Мы тут праводзім начныя літургіі пад зоркамі: чым прыцягвае людзей Дабравешчанскі храм у Друі

Падчас паводкі 1931 года старажытную рэліквію змыла водамі Заходняй Дзвіны, якая паднялася тады на 11 метраў. І каменная глыба вагой у дзясяткі тон проста знікла.

Праз паўстагоддзе савецкія вучоныя арганізавалі на Барысаў камень сапраўднае паляванне: археолагі, вадалазы, лодкі з эхалотамі прачэсвалі кожны метр дна, але нічога не знайшлі. А ў 2002 анамальна засушлівым годзе рака абмялела, агаліўшы верх валуна. Мясцовыя жыхары некалькі месяцаў хадзілі на бераг Дзвіны, як на работу: уручную адкопвалі глыбу з вязкага глею.

Ад Барысава каменя налева – маляўнічыя руіны з бусліным гняздом на вяршыні ўцалелай сцяны. Гэта тое, што засталося ад піваварні, пабудаванай на мяжы XIX–XX стагоддзяў. Паводле даных Нацыянальнай акадэміі навук, буслінае гняздо на ёй – самае вялікае ў краіне.

Мясцовыя жыхары жартуюць, што буслікі піваварню і выратавалі: маўляў, дарэвалюцыйную, «царскую» цэглу паціху разбіралі на бытавыя патрэбы і продаж, пакуль тут не звілі гняздо буслы. Але на самай справе недатыкальнымі руіны зрабіў статус гісторыка-культурнай каштоўнасці. Так і стаіць – гатовая дэкарацыя для здымак гістарычнага фільма. Друйцы кажуць, што тут здымалі сцэны з «Вайны пад стрэхамі» з Уладзімірам Высоцкім.

Далей – высокі рачны бераг: па Заходняй Дзвіне ў Друі праходзіць мяжа паміж Беларуссю і Латвіяй. Тут вельмі спакойна і ціха, чуваць толькі плёскат хваль і спеў птушак.

Менавіта дзякуючы Заходняй Дзвіне ў Друі калісьці кіпела жыццё: тут сыходзіліся гандлёвыя шляхі Еўропы. Над ракой узвышаўся замак Сапегаў: у інвентары 1643 года адзначана, што ён быў з валам і дзвюма брамамі – Рыжскай і Полацкай, але да нашых дзён застаўся толькі сядзібны дом і частка парку.

Каля сцен Дабравешчанскага храма сустракаемся з протаіерэем Ігарам Чачуковічам.

Айцец Ігар прыехаў у Друю «на нейкі час» – і не можа з ёй расстацца ўжо 18 гадоў. Бывае тут кожны тыдзень, хоць сам жыве ў Богіне, што за 70 кіламетраў.

«Першая сустрэча з прыхаджанамі была цяжкай, у іх назбіралася шмат пытанняў, аб якіх я, чалавек новы, нічога не ведаў, – успамінае айцец Ігар. – Атмасфера была такая панурая, што я вяртаўся дадому і думаў: «Добра, што гэта ўсяго на пару месяцаў».

Але ж і гэтыя пару месяцаў трэба неяк пратрымацца. Вырашыў зрабіць для Друі нешта добрае, карыснае. Тады і пазнаёміўся з мясцовымі энтузіястамі. Адзін з іх – Міхаіл Канстанцінавіч, стараста ў царкве, перажывае за гэта месца ўсёй душой.

«Міша хадзіў за мной і паўтараў: «Трэба ратаваць храм!» – усміхаецца айцец Ігар. – І я сказаў мясцовым: давайце мы прыкладзём намаганні, расчысцім тэрыторыю, вынесем смецце – і адслужым у Дабравешчанскай царкве першы за 50 гадоў малебен. Да гэтай добрай справы падключылася праваслаўная моладзь… І пачалося тое, чаго я і ўявіць сабе не мог».

Свяшчэннік успамінае, што тады ў тым месцы, дзе мы зараз стаім, былі толькі непралазныя зараснікі бур’яну, кучы будаўнічага смецця і гнілыя дошкі. Валанцёры выкошвалі тэрыторыю, расчышчалі завалы, праводзілі раскопкі і вывозілі тачкамі тоны хламу, які назбіраўся за паўстагоддзя запусцення.

Прывялі ў парадак закінутую і зарослую травой магілу палкоўніка Пятра Ануфрыевіча Шчытаміра-Сухазанета. Герой вайны з Напалеонам пад старасць выбраў ціхую Друю сваім прытулкам і папрасіў пахаваць сябе каля сцен храма.

Побач з магілай палкоўніка – абеліск у памяць аб баях 1812 года. Тут жа, каля самай вады, стаіць пагранічны слуп з Латвіяй. А проста пад нагамі ў траве хаваецца яго папярэднік часоў Расійскай імперыі – сведка першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе.

У невялікім музеі на тэрыторыі храма сабраны знаходкі валанцёраў. Даравалюцыйныя тканыя паясы, вянцы для вянчання, падсвечнікі, купелі – калекцыя ўражлівая, і яна працягвае папаўняцца.

Але галоўная рэліквія – сам Дабравешчанскі храм. Дакладная дата яго заснавання – дагэтуль загадка, але, паводле ацэнак гісторыкаў, мужчынскі манастыр на беразе Дзвіны з'явіўся яшчэ пад канец XVII стагоддзя. Храм перажыў пажары і ўсе войны мінулых стагоддзяў, але ледзь не быў загублены у савецкія гады, калі яго ператварылі ў склад сельгастэхнікі.

Айцец Ігар успамінае, што першую літургію праводзілі сярод руін, цяпер – каля адрэстаўраванай алтарнай часткі.

Іканастас сваімі рукамі зрабіў Міхаіл – пры дапамозе мясцовага настаўніка-працавіка.

Іконы таксама з'явіліся дзякуючы дапамозе людзей. Адну з іх пранесла праз доўгія «багаборніцкія» гады мясцовая жыхарка, другую напісалі валанцёры, якія прыязджаюць сюды з году ў год, трэцюю набыў на Афоне айцішнік, далёкі ад рэлігіі, але ўлюбёны ў Друю.

Ад храма пад адкрытым небам займае дух. Можа, справа ў патоку святла, якое залівае ўсё навокал, можа – у аблоках, што заглядаюць у пустыя вачніцы вокнаў.

«Шчыра скажу, сам не магу да гэтай прыгажосці прывыкнуць, – усміхаецца бацюшка. – Адчуванне старажытнай, першахрысціянскай царквы. Тут усё адзіна: гісторыя і вера, зямля і неба, мінулае і сучаснасць. Дар Божы! Мы тут праводзім начныя літургіі пад зоркамі. І вечары класічнай музыкі. Вядома, залежым ад надвор'я, але ў гэтым уся сутнасць: што Гасподзь пашле, тое і будзе».

Гэту прастору валанцёры расчышчалі больш за два гады: яна была настолькі захламлена, што не атрымлівалася прабрацца ўнутр – уваход давялося прабіваць. А цяпер на тэрыторыі ёсць не толькі храм як галоўны пункт прыцягнення, але і музей, альтанкі, арт-кавярня, міні-гатэль, дзе могуць спыніцца і турысты, і самі валанцёры.

«Жыць нам было няма дзе, спалі спачатку ў прыхаджан, а потым на падлозе ў храме, – успамінае айцец Ігар. – Душа таксама не было! Хтосьці, вядома, рыдаў і хацеў з'ехаць… Але потым разумеў, якія ўсё гэта дробязі на самай справе – і заставаўся з намі».

Трапіць у валанцёрскі лагер «Таямніцы пры граніцы» можна з 16 гадоў, але многія прыязджаюць сем'ямі з дзецьмі і больш малодшымі. Сярод валанцёраў не толькі вернікі, але і людзі творчасці, тыя, хто любіць гісторыю і хоча пакінуць нешта пасля сябе. У гэтым годзе тут пабывала 60 чалавек, бывае і больш за сотню – тады каля сцен храма разбіваюць палатачны гарадок.

Валанцёры разам працуюць, моляцца, гатуюць ежу: повараў тут няма. З радасцю прыходзіць дапамагаць на кухні мясцовая 97-гадовая бабуля Зіна: пячэ для хлопцаў і дзяўчат блінчыкі і прыносіць ягады са свайго падворка. А па вечарах – культурная праграма: хтосьці іграе на гітары, хтосьці чытае вершы.

Айцец Ігар рады, што ў гэтай сумеснай рабоце на карысць храма і веры склалася некалькі сем'яў: пазнаёміліся ў Друі, павянчаліся ў сценах Дабравешчанскага храма і хрысцілі тут сваіх дзяцей. А тыя, хто былі дзецьмі ў першыя гады валанцёрства, выраслі – і купілі ў Друі дамы.

Чаму храм у Друі прыцягвае людзей? У айца Ігара ёсць свая версія.

Айцец Ігар марыць аб тым, што Друя атрымае статус музея пад адкрытым небам. І верыць, што яна можа стаць пунктам прыцягнення не толькі для беларускіх валанцёраў, але і для турыстаў з усяго свету. «Экспанатаў» жа тут столькі, быццам іх у маленькі беларускі аграгарадок звозілі з усіх куткоў Еўропы.

Ад унікальных яўрэйскіх могілак XVI стагоддзя, дзе камяні-мацэвы спяць пад соснамі на маляўнічых узгорках, да польскай пошты, узору даваеннага мадэрнізму, якая пасля доўгіх гадоў забыцця можа зноў пачаць працаваць: у планах айца Ігара зрабіць яе турыстычным аб'ектам, адкуль можна будзе адправіць паштоўку з відамі Друі.