Некаторыя экспанаты збіралі па кавалачках: новая выстава адкрылася ў Мастацкім музеі

Экспазіцыя прысвечана ўбранню веткаўскага абраза – акладам, зробленым з металу, золата і разнога дрэва.

Дадаць у асноўныя
крыніцы Google

Выстава «Жар і холад металу. Убранне веткаўскага абраза» адкрылася ў Нацыянальным мастацкім музеі 20 жніўня. У экспазіцыі прадстаўлены 74 аклады на абразы з калекцыі Веткаўскага музея стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф.Р. Шклярава.

Усяго экспазіцыя ўключае 125 твораў жывапісу, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, малюнкі і прылады працы майстроў-чаканшчыкаў. Асаблівая каштоўнасць – аклады на абразы, частку з якіх па крупінках аднаўлялі майстры музея стараабрадніцтва і беларускіх традыцый.

Аклад у народзе называлі рызай. Па сутнасці, гэта верхняе адзенне абраза: металічны чахол, які зверху пакрывае абраз. Ён можа быць зроблены з латуні, пакрыты серабром або золатам.

«Усяго ў калекцыі нашага музея больш за 100 акладаў. Пачаў яе збіраць заснавальнік нашага музея Фёдар Рыгоравіч Шкляраў яшчэ ў 1970-я гады. Частка акладаў была ў непрэзентабельным выглядзе. Дзесьці на іх была сажа, бруд, карозія металу і інш. Нашы рэстаўратары заняліся іх аднаўленнем з канца 2025 года», – расказаў дырэктар Веткаўскага музея Юрый Катляроў.

Некаторыя аклады збіралі літаральна па кавалачках. Напрыклад, рыза на абраз велікамучаніка Мікіты была разбіта на маленькія-маленькія кавалачкі. Рэстаўратары Веткаўскага музея збіралі часцінкі на драўляную падкладку і ўмацоўвалі.

«Быў знойдзены не толькі аклад, але і абраз, дакладней, тое, што засталося ад гэтага абраза. Прычым спачатку знайшлі рызу, а праз 30 гадоў да нас у музей прыйшоў і сам абраз», – падзяліўся Юрый Катляроў.

У цэнтры абраза адлюстраваны Мікіта Воін, а вакол гісторыі-замалёўкі яго жыцця. На адной сцяне прадстаўлены рыза, абраз і замалёўка рэканструкцыі, дзе адлюстравана, як абраз выглядаў калісьці.

«На выставе прадстаўлены раскошныя экзэмпляры. Напрыклад, «Успенне» з Новага Крупца (Добрушскі раён) знайшлі ў канцы 80-х гадоў. Ён быў складзены, як рулон паперы, у адным з закінутых дамоў. А аказалася, што гэта аклад. Нашы майстры яго прывялі ў парадак», – знаёміць з экспазіцыяй Юрый Катляроў.

Аклад зроблены з дапамогай тэхнікі агнявога залачэння з выкарыстаннем ртуці і пазалоты.

«Гэта вельмі старадаўняя тэхніка. Калі на рызу накіроўваеш святло, яна дае высакароднае залатое ззянне. Гэтай прыгажосцю мы і хацелі падзяліцца», – адзначае дырэктар Веткаўскага музея.

Прысвяціць цэлы выставачны праект тэме акладаў прапанавала Галіна Нячаева, куратар выставы, заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь. Яна распрацавала план, і мы вырашылі адкрыць выставу, якую назвалі «Жар і холад металу». Супрацоўнікі Нацыянальнага мастацкага музея падтрымалі ідэю і дапамаглі ўвасобіць яе ў жыццё: суправаджалі на ўсіх этапах распрацоўкі і ўстаноўкі экспанатаў.

«Першая выстава, у якой удзельнічаў Веткаўскі музей, адбылася ў 1994 годзе. І з тых часоў раз у тры-чатыры гады розныя творы з гэтага музея на самыя цудоўныя тэматыкі прадстаўлены ў Нацыянальным», – адзначыла загадчыца аддзела старажытнабеларускага мастацтва Алена Карпенка.

«Гэта вельмі добрая, душэўная і цёплая выстава. Ёсць куток, прысвечаны Арыне Радзівонаўне (няні Аляксандра Пушкіна) – яе асабістыя рэчы, фатаграфіі яе і членаў яе сям'і. Таксама можна ўбачыць прадметы чаканшчыкаў, якія выконвалі гэтыя работы. Цяпло іх рук застаецца з намі на гэтых творах», – расказала яна.

На выставе можна сустрэць дзіўнай прыгажосці кальчужныя і жамчужныя платы для Багародзіцы, ювелірную мініяцюрную работу па сусальным золаце, аб'ёмны ківот з дрэва з залачэннем і яшчэ шмат-шмат чаго. Атрымаць асалоду ад велічы шэдэўраў з металу, майстэрства архітэктурных кампазіцый, а таксама ўразіцца прыгажосцю акладаў можна да 25 кастрычніка.