Манэ і не снілася: сажалка з гарлачыкамі і яшчэ 500 раслін у дэндрасадзе каля Нарачы

Цвіценне ў гэтым садзе не спыняецца ўвесь сезон: на змену бэзу і рададэндранам распускаюцца півоні і ружы, а крыху пазней можна будзе любавацца раскошнымі вяргінямі.

На перашыйку паміж азёрамі Нарач і Мястра ёсць аазіс, дзе можна схавацца ад мітусні і спёкі ў цені разгалістых елак, пакарміць пячэннем рыбак з маляўнічага мастка, які быццам сышоў з карціны Клода Манэ, і ўбачыць больш за 500 відаў раслін, сярод якіх сустракаюцца вельмі рэдкія.

Гэта – дэндралагічны сад Нацыянальнага парку «Нарачанскі». Times.by прагуляўся па ім з загадчыцай саду Таццянай Станкевіч, якая перажывае за кожны саджанец і распазнае па галасах тутэйшых птушак.

Дэндралагічны сад займае вялікую тэрыторыю – 16 гектараў. Таццяна жартуе, што ён дае магчымасць падарожнічаць па ўсіх кантынентах без віз: тут ёсць расліны з розных куткоў свету – ад Сярэдняй Азіі да Паўночнай Амерыкі.

Паветра напоена п'янлівым водарам квітнеючай біручыны, а запаведную цішыню парушае толькі шчэбет птушак. Сапраўдная перазагрузка пасля шумнага горада і працоўнага тыдня – асабліва для тых, хто адчувае сябе зусім не «кальквіцыяй цудоўнай», а хутчэй як «туявік паніклы» або «шыпшына сабачая».

Турыстаў тут няшмат.

«З аднаго боку, нам не хапае дасведчанага маркетынгу, – прызнае Таццяна. – А з другога – я не ўяўляю тут плыні людзей. Адасобленасць, спакой – гэта частка нашай канцэпцыі».

Загадчыца кажа, што ёсць рэчы, якія заўсёды будуць для яе недапушчальнымі, нават калі яны могуць прыцягнуць гасцей. Напрыклад, шумныя масавыя мерапрыемствы або дзіцячыя атракцыёны.

«Дзецям трэба даваць не толькі забавы, але і духоўны пажытак, – упэўнена Таццяна. – Расказваць, што свет вакол нас цудоўны, але ранімы: каб яго захаваць, трэба працаваць і адносіцца беражліва да ўсяго, што нас акружае. А яшчэ ў наш век гаджэтаў важна прывіваць дзецям цярпенне і канцэнтрацыю ўвагі. Напрыклад, прапанаваць ім паспрабаваць прайсці па ўсіх дарожках саду працягласцю ў некалькі кіламетраў, гледзячы не ў тэлефон, а на прыгажосць навокал».

У дэндрарыі жывуць жывёлы і больш за 50 відаў птушак, для якіх сад – родны дом. На дрэвах ёсць штучныя гняздоўі, дуплянкі, шпакоўні, каб ім тут было добра.

Паводле слоў Таццяны, птушкі дапамагаюць змагацца з насякомымі, якія шкодзяць раслінам, а яшчэ – прадказваюць надвор'е: «Напрыклад, зараз заліваецца зяблік. Ён чуллівы да змены вільготнасці і атмасфернага ціску, таму спявае па-рознаму ў залежнасці ад таго, які дзень нас чакае – сонечны або дажджлівы».

Яшчэ адзін карэнны і вельмі карысны жыхар дэндрарыя – бабёр. А дакладней – бабры: іх тут многа, жывуць вялікай сям'ёй. Ад балота, дзе мы бачым хатку, якую Таццяна называе бабровай фазэндай, да сажалкі – глыбокая каляіна. Гэта справа не чалавечых рук, а бабровых лап. Жывёлы ўжо вывучылі графік работы дэндрарыя, і як толькі вартаўнік зачыняе вароты на ключ, пратаптанай дарожкай тупаюць купацца ў сажалцы.

Таццяна кажа, што бабры спакойныя і разумныя, не прычыняюць шкоды суседзям: ні андатрам, ні качкам, ні, як ні дзіўна, дрэвам. Калекцыйныя дрэвы, якія знаходзяцца побач з балотам, на ўсякі выпадак абараняюць сеткай, але ў цэлым бабры ніякай шкоды не робяць. Магчыма, таму што ў жыццё роднага для іх балота ніхто не ўмешваецца, мяркуе суразмоўніца.

«А яшчэ – яны здорава дапамагаюць нам у паліванні. Адчуваюць, калі будзе засушлівае лета, будуюць плаціны і падымаюць узровень грунтавых вод на тэрыторыі саду. Засуху мы перажылі без страт у тым ліку дзякуючы бабрам – трэба аддаць ім належнае!» – усміхаецца Таццяна.

Такое трапятлівае стаўленне да ўсяго жывога, і асабліва да свету раслін, у Таццяны сфарміравалася яшчэ ў дзяцінстве дзякуючы дзядулю-лесніку, які прайшоў Вялікую Айчынную вайну. Ён часта паўтараў: «У час вайны лес нас выратаваў. Ён будзе карміць і ратаваць і вас, наступнае пакаленне».

Таццяна ўспрымала веды дзядулі, хадзіла з ім у лясы і на балоты, брала з сабой кнігі па батаніцы і шукала ў прыродзе чырванакніжныя расліны, якія раней бачыла толькі на малюнках. Тады яна і ўявіць сабе не магла, што праз гады сама будзе высаджваць гэтыя ўнікальныя віды.

«Я тут з 2012 года, – расказвае загадчыца. – Перажываю за кожную расліну, але асабліва за тыя, якія ў адзіным экзэмпляры. Мы дыхаць на іх баімся! І нават не абазначаем таблічкамі, таму што, на жаль, у нас былі крадзяжы, – аказалася, што ёсць настолькі апантаныя батанікі».

Для калектыву кожны такі выпадак – гэта вялікае расчараванне і страта: невядома, ці выжыве пасля гэтага расліна, якую тут даглядалі і песцілі. І сумна, што эгаізм аднаго чалавека зводзіць на нішто ўсе намаганні.

Крадуць не толькі «чырванакніжнікаў», але і расліны, якія лёгка купіць любому дачніку-садаводу. Аднойчы Таццяна злавіла на месцы фларыстычнага злачынства жанчыну, якая прыехала на машыне бізнес-класа за касачамі, загадзя падрыхтаваўшы сур'ёзную экіпіроўку: пальчаткі, мешкавіну і рыдлёўку.

«Аказваецца, ёсць прымхі: каб расліна ўкаранілася, яе трэба ўкрасці, – здзіўляецца яна. – Даводзіцца з імі змагацца. Тлумачыць, што ў расліны, якую ўкралі, энергетыка становіцца адмоўнай. Ды і ў цябе самога на ўзроўні падсвядомасці застаецца, што ты злодзей. І няважна, украў ты з чужой кішэні або з чужога саду».

Такія выпадкі, на шчасце, выключэнне з правіла. Сад прыцягвае людзей, якія падзяляюць яго галоўны прынцып: не прысвойваць, а сузіраць прыгажосць.

Мы падыходзім да аднаго з самых уражлівых куткоў: сажалка з німфеямі быццам сышла з палотнаў Клода Манэ. І аказалася, што ў дэндрасад прыязджаюць мастакі па натхненне.

«Мне пашчасціла пабываць у Жыверні, у тым самым садзе Клода Манэ, – расказвае Таццяна. – І, ведаеце, магу сказаць, што наша сажалка ў нечым выйграе ў параўнанні з французскай. Над сажалкай Манэ працавала цэлая каманда садоўнікаў, у нас жа ўсё прыроднае. Завозныя – толькі махровыя німфеі».

У сажалцы жывуць азёрныя царэўны-жабы, вужыкі і серабрыстыя карасі, прыкармленыя, як дваровыя каты. Яны ўжо чакаюць гасцей і, здаецца, распіхваюць адзін аднаго плаўнікамі ў спробах першым схапіць кавалачак пячэння.

«За тое, як яны выскакваюць на паверхню вады і прагна хапаюць ежу, турысты празвалі іх маленькімі піраннямі, – расказвае Таццяна. – Яшчэ гадоў 10 таму заолагі казалі нам, што іх папуляцыя занадта вялікая – трэба адлавіць. Мы ж былі ўпэўненыя, што прырода разбярэцца сама, без умяшання чалавека. Так і атрымалася. Папуляцыю замест нас адрэгулявалі лісы, барсукі, янотападобныя сабакі, норкі і чаплі, якія прыходзяць сюды рыбачыць».

Яшчэ адзін прыгожы куток з эфектам ароматэрапіі – ружарый, які налічвае больш за 50 відаў руж: дортмунд, фларыбунда, паркавая, пляцістая, чайна-гібрыдная, англійская... Ёсць нават ружа сорту «блю», якая на самай справе далікатна-ліловая. Перафразуючы Шэкспіра: «Ружа пахне ружай, хоць «блю» ты назаві яе, хоць не».

«Я адпачываю душой і ў поўнай меры адчуваю, у якой прыгажосці знаходжуся, толькі калі вяду экскурсіі, як цяпер для вас, – прызнаецца Таццяна. – Увесь астатні час сад – гэта цяжкая праца. Як маральная, таму што адчуваю вялікую адказнасць за захаванне беларускай прыроды, так і фізічная: я сама працую рукамі ў садзе».

У дэндрарыі ўсяго два супрацоўнікі, якія даглядаюць 16 га саду.

«Тут няма выпадковых людзей – усе энтузіясты, улюбёныя ў гэта месца, – падкрэслівае суразмоўніца. – У тых, хто далёкі ад гэтага, можа скласціся ўражанне: «А што тут такога, расліны даглядаць? Гуляеш сабе па садзе, атрымліваеш асалоду ад прыгажосці». А па факце гэта праполка, абрэзка, падкормка, касьба травы. І, вядома, аналітычная работа: кожны ўчастак трэба даглядаць так, каб нават думкі не ўзнікла, што тут прыклалася рука садоўніка. Напрыклад, мы цэлы тыдзень праводзілі абрэзку ў дуброве: прыбіралі ўсё лішняе, хворае і сухое. Але засталося адчуванне натуральнасці дубовага лесу».

Адзіная лакацыя дэндрарыя, дзе тандэм чалавека і прыроды відавочны (і выклікае захапленне), – гэта «зялёны пакой», быццам з «Алісы ў краіне цудаў». Сцены з выстрыжанай заходняй туі, за якімі хаваецца казка: «інстаграмныя» півоні і ружы. Як аказалася, у гэтай прыродна-архітэктурнай прасторы не толькі эстэтычная функцыя.

«Унутры гэтага пакоя цішыня і свой мікраклімат: тут высаджаны расліны, якія найбольш адчувальныя да перападаў тэмпературы і вільготнасці. Сцены ахоўваюць іх ад стрэсу», – кажа Таццяна.

А якіх жа раслін дэндралагічнаму саду не хапае? Таццяна прызнаецца, што ў яе ёсць маленькая мара аб вялікім дрэве: секвоядэндране. Памеры ў яго велічэзныя – да 100 метраў у вышыню, а масіўныя галіны часта параўноўваюць з біўнямі маманта.

«Гэта самае буйное дрэва планеты, і мне цікава, як яно пакажа сябе ў нашых шыротах, – тлумачыць яна. – Але, ведаеце, наша елка для мяне не менш каштоўная, чым экзатычная секвоя, – чым далей, тым мацней цаню роднае. Напэўна, як і дрэвы, я расту – толькі ўнутрана».

Таццяна кажа, што яе свядомасць перавярнуў сумесны са сталічным Батанічным садам праект па захаванні самых старых дрэў паўночна-заходняга краю.