэўна: «Я тут толькі працую». Мне заўсёды хацелася дадому», – прызнаецца Наталля.

Дачкі выраслі. Сталі па-сапраўднаму заходнімі, самастойнымі. Паводле яе слоў, у той культуры дзеці і бацькі – быццам дзве розныя планеты. Розныя каштоўнасці і чаканні.

«У 2023 годзе ў Беларусі пасля інсульту засталася мама. Я жыла на дзве краіны, даглядала яе. Вяртанне было толькі пытаннем часу. Сустрэча з Косцяй проста паставіла кропку», – упэўнена Наталля.

Канстанцін па прафесіі – вайсковы інжынер-будаўнік. Дом, у якім мы здымаем інтэрв'ю, ён спраектаваў сам. І па іроніі лёсу прыдумаў у ім англійскі інтэр'ер.

У таксі працуе апошнія шэсць гадоў. Спачатку, прызнаецца, было нязвыкла. А потым зразумеў: таксі – гэта людзі, стасункі, знаёмствы, новы вопыт.

«Аднойчы вёз амерыканца з жонкай-беларускай. Ён заўважыў мае дарагія акуляры, сказаў: «У нас з такімі акулярамі ў таксі не ездзяць, хто ты?». Мы разгаварыліся, вельмі сімпатычныя людзі, пасябравалі, дагэтуль перапісваемся з Каліфорніяй. У верасні чакаем іх у госці», – дадае Канстанцін.

Субота з сырнікамі, нядзеля з аладкамі

Сёння новая сям'я жыве звычайным жыццём. Па суботах Наталля смажыць сырнікі – і Канстанцін бурчыць, калі яна дадае туды «творчасць» накшталт карыцы або лімоннай цэдры. Па нядзелях ён пячэ свае фірменныя аладкі.

Сябры на іх пару рэагавалі па-рознаму. Хтосьці круціў пальцам каля скроні: «Куды вам жаніцца ў вашым узросце?» Хтосьці падтрымаў. У сям'і таксама не ўсе прынялі навіну аднолькава: малодшая дачка Наталлі ўзрадавалася, старэйшая – да гэтага часу не прыняла гэтыя адносіны.

Яшчэ адзін боль – немагчымасць часта бачыцца з унукамі. Іх у Наталлі чацвёра, і яны далёка, у Англіі.

«Самае важнае – гэта давер»

«Я поўнасцю давяраю Наташы. Для мяне ўсё проста: калі ты можаш гаварыць па тэлефоне пра што хочаш у прысутнасці блізкага чалавека і табе не сорамна ні за адно слова – значыць, паміж вамі ёсць давер. Я ведаю, што не пачую ні з’едлівасці, ні папроку ў свой адрас», – дзеліцца жыццёвым вопытам Канстанцін.

Наталля ківае: «Я згодная. Яшчэ я цаню ў ім шчырасць. Мы можам гаварыць пра ўсё. Хоць на многія рэчы глядзім зусім па-рознаму».

Яны вельмі розныя па тэмпераменце і поглядах. Але менавіта гэта, здаецца, і трымае іх разам.

«Я нават не дапускаў, што можна так моцна кахаць чалавека, які настолькі адрозніваецца ад цябе», – сам сабе здзіўляецца Канстанцін.

За два гады сумеснага жыцця яны паспелі і ляпнуць дзвярыма, і раз'ехацца на пару дзён, каб астыць. Але ўсё роўна працягваюць заставацца разам.

Каханне – гэта дзеяслоў

Мы пытаемся: ці не страшна было пачынаць усё нанава ў сталым узросце?

«Не, я не баяўся. Напэўна, таму, што разумеў: можа, гэта мой апошні шанц. І я не хацеў яго прапусціць. А калі так – чаго баяцца? Трэба браць і рабіць», – упэўнены Канстанцін.

Для яго каханне – гэта дзеяслоў. Не пачуццё ў прыгожай рамцы, а дзеянні, рашэнні, адказнасць.

«Мне здаецца, я не падмануў чаканняў Наташы. І раблю ўсё, каб яна ніколі не падумала, што гэта было памылкай», – дадае ён.

Наталля кладзе сваю руку ў яго моцную далонь: «Важна пражываць кожны дзень як маленькае жыццё. Тады не страшна за будучыню».

Парада тым, хто страціў веру ў каханне

Тым, хто думае, што ўжо не сустрэне сваё каханне, Канстанцін раіць проста адкрыцца. Адкрыцца пачуццям і ніколі іх не саромецца.

«Я не люблю эйджызм. Калі мне кажуць «пажылы», мне крыўдна не за сябе, а за таго, хто гаворыць. Чалавек стары ці малады роўна настолькі, наколькі ён сябе адчувае. Можна ў 60 гадоў пачаць будаваць дом, знайсці каханне, навучыцца катацца на лыжах ці матацыкле», – пералічвае герой.

Яны ўпэўнены – іх сустрэча была зрэжысіравана звыш. Таму што такая чарада супадзенняў не магла адбыцца проста так. У Бога, лічыць Канстанцін, для кожнага з нас ёсць свая «шматхадовачка».

]]>

«Хмарачосы» і «знiчкi»: як гучыць Мінск на роднай мове

Святлана Каламіец — Sat, 21 Feb 2026 09:26:43 +0300

«Хмарачосы» і «знiчкi»: як гучыць Мінск на роднай мове

У Міжнародны дзень роднай мовы папрасілі выпадковых прахожых на вуліцах Мінска ацаніць свой узровень валодання беларускай мовай ад 1 да 10 і склалі топ прыгожых слоў на мове.

Беларуская мова – адна з дзвюх дзяржаўных у краіне – заўсёды славілася сваёй прыгажосцю і мілагучнасцю. І хоць у філалогіі такога паняцця, як «самыя прыгожыя словы мовы», не існуе, Times.by вырашыў прысвяціць гэтай тэме новае апытанне, а заадно даведацца, як часта мінчане размаўляюць на роднай мове.

Студэнтка Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры Ульяна сваю будучыню плануе звязаць са сферай турызму. Кажа, родную мову любіць, ведае і гатова актыўна выкарыстоўваць у працы. Але не цяпер.

«У студэнцкіх аўдыторыях больш усё ж такі размаўляюць на рускай. Нават у маёй роднай школе №1, дзе я паглыблена вывучала беларускую мову, па-за ўрокамі руская гучала часцей. Але гэты вопыт навучыў галоўнаму – усё залежыць ад нас саміх. Хочаш гаварыць – гавары, не падстройваючыся пад асяроддзе. Мне пакуль гэтай упэўненасці не хапае», – прызнаецца Ульяна.

Называючы незвычайныя беларускія словы, дзяўчына адразу заходзіць з козыраў.

«Вы ведаеце, што такое «хмарачос»? Іх поўна ў Мінску. Так-так, гэта небаскробы. Пагадзіцеся, гучыць незвычайна. Зрэшты, як і «шкарпэткі». З прыгожых слоў, бадай, «валошкі» і «каханне».

Тры гады таму Ульяна здала ЦТ па беларускай мове на 75 балаў. На просьбу ацаніць сваё веданне мовы сёння дзяўчына паставіла сабе моцную дзявятку.

Кацярына працуе ў сферы адукацыі і культуры, але адразу прызнаецца – неабходнасці актыўна карыстацца беларускай мовай у яе няма.

«Я разумею, што мова жыве, калі яе носьбіты актыўна выкарыстоўваюць у паўсядзённым жыцці, але ў маім асяроддзі пакуль рускай мовы больш. Яе я ведаю лепш за родную. Тэксты на «мове» разумею, нават магу падтрымаць гутарку, але размаўляю на ёй дрэнна, таму свой узровень ацэньваю на шэсць балаў», – робіць выснову Кацярына.

Самымі прыгожымі словамі дзяўчына адразу называе два: «дабранач» і «знічка».

«Знічка – гэта не проста зорка, а менавіта падаючая зорка. Пагадзіцеся, прыгожа? – усміхаецца мінчанка і, крыху падумаўшы, дадае. – Дзякуй, што нагадалі пра падзею. Ёсць над чым паразважаць».

Аляксей – першакурснік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі. Як раз нядаўна атрымаў залік па прафесійнай лексіцы. Студэнты здавалі яго на беларускай.

Будучы інжынер у захапленні ад таго, як выкладае гэты прадмет Ірына Валянцінаўна Наўроцкая. «Аднойчы яна дала нам такое заданне – прыгатаваць у хатніх умовах беларускую страву, запісаць працэс на відэа з каментарыямі на роднай мове. Я прыгатаваў мачанку з блінамі. У тым відэа я часта паўтараў словы «смажыць» і «тлушч»», – успамінае студэнт.

Працягваючы тэму прыгожых слоў на беларускай, першым у галаву Аляксею прыйшло «каханне». За веданне мовы ён паставіў сабе сямёрку. Дарэчы, вучыць мову яму дапамагае планшэт з інтэрфейсам на беларускай мове. «Так што такія словы, як «налады», «бяспека», «прыкладанні», мне абсалютна зразумелыя», – смяецца хлопец.

Сярод выпадковых мінчан – госць з Масквы Акоп. Літаральна два дні таму прыехаў у Беларусь, але ўжо запомніў фразу з метро: «Асцярожна, дзверы зачыняюцца».

Родная мова маладога чалавека – армянская, але на рускай, паводле яго слоў, ён размаўляе часцей.

«Армянскую ведаю нядрэнна – разумею, размаўляю, але чытаць на ёй не ўмею. Так што пастаўлю сабе 6 з 10 балаў, – самакрытычны Акоп. – Што, у Беларусі такая ж бяда? Напэўна, любоў да мовы павінна ісці з сям’і. Адно ведаю дакладна – сілай любіць мову не прымусіш, не трэба навязваць і душыць».

У Ганны, дзяцінства якой прайшло ў Пружанах Брэсцкай вобласці, ёсць канкрэтная прапанова, як заахвоціць беларусаў актыўней размаўляць на роднай мове.

«Добра, каб родная мова гучала дома, у сем'ях. Але значна лепш, калі на ім загаворыць грамадскае харчаванне і гандаль. Я, напрыклад, дома праводжу зусім мала часу. А вось у кафэ, крамах і іншых такіх установах бываю часта. Вось тут i трэба гаварыць на мове. Я з задавальненнем падхаплю і адкажу па-беларуску», – прапануе рашэнне Ганна.

Дзяўчына вучыцца ў Беларускім дзяржаўным універсітэце замежных моў. Асноўныя прадметы – англійская і нямецкая мовы, якія яна, паводле ўласнага прызнання, ведае лепш за родную.

«На жаль, мае родныя гавораць выключна на рускай мове, магчыма, таму я не актыўны носьбіт беларускай. Але вось вы зараз падышлі да мяне, і я легка пераключылася на яе. Аднак буду сумленнай і пастаўлю сабе шэсць. Усе ж на фоне сваей знаемай беларускамоўнай сяброўкі Веранікі я дрэнна ведаю мову. Шкада, што яе зараз няма побач. Вось яна здзівіла б вас», – кажа Ганна.

У топ-3 прыгожых беларускіх слоў Ганны патрапілі «валошкі», «каханне» і «пяшчота».

Галіна Генадзьеўна з унучкай Стэфаніяй адразу выбачаюцца, што не гатовы адказваць на беларускай.

«Я вучыла беларускую мову ў савецкай школе, ужо ўсе словы забылася. Да сыходу на пенсію працавала ў сферы ЖКГ, неабходнасці глыбока ведаць «мову» не было. Рускай мовы мне цалкам дастаткова, – лічыць жанчына. – Ды і цяпер вострай патрэбы вучыць беларускую няма. Калі толькі дапамагчы Стэфаніі рабіць дамашнія заданні. Але яна ў нас разумніца – сама добра спраўляецца. Ім пакуль адзнакі не ставяць, але яна перыядычна атрымлівае па беларускай мове «малайчынкі».

Унучка тут жа ўключаецца ў размову і нагадвае бабулі, як тая ёй спявала «Калыханку», а там былі словы «вачаняты закрывай» і «патухаюць зоркі-сплюшкі».

«Точна, было такое», – смяецца Галіна Генадзьеўна.

«Ну вось. Спяваць можаш, а гаварыць – не. Дома абмяркуем твой беларускі. Я ведаю такія словы: «гарбуз», «дыван», «конік», «чыгуначны вакзал», – здзівіла цікавасцю да тэмы другакласніца.

]]>

Агонь забраў 28 кароў, але не мару: пасля пажару фермеры з Лашанаў пачынаюць новую главу

Святлана Каламіец — Wed, 18 Feb 2026 14:19:18 +0300

Агонь забраў 28 кароў, але не мару: пасля пажару фермеры з Лашанаў пачынаюць новую главу

Гады працы, сотні бяссонных начэй, тысячы ранніх пад’ёмаў – усё ператварылася ў попел за адну ноч. Але шматдзетная сям’я фермераў Сянько не азлобілася: яны ўсё гэтак жа любяць жывёл, людзей і працу на зямлі.

Пяць месяцаў таму ў аграгарадку Лашаны, у 30 кіламетрах ад Мінска, здарылася тое, што дагэтуль не ўкладваецца ў Таццяны і Фёдара Сянько ў галаве. Уначы з 21 на 22 верасня загарэўся хлеў з каровамі, побач успыхнулі стагі сена, і полымя імкліва ахапіла ферму.

У доме ў гэты час спала ўся сям’я: муж з жонкай, трое дзяцей і маці Таццяны. На шчасце, ніхто з людзей не пацярпеў. Але ў агні зажыва згарэлі 28 кароў і цялят – тыя самыя, якіх Сянько гадамі расцілі, называючы кожную жывёлу па імені.

«Мы толькі да Новага года апамяталіся. Пастаянна пракручваем тую жахлівую ноч у галаве. Боль не знік, і галоўнае пытанне не дае спакою – за што?» – з горыччу ў голасе кажа Таццяна.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Кароўнік згарэў. Пустка замест учарашняга жыцця

Сёння на ўчастку Сянько знешне ўсё спакойна: дом, гаспадарчыя будынкі, вялікае поле пад снегам. Калі не ведаць перадгісторыі, карціна амаль ідылічная.

«Вось тут стаяў кароўнік, які я сам пабудаваў, – Фёдар паказвае рукой на пустку. – А там, дзе гара, мы закапалі ўсё, што ад яго засталося. Кароў пахавалі ву-у-нь там. Так, нам дазволілі. Калі на сваім участку, то можна».

Фото: Павел Орловский, Times.by

Снег акуратна прысыпаў сляды пажару, але ўспаміны не схаваеш: распалены метал, трэск агню, жывымі згарэлыя жывёлы і бяссілле што-небудзь змяніць.

Фёдар з Таццянай дагэтуль пазбягаюць лішні раз глядзець у гэты бок. Амаль тыдзень пасля трагедыі тут ляжалі гнілыя трупы, усюды стаяў пах гары – карціна, ад якой кроў стыла ў жылах.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Любімыя Лашаны: малая радзіма і шлях да фермы

У Лашанах Таццяна і Фёдар жывуць ужо сямнаццаць гадоў. Спачатку перабраліся ў бацькоўскі дом, потым дзяржава выдзеліла сям’і зямлю пад развіццё сельскай гаспадаркі.

Спрабавалі многае: трымалі нават авечак – да трохсот галоў, вучыліся на сваіх памылках, шукалі тое, што сапраўды «іх». Паступова стала зразумела, да чаго ляжыць сэрца: даглядаць кароў, называць кожную па імені, разумець па позірку і звычках.

Фото: Павел Орловский, Times.by

«Дзеці ў нас з дзяцінства ў гэтым, – кажа Фёдар. – Сын з шасці гадоў ужо дапамагаў даглядаць жывёл, касіць траву, нарыхтоўваць салому, у дзевяць гадоў пачаў кіраваць трактарам. Мы нікога ніколі не наймалі, усё рабілі самі».

Средний сын Сенько Виталий. Фото: Павел Орловский, Times.by

Фото: Павел Орловский, Times.by

Таццяна ўспамінае сваё дзяцінства як стары, добры фільм: вёска, лета, бабуля-настаўніца і каровы на двары. «Тут дзядуля пабудаваў дом, і сям’я пераехала сюды са Старых Лашанаў, – расказвае яна. – Я вельмі любіла паездкі ў вёску, кожнае лета праводзіла тут канікулы».

Гэта любоў да гаспадаркі, перададзеная праз пакаленні, і прывяла яе пазней не ў музычную школу, а ў сельскую гаспадарку.

Гісторыя Таццяны

Жыццё мінчанкі Таццяны Сянько магло скласціся зусім інакш. Пасля школы яна паступіла ў каледж мастацтваў на клас народных інструментаў, скончыла яго з адзнакай. Затым – педуніверсітэт па спецыяльнасці «дашкольная адукацыя, музычнае мастацтва і харэаграфія».

Працавала ў спецшколе для дзяцей з цяжкімі парушэннямі маўлення, укладваючы ў сваіх вучняў і музыку, і цярпенне. Потым выйшла замуж за Фёдара, нарадзілася першая дачка, затым другі дэкрэт.

Фото: Павел Орловский, Times.by

«Калі прыйшоў час выходзіць на работу, школу знеслі пад будаўніцтва метро. І я паўстала перад выбарам – шукаць нешта новае ў Мінску ці бліжэй да дому. Да таго часу мы ўжо пераехалі ў Лашаны», – расказвае Таццяна.

Горад застаўся за спіной. Наперадзе былі сям’я, дзеці, вёска – і адчуванне, што ўсё яшчэ толькі пачынаецца. Рашэнне змяніць сферу здавалася відавочным.

«Мы з мужам вырашылі, што мне трэба пайсці працаваць у сельскую гаспадарку. Я перавучылася на мясакамбінаце, скончыла курсы тэхніка-асемянатара буйной рагатай жывёлы і птушкі, – працягвае аповед Таццяна. – Амаль шэсць гадоў працавала загадчыцай на ферме. Спачатку ўсё было стабільна, а потым, калі ферму сталі перадаваць пад кіраўніцтва розных сельгаспрадпрыемстваў, пачаліся праблемы. У выніку жывёл здалі на мяса, а памяшканні прадалі пад склады».

Фото: Павел Орловский, Times.by

«Потым быў трэці дэкрэт, новыя месцы работы. Тады ж я цвёрда вырашыла – буду дапамагаць мужу разводзіць кароў і займацца фермерствам», – успамінае Таццяна 2019 год. Так музыка і педагог канчаткова ператварылася ў сельскага чалавека.

Зойка, Зайка, Золушка

Ферма Сянько ніколі не была проста бізнесам. Зойка, Цыганка, Ніка, Мая, Доня, Дося... Чыстакроўныя каровы галштынскай пароды давалі па 40 літраў малака ў суткі. Па малако да фермераў ехалі з усёй аколіцы.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Самай старэйшай у статку была 14-гадовая любіміца Зойка – матка практычна ўсіх цялушак на ферме.

«Мы купілі Зойку яшчэ малочнай, ёй месяц, а можа, і менш было. У багажнік машыны змяшчалася, – успамінае Таццяна. – Зойка нараджала ў асноўным цялушак, нават двайняты ў яе былі: Зінка і Нінка, Золушка, Зайка, Забава, Зубронка...»

Фото: Павел Орловский, Times.by

Цялушак у сям’і Сянько ніколі не рэзалі і не прадавалі – усіх пакідалі. Планавалі развіць пагалоўе да 30–40 дойных кароў і выйсці на супрацоўніцтва з малаказаводам.

Усёй вялікай гаспадаркай Таццяна і Фёдар займаліся ўдваіх: кармілі, лячылі, асемянялі. У іх куплялі не толькі малако, але і сена, зерне, гной. Ферма была адзінай крыніцай даходу шматдзетнай сям’і.

«Разумееце, справа нават не ў грошах. Усё гэта трэба любіць. Бывала, пасля цяжкага дня ледзь даходзіш да ложка, але ты шчаслівы. Жывёлы ж намнога лепшыя за некаторых людзей. Яны разумеюць больш і ніколі цябе не пакрыўдзяць», – на вочы Таццяны находзяць слёзы.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Начны пажар – раптоўны жах у цішыні

Успамінаючы тую ноч, фермеры кажуць, што ніякага дрэннага прадчування напярэдадні не было, ніякіх падазроных пахаў яны не чулі. Фёдар дапазна рамантаваў машыну ў сябра ў суседняй вёсцы.

«Я прыехаў каля гадзіны ночы, паставіў машыну і пайшоў спаць. Ні гары, ні паху – увогуле нічога. А ў 03:20 у акно пастукалі ратавальнікі МНС: «У вас тут усё гарыць!» Мы выбеглі на двор і ўбачылі зарава: дах адрыны палаў, хлеў яшчэ стаяў», – успамінае жахлівыя падрабязнасці Фёдар.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Гаспадар адразу кінуўся да кароўніка і пачаў крычаць, што трэба выводзіць жывёл. Але яго спыніў пажарны – маўляў, позна, жывёлы загінулі.

Усё адбылося вокамгненна, як у страшным сне і з мноствам «чаму», на якія няма адказаў дагэтуль.

«Чаму каровы выламалі фортку, але не выйшлі, хлеў жа не быў зачынены? Чаму жывёлы згарэлі дашчэнту, пры гэтым драўляная падлога засталася цэлай? Чаму сабакі ў тую ноч не брахалі? Ніводны з чатырох не гаўкнуў, хаця ратавальнікі хадзілі праз двор туды-сюды», – пералічваюць Сянько хвалюючыя іх пытанні.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Версія падпалу і сляды хіміі

Муж і жонка адразу зразумелі, што трагедыя адбылася не выпадкова: агонь у кароўніку проста так з’явіцца не мог. Фермеры даілі кароў уручную і рыхтавалі дакументы для праводкі электрычнасці, так што версія аб кароткім замыканні адпала адразу.

«У суседа вісіць камера на доме. Калі глядзелі запісы, убачылі сілуэт чалавека. Пажар быццам бы пачаўся адразу з некалькіх кропак, – расказвае галава сям’і. – А следчыя прыехалі з апаратам, які паказаў хімічныя рэчывы на месцах узгарання».

Фото: Павел Орловский, Times.by

Сена таксама не магло загарэцца само, сцвярджае Фёдар. «Я яго сам нарыхтоўваю і ведаю яго «капрызы». Аднойчы недасушыў – раніцай адчуў прэлы пах, а гэта прыкмета самаўзгарання. Мы тады з сынам разгарнулі рулоны і перасушылі іх нанава», – успамінае эпізод мінулых гадоў гаспадар.

Нягледзячы на гэтыя падрабязнасці, спачатку крымінальная справа была ўзбуджана па артыкуле 219 – знішчэнне або пашкоджанне чужой маёмасці па неасцярожнасці. Але затым была перакваліфікавана. Сям’я ўпэўненая: падпал спланавалі загадзя, выбраўшы зручны час і спрыяльнае надвор’е.

Фото: Павел Орловский, Times.by

«З улікам свежых абставін справа разглядаецца па артыкуле 218 – наўмысны падпал», – падзялілася важнай інфармацыяй Таццяна.

Людзі, якія не прайшлі міма

Знаёмыя і незнаёмыя людзі працягваюць падтрымліваць фермераў – тэлефануюць і прапануюць дапамогу. Цяпер радзей, а ў першыя два месяцы ледзь не кожны дзень.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Першай на здарэнне адгукнулася Людзміла Дзёмух. Выклала гісторыю пагарэльцаў у TikTok, многія СМІ падхапілі тэму.

«Больш роднага чалавека няма, – кажуць пра Людзмілу фермеры. – Яна родам з гэтых мясцін, працуе загадчыцай сельскага Дома культуры ў Лашанах, тут жыве яе маці. На наступны дзень пасля пажару прыйшла да нас і месяц была побач. Нават малодшае дзіця ў садзік адвозіла і забірала – проста па-чалавечы ўвайшла ў становішча».

Адна жанчына прыйшла пад дажджом праз поле з каструляй грэчкі з курыцай. «Сказала: «Разумею, вам цяпер не да гатавання, паешце нармальна». У яе дача непадалёку, раней яна брала ў нас малако. На наступны дзень прынесла каструлю баршчу», – прыводзіць яшчэ адзін прыклад дапамогі Таццяна.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Калегі-фермеры з Валожынскага раёна скінуліся пагарэльцам на дойную карову. Спачатку хацелі аддаць сваю, але ў выніку вырашылі дапамагчы грашыма.

«Праз два месяцы пасля пажару на двор зайшоў дзед, працягнуў грошы і кажа: «Атрымаў раніцай пенсію і адразу да вас. Страціць адну карову – гора, а ў вас вунь колькі жывёл загінула. Вазьміце, вам больш патрэбна», – успамінае яшчэ адну добрую гісторыю Таццяна.

Фото: Павел Орловский, Times.by

«Мае знаёмыя і зусім чужыя людзі нам вельмі дапамаглі з сенам – асноўным кормам для кароў зімой», – паказвае Фёдар на рулоны пад плёнкай. Дапамаглі і з саломай: без яе, паводле слоў фермера, у гаспадарцы як без рук.

«Нам галоўнае – зіму пратрымацца, – кажа галава сям’і. – Ні травінкі ж не засталося: згарэла больш за 250 рулонаў сена. Так-так, у нас гэтага дабра было шмат. Мы ж нават на заказ для Белдзяржцырка нарыхтоўвалі сена».

Фото: Павел Орловский, Times.by

Сена, салома і кармы патрэбны Сянько, каб выгадаваць астатніх шэсць гадавалых цялушак (у тую ноч яны стаялі ў іншым хлеве), малыша Нікіфара, які цудам выжыў у пажары, і новага члена сям’і – Малышку, купленую на перададзеныя грошы.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Новая глава: Малышка, Нікіфар і адраджэнне фермы

Заходзім у невялікае памяшканне з маладымі жывёламі.

Вось ён, наш талісман. Прывітанне, сябар! Дай пачухаю паміж рожак, – звяртаецца Таццяна да паўгадовага цяляці, і той з яўным разуменнем падстаўляе гаспадыні мяккую шэрстку. – Ай, разумнік».

Фото: Павел Орловский, Times.by

Нікіфар – адзіны з 28 жывёл, які змог вырвацца з палаючага кароўніка. Як гэта ў яго атрымалася, для фермераў дагэтуль загадка. «Стаяў пад маткай у сярэдзіне хлява. І выйшаў з таго пекла без адзінай драпінкі. А можа быць, выбраўся яшчэ да пажару», – мяркуе Таццяна.

У першыя дні пасля трагедыі Нікіфар крычаў ад голаду, не браў ні вады, ні магазіннага малака. Жыхарка суседняй вёскі, даведаўшыся аб праблеме, кожны дзень прывозіла яму 15 літраў хатняга малака. Вось чаму сям’і так тэрмінова трэба было купіць дойную карову.

Фото: Павел Орловский, Times.by

«Вядома, наша жыццё не скончылася ў тую вераснёўскую ноч, але яно зрабіла нам жорсткую падножку, паставіла на калені. Але мы ўсталі з іх і ідзём далей. Настроены адрадзіць пагалоўе», – кажа аб планах Фёдар.

На месцы згарэлага кароўніка ён пасее траву. А як сыдзе снег, возьмецца за навес для сена, потым – за новы хлеў для кароў.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Кожны крок у будаўніцтве – гэта грошы, і немалыя. За той жа праект пад сенасховішча сям’я ўжо заплаціла тысячу рублёў. Для шматдзетнай сям’і, якая засталася без даходу, усё гэта істотна б’е па кішэні.

Знаёмыя прапанавалі Сянько адкрыць дабрачынны рахунак, каб фермеры змаглі пачаць жыццё нанава. За першыя ахвяраванні яны ўжо купілі газасілікатныя блокі.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Трагедыя вярнула Таццяну да першай прафесіі – яна дастала дыплом і адгукнулася на вакансію выхавальніцы ў спецгрупе пры Цэнтры карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі Мінскага раёна.

«З 8 снежня працую. На новым месцы прынялі цёпла, падтрымліваюць», – з удзячнасцю кажа Таццяна.

Тым часам Малышка хутка ацеліцца. «Так, на фоне нават гадавалых галштынскіх цялушак яна пузатая дробязь у прамым сэнсе гэтага слова. Але ж свая. З яе, здаецца, пачнецца новая гісторыя пагалоўя», – на твары Таццяны ўпершыню з’яўляецца ўсмешка.

Фото: Павел Орловский, Times.by

Для тых, хто хоча дапамагчы сям’і

Пасля таго як Times.by размясціў у сацсетках гісторыю фермераў з Лашанаў, нашы чытачы пачалі пытацца, як дапамагчы сям’і. Паведамляем рэквізіты рахунку.

Дабрачынны рахунак адкрыты ў ААТ «Беларусбанк»
УНП 100325912
БІК AKBBBY2X у беларускіх рублях – транзітны рахунак BY88AKBB38193821000130000000 на дабрачынны рахунак BY97AKBB31340000030380070000 у аддзяленні 500/5090, бестэрміновы.

]]>

Стань рэпарцёрам Times.by!

Times.by — Thu, 18 Dec 2025 14:11:38 +0300

Стань рэпарцёрам Times.by!

Любіце лавіць яркія моманты і расказваць гісторыі праз фота і відэа? Значыць, лёгка можаце стаць рэпарцёрам Times.by і атрымаць заслужаную плату.

Быць прафесійным фатографам неабавязкова, дастаткова назіральнасці, цікаўнасці і смартфона пад рукой.

Што здымаць

Фіксуйце жыццё навокал – усё, што выклікае эмоцыі і водгук. Дзіўныя прыродныя з’явы і чуллівыя моманты, гарадскія кантрасты і сельскі каларыт, смешныя сітуацыі і значныя падзеі – самыя яркія кадры пра тое, чым жыве Беларусь.

Сталі сведкам чагосьці цікавага і значнага? Здымайце – не ўпускайце момант!

Як атрымаць ганарар

Здыміце падзею, момант або настрой – галоўнае, каб гэта было цікава і па-сапраўднаму.
Адпраўце фота і/ці відэа ў чат Telegram або на e-mail: media@times.by.
Дадайце кароткае апісанне: што адбываецца на фота/відэа, дзе, калі. І абавязкова ўкажыце, як з вамі звязацца.
Калі нас зацікавяць вашы матэрыялы, мы звяжамся з вамі для ўзгаднення памеру платы і заключэння дагавора.

Магчыма, менавіта вашы кадры абляцяць увесь свет!

]]>

Тры тысячы свечак і суцэльная імправізацыя: піяніст з Мінска збірае аншлагі

Юлія Неманкова — Mon, 15 Dec 2025 06:15:00 +0300

Тры тысячы свечак і суцэльная імправізацыя: піяніст з Мінска збірае аншлагі

Аляксандр ненавідзеў сальфеджыа і прагульваў урокі, а цяпер на яго канцэртах пры свечках заўсёды sold out. Ён паспеў папрацаваць на заводзе, стаць запатрабаваным масажыстам. Але заўсёды марыў вярнуцца да музыкі.

«Заплюшчыць вочы і дзесьці ў глыбіні яшчэ раз заплюшчыць вочы. Тады ажываюць нават камяні». Гэтай культавай цытатай з фільма «Неба над Берлінам» паклонніца апісала канцэрты Аляксандра Арловіча – беларускага піяніста, які не грае па нотах. Яго музыка нараджаецца тут і цяпер.

Дарога ў свет гукаў

Музыка з зялёнага чамаданчыка

Дзяцінства будучага маэстра прайшло ў Бярозаўцы – невялікім гарадку на беразе Нёмана ў Гродзенскай вобласці. Мама працавала бухгалтарам, бацька быў прадпрымальнікам. Ён добра валодаў рознымі інструментамі і любіў заходнюю музыку тых часоў. У бацькавай машыне заўсёды ляжаў зялёны чамаданчык з касетамі Queen і Scorpions.

У доме бацькоў стаяла піяніна «Беларусь». Бацька Аляксандра часам садзіўся за яго, найграваў знаёмыя мелодыі, песню з «Няўлоўных мсціўцаў», а сын стаяў побач і весела падпяваў.

Старэйшая сястра на той час ужо вучылася ў музычнай школе. Пакуль яна развучвала ноты, маленькі Саша падыходзіў да інструмента і «мучыў» яго: перабіраў клавішы, шукаў прыгожыя спалучэнні гукаў...

Першая адмова і першыя слёзы

У музычную школу Аляксандра прынялі даволі позна – у 9 гадоў, і то дзякуючы бацькавым сувязям.

«Памятаю, сяджу дома на канапе, гартаю часопісы. Прыходзіць мама і кажа: «Сынок, цябе не ўзялі». Мне стала вельмі крыўдна, і я заплакаў. Тата пайшоў да дырэктара і папрасіў за мяне», – успамінае ён.

Першыя гады вучобы ў музычнай школе даваліся лёгка. Але неўзабаве ўнутраны свет хлопца ўступіў у канфлікт са школьнай сістэмай. Граць тое, што гралі ўсе, яму здавалася сумным і нецікавым, а сальфеджыа і гамы – зусім «непатрэбным абсурдам».

Настаўнікі бачылі таленавітага, але непакорлівага вучня. А ён – прорву паміж школьнай праграмай і музыкай, якая яму падабалася. Пачаліся прагулы, тэлефанаванні бацькам.

«Да гэтага часу памятаю сцэну з дзяцінства. Мы з бацькам глядзім фільм, дзе мужчына на вечарыне садзіцца за раяль і выдае фантастычны рок з джазам. Бацька тады сказаў: «Вось калі б ты так умеў, я б табе дазваляў усё на свеце». Унутры пстрыкнула: школа гэтага не дасць».

Аляксандр абы-як давучыўся ў музычнай школе, але вынес урок: яго музыка жыве не на паперы, ён хоча не паўтараць, а ствараць нешта сваё, новае, са сваімі правіламі.

Рэзкі паварот

Шапэн? Не? Тады ўставаць належыць!

Пасля школы шлях Аляксандра нечакана звярнуў у бок інжынернай справы, хоць душа да гэтага зусім не ляжала. Ён не ўтойвае, што быў горшым вучнем у класе – сярэдні бал атэстата 5,7.

«Усе тады паступалі ў ВНУ, таму ў каледж мне ісці не хацелася. Я знайшоў напрамак, куды мог прайсці па балах. У выніку паступіў у БНТУ на спецыяльнасць, звязаную з упаковачнай вытворчасцю. Навошта? Не ведаю», – паціскае плячыма ён.

Ва ўніверсітэце Аляксандра чакалі фізіка, чарчэнне, матэматыка – усё, што ён не любіў і не разумеў. Студэнт пратрымаўся толькі першы семестр, другую сесію не здаў, і яго адлічылі.

Прыйшлося пайсці ў армію. Але і там музыка знайшла яго. У клубе вайсковай часці стаяла піяніна. Аднойчы, захапіўшыся гульнёй, Аляксандр не заўважыў, як у памяшканне ўвайшоў лейтэнант.

Па статуце, калі заходзіць старэйшы па званні, трэба ўставаць. Радавы Арловіч гэтага не зрабіў.

«Ты што, вялікі музыкант? Шастаковіч? Шапэн? Не? Тады ўставаць належыць!» – раззлаваўся афіцэр.

Аляксандр зрабіў выснову: музыка мацнейшая за любыя статуты, раз яна так вывела з сябе чалавека ў форме.

Вітаешся з людзьмі, а ў кагосьці няма пальцаў

Пасля арміі Арловіч уладкаваўся на мінскі завод па вытворчасці ралетных сістэм слесарам механазборачных работ 5-га разраду.

«Шосты разрад мне не далі, таму што я не хацеў працаваць на пілах. Мяне яны палохалі. Ідзеш, вітаешся з людзьмі – у кагосьці няма паловы пальца, а то двух ці трох», – расказвае піяніст.

Манатонная і месцамі небяспечная праца добра аплачвалася – у 2012 годзе слесар Арловіч атрымліваў $1000. Але грошы не ўтрымалі, праз амаль два гады ён вырашыў звольніцца з завода.

«Аднойчы ў начную змену калегу адрэзала станком палец проста пры мне. Тады я вырашыў – з мяне хопіць. Усё ж такі рукі мне яшчэ спатрэбяцца для гульні на піяніна», – і час паказаў, што рашэнне было правільным.

Мірна жыў не сваім жыццём

На руках заставалася энергетыка чалавека

Пасля завода пачаўся новы этап – амаль дзесяць гадоў паспяховай практыкі масажыста. Усё складвалася добра: стабільнасць, высокі даход, падарожжы. Знешне гэта выглядала ідэальна, але ўнутры нарастала пустата.

«Я шкадую толькі пра адно, што не пачаў граць раней. На той момант у мяне ўсё было выдатна. Але я не задумваўся, чаго хачу на самай справе, па-сапраўднаму», – дзеліцца перажытым Аляксандр.

Пры гэтым музыка ішла за Аляксандрам усюды – пераязджала з адной здымнай кватэры ў другую, ён знаходзіў на сайтах аб’явы «аддам піяніна дарма» і цягнуў цяжкі інструмент на верхнія паверхі.

Граў для сябе, для сяброў. Часам – для кліентаў пасля сеансу масажу, знаходзячы ў гэтым асаблівае натхненне.

«Чалавек ляжыць расслаблены, а я саджуся за піяніна. На руках быццам засталася яго энергетыка. На гэтым адчуванні хацелася нешта сыграць», – кажа Аляксандр.

Паабяцаў дакранацца толькі да аднаго чалавека

Пераломны момант здарыўся 9 лістапада 2020 года – у дзень нараджэння музыканта. Аляксандр на сваё 30-годдзе прыляцеў у Бардо. У той дажджлівы вечар ён застаўся ў гатэлі, ляжаў на ложку і глядзеў у столь.

«Я зразумеў, што больш не хачу займацца масажам. Увогуле. Я мог бы адкрыць свой салон, навучаць людзей, але нічога з гэтага мяне не прыцягвала. І я вырашыў, што пара ставіць кропку ў масажнай практыцы і рухацца далей», – успамінае лёсавызначальны момант суразмоўца.

Рабочы стол Аляксандр пакінуў толькі для адной мэты – рабіць масаж сваёй другой палавінцы.

Фантазіі пра музыку і сольны канцэрт

У падзяку ўручылі 100 рублёў

Першае публічнае выступленне адбылося ў вінтажнай кавярні на Кастрычніцкай. Там стаяла піяніна – Аляксандр сабраў кампанію сяброў і сыграў для іх.

«Апладзіравалі стоячы не толькі знаёмыя, але і выпадковыя наведвальнікі. Мне вельмі спадабалася тое пачуццё, якое я зведаў пасля першага свайго выступлення», – прызнаецца ён.

Гэты вопыт натхніў на новыя крокі. Піяніст хадзіў па розных мінскіх установах і граў. У адной кавярні нават сымправізаваў для пары, якая святкавала гадавіну вяселля. У падзяку яму ўручылі 100 рублёў.

Такі жэст стаў адкрыццём – музыка можа быць не толькі хобі.

Усе перашкоды – у нашай галаве. Проста бяры і рабі

Першы сольны канцэрт Аляксандр арганізаваў летам 2021 года. Арэндаваў залу ў Доме дружбы народаў і праз сторыз у Instagram запрасіў усіх ахвотных. Напісаў проста: «Хлопцы, буду граць сваю музыку. Прыходзьце, хто хоча».

Сабралася каля ста чалавек. На ўваходзе стаяла скрынка для данатаў. Напрыканцы вечара піяніст амаль цалкам адбіў выдаткі на арэнду і фуршэт для гасцей.

«Я быў неймаверна шчаслівы. Падумаў: ух ты! Аказваецца, усе перашкоды – у нашай галаве. Проста бяры і рабі», – апісвае свае адчуванні музыкант.

Наступнае выступленне было там жа, на Кастрычніцкай, але ў арт-прасторы Lo-Fi. Музыкант дамовіўся з арганізатарамі і прывёз туды сваё піяніна ў абмен на магчымасць граць.

«Там я зрабіў некалькі вечароў. Памятаю, першы быў у жніўні. На яго прыйшлі 150 чалавек. Уваход каштаваў 20 рублёў, частку выручкі атрымала ўстанова. Але я ўсё адно нядрэнна зарабіў», – кажа Аляксандр.

Быў і правал. У халодны лістападаўскі вечар паслухаць Арловіча прыйшлі адзінкі. Але ён не апусціў рукі.

«Наадварот, тады я падумаў – вось той самы момант, каб праверыць сябе: спыніцца ці працягваць. І я выбраў другое», – мэтанакіраванасці Аляксандру не займаць.

Раяль, імправізацыя і тры тысячы свечак

Сёння візітная картка музыканта – рамантычныя канцэрты пры свечках, створаныя па аналогіі з міжнароднай франшызай Candlelight Concerts.

Першапачаткова Аляксандр хацеў далучыцца да гэтага праекта, але на яго заяўкі так ніхто і не адказаў. На жаль, тыповая гісторыя для артыста з Беларусі. Тады ён вырашыў стварыць уласны, незалежны фармат, заказаўшы тры тысячы свечак напрамую з Кітая.

На адным з такіх канцэртаў удалося пабываць і журналістам Times.by. Маэстра, як звычайна, познім вечарам граў толькі свае кампазіцыі і толькі імправізацыі. Спакойныя, уміратваральныя, якія дазваляюць адчуць, як час замірае.

«Мы вечна кудысьці бяжым. У мяне ж ёсць інструмент, які дапамагае запаволіць гэты бег, даць людзям стаць бліжэй да сябе. Дык чаму б гэта не выкарыстаць? Хоць бы на адзін вечар».

Перад кожным сваім выступленнем Аляксандр актыўна мае зносіны з гасцямі, счытвае іх настрой, шукае ў тварах гісторыі для будучых імправізацый.

Кошт білета – Br140–200 – не спыняе гледачоў. Фармат прыцягвае самую розную публіку: у зале можна ўбачыць і студэнтаў, і людзей старэйшага пакалення. Пры гэтым аўдыторыя застаецца пераважна жаночай.

«Часта дзяўчаты прыводзяць сваіх мужоў, хлопцаў. Але мне асабліва прыемна, калі мужчына прыходзіць адзін, проста паслухаць – звычайна гэта вельмі цікавыя асобы», – Аляксандру па-сапраўднаму цікавыя яго слухачы.

Усё, што гучыць на яго канцэртах, нараджаецца ў моманце. Піяніст кажа, што да гэтага часу не паклаў сваю музыку на ноты. Вядома, ёсць мелодыі, якія ён запомніў і паўтарае, але кожны раз яны гучаць інакш.

Заглянуць у душу

Як гэта: «сыграць» чалавека?

Некалькі гадоў таму Мінск убачыў смелы праект Аляксандра – «Іграць людзей». Ідэя нарадзілася, калі ён паглядзеў фільм Джузэпэ Тарнаторэ «Легенда пра піяніста». У ім акцёр Цім Рот сыграў геніяльнага піяніста-самавучку, які нарадзіўся і пражыў усё жыццё на караблі, ні разу не ступіўшы на сушу.

«Мяне ўразіў эпізод, дзе галоўны герой «іграе» людзей. Вось гучыць авантурыст, які прабраўся ў першы клас, а вось – летуценнік, які шукае лепшага жыцця. Я быў захоплены. Аказваецца, можна адлюстраваць чалавека гучаннем», – дзеліцца ўражвальным адкрыццём музыкант.

Пазней Арловіч наткнуўся на шматгадзінны перформанс сербскай мастачкі Марыны Абрамовіч. Жанчына сядзела за сталом, а да яе па чарзе падыходзілі людзі. Яны моўчкі некалькі хвілін сустракаліся поглядамі. Ніякіх слоў і тлумачэнняў.

«Пасля гэтага мяне асяніла! Я зразумеў, якім можа быць мой праект. Стол, два крэслы, раяль – і чалавек насупраць. Ты назіраеш, спрабуеш адчуць яго гісторыю, а потым – граеш», – кажа Аляксандр.

Гэтая ідэя ў 2022 годзе ўвасобілася ў жыццё. Усё адбывалася ў абсалютнай цішыні. На дзвярах вісела таблічка: «Размаўляць нельга. Апладзіраваць таксама».

Аляксандр жэстам запрашаў удзельнікаў, садзіўся насупраць, некалькі хвілін моўчкі глядзеў, пакуль у галаве не ўзнікаў вобраз ці сюжэт. Пасля гэтага ішоў да раяля і граў.

«Рэакцыі былі розныя: смутак, усмешка, смех, слёзы. Усё дакументавалася, кожны мог падзяліцца сваімі ўражаннямі на камеру. Нехта прызнаўся, што музыка трапіла проста ў кропку», – апісвае гэты вопыт піяніст.

Усяго ён «сыграў» каля 30 чалавек. Фізічна гэта было цяжка, але ў будучыні музыкант, магчыма, паўторыць музычны перформанс.

На просьбу гледачы пакрыўдзіліся

У яго дзясяткі цікавых ідэй. Напрыклад, гэтым летам Аляксандр арганізаваў камерны канцэрт на беразе Мінскага мора. Гукі прыроды, заход, гладзь вады – ідэальная дэкарацыя для імправізацыі.

«Я зноў папрасіў гледачоў не апладзіраваць, бо староннія гукі вырываюць з медытатыўнага стану. Мне хацелася, каб яны цалкам злучыліся з музыкай», – раскрывае сваю задуму музыкант.

Пасля канцэрта да яго падышлі некалькі чалавек і, трохі саромеючыся, прызналіся, што ім было крыўдна: «Вы так шмат аддаяце, а мы не можам нават падзякаваць вам звыклым спосабам. Гэта няправільна».

Такі фідбэк спачатку трохі засмуціў музыканта. Але потым ён зразумеў, што апладысменты – гэта таксама частка дыялогу.

Сімфонія будучыні

Вялікая зала, ложкі і сотня людзей у піжамах

Пра свае задумы Аляксандр расказвае лёгка і захаплёна – хоць многія з іх так і застаюцца марамі. Адна з самых даўніх – начны канцэрт, дзе публіка спіць.

«Я ўяўляў гэта так: вялікая зала, выбудаваныя ў рады ложкі і сотня людзей у піжамах. Фартэпіяна стаіць у цэнтры, усе спяць, а ў цемры льецца музыка. На жаль, нешта падобнае ў 2019 годзе ўжо рэалізаваў кампазітар Макс Рыхтэр. Таму нельга марудзіць, ёсць ідэя – трэба адразу дзейнічаць», – упэўнены ён.

Аляксандру падабаюцца незвычайныя прасторы, але Мінск, прызнаецца ён, не заўсёды дазваляе эксперыментаваць. Доўгія ўзгадненні, мала прыдатных месцаў. Ідэя сыграць на даху здаецца банальнай, а прыгарадныя палі лаванды ці сланечнікаў – занадта далёка і нязручна для гледачоў.

«Мне вельмі не хапае старажытнай архітэктуры, той, што сама задае настрой. Мінск быў жа вельмі моцна разбураны ў гады вайны, шмат што пабудавана нанава. Часам заходзіш у залу і думаеш: Божа, як прыгожа, я хачу тут іграць! Але часцей – наадварот», – журыцца Аляксандр.

Тэатр, свой альбом і вініл

Апошнім часам музыкант марыць пра спектакль, дзе музыка стане правадніком дзеяння – задасць рытм словам, маналогам і вершам, звязваючы сцэны разам.

«Моцнае ўражанне зрабіла на мяне пастаноўка Яўгена Карняга "Мроіва". Дзеянне разгортваецца на сцэне, а збоку здымае камера – і яно прысутнічае адразу і на сцэне, і на экране. Гэта геніяльна сумешчана», – у Аляксандра загараюцца вочы.

Цяпер музыкант працуе над новым альбомам. Папярэдні кануў у Лету з-за санкцый супраць дыстрыб'ютара. Як ні дзіўна, Аляксандр гэтаму нават рады: «Там былі памылкі, за якія мне трохі сорамна, так што ўсё да лепшага».

Яшчэ адна мара – выпусціць вінілавы дыск: «Хочацца нешта фізічна патрымаць у руках, пакінуць след для нашчадкаў, ды і людзі часта пытаюцца».

Самае важнае выступленне

Нявыкананая і вельмі асабістая місія – запрасіць бацькоў на свой канцэрт.

Бацька быў гатовы прыехаць ужо даўно, але Аляксандр не кліча – чакае ідэальнага моманту. Напрыклад, калі ён выйдзе на сцэну не адзін, а са скрыпкамі і віяланчэлямі. Але цяпер разумее: гэта няправільна.

«Не трэба чакаць ідэальных умоў і свайго лепшага выступлення. Час ідзе, цягнуць нельга», – перакананы Аляксандр.

На сямейным хутары ў Бярозаўцы да гэтага часу стаіць тое самае піяніна з дзяцінства. Ад часу і вільгаці інструмент разладзіўся.

У Аляксандра ёсць рытуал: калі прыязджае дадому, заўсёды адкрывае вечка і вітаецца з мінулым. Не грае, проста глядзіць на клавішы.

Гэты жэст – напамін пра тое, што ўсё пачалося адсюль. З упартасці і здольнасці чуць унутраны голас.

Смотреть видео: "Тры тысячы свечак і суцэльная імправізацыя: піяніст з Мінска збірае аншлагі"

Тры тысячы свечак і суцэльная імправізацыя: піяніст з Мінска збірае аншлагі

]]>

Яшчэ адна беларуская традыцыя трапіла ў спіс ЮНЕСКА

Times.by — Wed, 10 Dec 2025 05:25:38 +0300

Яшчэ адна беларуская традыцыя трапіла ў спіс ЮНЕСКА

Фото: Ветковский райисполком

Колькасць беларускіх элементаў у спісе нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА ўжо дасягнула сямі.

Беларускі элемент нематэрыяльнай культурнай спадчыны «Неглюбская тэкстыльная традыцыя» ўключаны ў спіс ЮНЕСКА, паведамілі ў прэс-службе МЗС Беларусі.

«Неглюбская тэкстыльная традыцыя Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці ўяўляе сабой унікальную з’яву беларускай народнай культуры, якая захавала архаічныя рысы і складаную сімволіку», – удакладнілі ў знешнепалітычным ведамстве.

Пры гэтым у МЗС нагадалі, што гэта традыцыя сфарміравалася ў Беларусі ў XVII стагоддзі. Яна ахоплівае ручнікі, прадметы адзення і інтэр’ера, у якіх прымяняліся самабытныя тэхнікі ткацтва і вышывання.

Больш за ўсё вядомыя ручнікі з Неглюбкі, якія маюць сваю адметную асаблівасць у выглядзе паліхромнай гамы, што ўключае да 25 адценняў.

Арнаментальная традыцыя ўключае больш за 120 узораў, у тым ліку тыя, якія прадстаўляюць тысячагадовыя традыцыі. Геаметрычныя і раслінныя ўзоры з’яўляюцца своеасаблівым шыфрам для пажаданняў дабра, дабрабыту, любові і здароўя.

«Унікальнасць тэхнікі, пры якой ткацтва вядзецца са сподняга боку, забяспечвае непаўторнасць кожнага вырабу», – растлумачылі ў беларускім знешнепалітычным ведамстве.

Пасля чаго дадалі, што гэта традыцыя працягвае існаваць дзякуючы пераемнасці пакаленняў і захоўвае ўнікальную тэхніку і сімвалізм беларускага народнага мастацтва.

У МЗС асабліва адзначылі, што жыхары Неглюбкі і ў цяперашні час працягваюць карыстацца традыцыйнымі ручнікамі ў сваім жыцці.

Раней у спіс ЮНЕСКА былі ўключаны наступныя беларускія традыцыі:

Абрад «Калядныя цары» ў вёсцы Семежава.
Урачыстасць у гонар шанавання абраза Маці Божай Будслаўскай у Будславе.
«Юр’еўскі карагод» у вёсцы Пагост.
«Культура бортніцтва».
«Саломапляценне Беларусі: мастацтва, рамяство, уменні».
«Выцінанка – традыцыйнае мастацтва выразання з паперы ў Беларусі».

Фото: Гомельщина официально, Telegram

]]>