Без чатырох нулёў: 10 гадоў таму ў Беларусі прайшла дэнамінацыя

У першы дзень ліпеня роўна 10 гадоў таму беларусы пачалі жыць з новымі грашыма – без мільёнаў і з капейкамі.

Эканоміка краіны, фінансы і самі беларусы даўно адаптаваліся да новых грошай і з'яўлення капеек. Рэдакцыя Times.by вырашыла нагадаць, як амаль усе ў краіне перасталі быць мільянерамі.

Афіцыйна дэнамінацыя ў Беларусі адбылася 1 ліпеня 2016 года, калі ад рублёў адрэзалі адразу чатыры нулі. У абарачэнне па ўсёй краіне ўвялі новыя грашовыя знакі – узору 2009 года. Упершыню за ўсю гісторыю незалежнасці беларусы сталі выкарыстоўваць аддзяленне для манет у кашальках.

Улады аб правядзенні дэнамінацыі аб’явілі годам раней, калі Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка падпісаў 4 лістапада 2015 года адпаведны ўказ. Так усе даведаліся аб трэцім па ліку «спісанні» нулёў.

Трэцяя дэнамінацыя ў Беларусі

Тэхнічна трэцяя дэнамінацыя стала самай складанай, таму што было неабходна перавесці на новае праграмнае забеспячэнне абсалютна ўсе фінансавыя ўстановы і ўстройствы – пачынаючы ад буйных банкаў і заканчваючы вендынгавымі аўтаматамі.

Не трэба забываць, што ва ўсіх магазінах неабходна было замяніць цэннікі і правесці яшчэ мноства чыста тэхнічных мерапрыемстваў, якія просты чалавек нават не заўважыў.

Дадатковым складаным, але надзвычай важным стаў пераклад усіх бюджэтных урадавых дакументаў, міжнародных і ўнутраных абавязацельстваў Саўміна і Нацбанка, пералік усіх актываў прадпрыемстваў, кошту акцый, аблігацый і іншых каштоўных папер у новыя грошы.

Усім беларусам, якія маюць дэпазіты або крэдыты, таксама пералічылі іх кошт, адняўшы чатыры нулі.

Навошта дэнамінавалі рубель

Чаканне дэнамінацыі лунала ў беларускім грамадстве прыкладна з 2011 года, а ўлады да гэтага былі гатовы яшчэ ў 2009-м, мяркуючы па ўзоры грашовых знакаў. «Адразанне» нулёў адкладалі некалькі гадоў з-за высокай інфляцыі.

Былы кіраўнік Нацбанка Надзея Ермакова ў 2014 годзе гаварыла, што сэнсу ў дэнамінацыі не бачыць, таму што беларускія банкноты пакуль яшчэ ўмяшчаюць нулі, а рублі змяшчаюцца ў кашалёк.

Белстат у 2015 годзе абнародаваў даныя аб выніках работы народнай гаспадаркі за папярэдні год, і стала зразумела, што валавы ўнутраны прадукт краіны не змяшчаецца ў трыльёны рублёў. Тады ўсім журналістам давялося ўспамінаць, як правільна называць лічбы, якія перавышаюць трыльён.

Праводзіць разлікі ў велізарных сумах станавілася ўсё больш цяжкім, і дэнамінацыя стала выратавальным кругам для эканомікі.

Як прайшла дэнамінацыя

Беларускія банкі загружалі новыя грошы ў банкаматы загадзя і папярэджвалі, што банкаўскія аддзяленні і дыстанцыйныя сэрвісы не будуць працаваць.

Рэгулятар дазволіў фінансавым установам не абслугоўваць кліентаў 1 ліпеня 2016 года, таму што цэлы шэраг банкаўскіх аперацый будзе проста немагчыма правесці.

У сам дзень Х многія банкі сапраўды не працавалі, а ў наступныя суботу і нядзелю, 2 і 3 ліпеня, некаторыя аддзяленні адкрыліся, але прадастаўлялі самыя простыя паслугі – абмен валюты і размен грошай. Некалькі дзён уся Беларусь фактычна жыла толькі з наяўнымі грашыма.

Новыя беларускія рублі сталі даступны ў банкаматах з нуля гадзін 1 ліпеня. Здачу ў крамах спачатку усё роўна пакуль яшчэ выдавалі старымі рублямі.

Цэны ў магазінах

Беларускія ўлады падумалі аб камфорце грамадзян загадзя і дазволілі гандлю пазначаць цэны адначасова і ў старых, і ў новых грашах.

Падвойныя цэннікі ў грашовых адзінках 2000 і 2009 гадоў з'явіліся не ва ўсіх магазінах адразу, але гандаль пастараўся зрабіць гэта як мага хутчэй.

Прэзідэнцкі ўказ прадугледжваў, што з 1 студзеня 2017 года ўвесь гандаль і грамадскае харчаванне поўнасцю пяройдуць на цэны ў новых рублях. Але гандлёвая сфера сутыкнулася з тэхнічнымі складанасцямі, і МАРГ у снежні 2016 года дазволіў расцягнуць гэты працэс яшчэ на два месяцы.

Далейшы лёс дэнамінаваных рублёў

З пачаткам 2017 года ў Беларусі завяршылася паралельнае хаджэнне старых і новых грошай. Нацбанк увесь гэты час адначасова знімаў з абарачэння старыя рублі.

На прэзентацыі новых рублёў у Нацбанку ў 2015 годзе расказвалі, што старыя купюры будуць здрабняць і прэсаваць у спецыяльныя брыкеты, пасля чаго яны будуць захаваны.

Спальваць грошы нельга, таму што пры іх гарэнні могуць выдзяляцца атрутныя рэчывы. Цяпер усе яны захаваны ў сакрэтным месцы.

Усяго ў беларускай эканоміцы ў абарачэнні было 600 мільёнаў купюр узору 2000 года рознай вартасці. Гэта прыкладна 7,5 тысячы кантэйнераў, якія выкарыстоўваюцца для міжбанкаўскіх перавозак, або 600 тон банкнот.

Перавезці такую колькасць грошай за адзін раз да месца ўтылізацыі можна было б, задзейнічаўшы дзесяць чыгуначных вагонаў. Цяпер старыя грошы даўно цалкам выведзены з абарачэння, а беларусы даўно прывыклі да манет і прастаты падліку грошай без велізарнай колькасці нулёў.

Новыя «новыя» рублі

Грашовае абарачэнне ў любой краіне – працэс бесперапынны і пастаянны: абнаўляецца дызайн грошай, мяняюцца аўтографы старшынь цэнтральных банкаў, уводзяцца новыя купюры.

У гэтым годзе Нацыянальны банк прэзентаваў новую 200-рублёвую купюру. Сёння роўна месяц, як яна знаходзіцца ў абарачэнні. На банкноце 2026 года з'явіўся подпіс цяперашняга кіраўніка рэгулятара Рамана Галоўчанкі.

Новыя банкноты таксама атрымалі ўзмоцненую абарону ад падробак. У Нацбанку лічаць, што беларускія грошы з'яўляюцца аднымі з самых абароненых у свеце.

Друкавалі новыя 200-рублёвыя купюры на расійскім Дзяржзнаку. Усяго было выпушчана 40 мільёнаў такіх банкнот.