Падзеленыя Дзвіной: рэпартаж з пасёлка, дзе людзей перавозіць «Тытанік»

Гарадскі пасёлак Сураж «разразае» на дзве часткі Заходняя Дзвіна. Дабрацца на супрацьлеглы бераг можна толькі на пароме або катары. Для мясцовых жыхароў гэта не атракцыён, а вымушаная неабходнасць.

Неверагодна, але факт: у Беларусі дагэтуль існуюць паромныя зносіны. Пераправы захаваліся пераважна на поўначы краіны і на Палессі, а самая вядомая з іх знаходзіцца ў Суражы пад Віцебскам. Для тых, хто жыве на розных берагах пасёлка, гэта жыццёва важная транспартная артэрыя.

Журналісты Times.by пабывалі ў Суражы, дзе няма моста праз Дзвіну, а паром працуе толькі некалькі месяцаў на год.

Бераг левы, бераг правы

Сураж размешчаны за 40 км ад Віцебска і за 14 км ад мяжы з Расіяй. Калісьці тут праходзіў легендарны гандлёвы шлях «з варагаў у грэкі», але цяпер тут няма духу партовага горада, і караблі ўжо даўно не заходзілі ў гэтую ціхую гавань. Цяпер па Дзвіне курсіруюць толькі паром і катар.

Паром у Суражы – значны транспартны вузел, які стаў турыстычным брэндам пасёлка. Для прыезджых гэта атракцыён, але для мясцовых – будзённы пераезд на «вялікую» зямлю. Па лекі ў аптэку, у магазін па прадукты або па справах у сельсавет.

Насельніцтва гарадка – 700 чалавек, з іх каля 50 пражываюць у так званым малым Суражы на правым беразе ракі. Дабрацца да школы, пошты, банка або амбулаторыі (гэта значыць на левы бераг) яны могуць на пароме або катары. Ёсць адно «але»: пераправа працуе толькі ў летні сезон. Сёлета мясцовая навігацыя стартавала 1 красавіка.

«Спачатку рухаўся толькі катар. Калі ўзровень вады ў рацэ знізіўся, задзейнічалі і паром. Першы рэйс у гэтым сезоне ён зрабіў 18 красавіка», – уводзіць у курс справы намеснік дырэктара ДП «ЖРЭП Віцебскага раёна» (гэта прадпрыемства адказвае за працу пераправы ў Суражы) Юрый Сарокін.

Паромны сезон нядоўгі – усё залежыць ад надвор’я. Як правіла, у красавіку – маі пачынаецца і ў кастрычніку – лістападзе – снежні ўжо заканчваецца. Калі на рацэ з’яўляюцца першыя льдзіны, паром прычальвае да берага, праходзіць тэхабслугоўванне і цярпліва чакае наступнага сезона. А жыхарам Суража, якія хочуць трапіць на другі бераг, трэба рабіць крук амаль у 100 км – да найбліжэйшага моста ў пасёлку Руба. Самыя бясстрашныя пераходзяць раку па лёдзе.

36 рэйсаў за дзень

Паміж берагамі ў Суражы 120–150 метраў у залежнасці ад узроўню вады. Штодзень паром выконвае 36 рэйсаў (18 туды і 18 назад), рэжым працы – з 6:00 да 22:30.

Асноўныя карыстальнікі пераправы – супрацоўнікі Суражскага лясгаса і мясцовага агракомплексу. Лясгасаўскія «Нівы», камбайны, трактары і лесавозы – самыя частыя госці на пароме.

Паром – гэта магутнасць ва ўласным увасабленні, вытрымлівае 120 тон. У 2020 годзе судна мадэрнізавалі для перавозкі грузаў. Замест старога невялікага парома, які перавозіў пераважна людзей, пабудавалі цяжкую баржу, здольную ўзяць на борт і людзей, і тэхніку. Яе сабралі з двух пантонаў, вырабленых на верфях у Віцебску і Рэчыцы.

«Цяпер паром можа бесперашкодна перапраўляць лесавозы, камбайны, кіраўцы і энерганасычаныя трактары. Калі раней загружаны лесавоз мог перавезці каля 10 кубоў драўніны, то цяпер усе 40 і нават 60!» – звяртае ўвагу Юрый Сарокін.

Паром унесены ў дзяржаўны суднавы рэестр і мае права хадзіць пад сцягам Беларусі. Па пашпарце адначасова ён можа перавозіць 26 пасажыраў. На борце ёсць усё неабходнае: выратавальныя кругі, камізэлькі і аптэчка. Схавацца ад дажджу або спёкі можна пад навесам, а калі вельмі холадна, пасажыраў запрашаюць пагрэцца ў рубцы экіпажа.

«Беларус» на пароме

Кажуць, паромная пераправа ў Суражы з’явілася яшчэ ў XIX стагоддзі. А ў 1941 годзе пры немцах палонныя чырвонаармейцы ўзвялі тут драўляны мост. Праўда, прастаяў ён нядоўга: яго падарвалі партызаны, не даўшы войскам вермахта падступіць да Віцебскіх варот. Мясцовыя запэўніваюць, што апоры таго моста можна ўбачыць і цяпер, калі ўзровень вады ў рацэ падае.

Пасля вайны паромныя зносіны ў Суражы былі адноўлены. Першапачаткова судна працавала на ручной цязе: паромшчыкі перацягвалі яго з берага на бераг з дапамогай троса і драўляных рычагоў. У 1970-я на змену ручной працы прыйшла механічная.

Паром стаў маторным. У якасці сілавога агрэгата пачалі выкарыстоўваць рухавік трактара МТЗ-82. Замест колавага дыска ўсталяваны барабан, на які намотваецца трос. Эфектыўна і вельмі па-беларуску!

«Запускаецца рухавік, уключаецца перадача. Адбываецца кручэнне барабана і намотванне троса. Паром, адпаведна, перамяшчаецца. Усё проста», – тлумачыць Сарокін.

На другім беразе стаяць лябёдкі, якія нацягваюць трос, каб паром ішоў строга па зададзенай траекторыі. У судна няма вінтоў, таму тармажэнне адбываецца за кошт прымусовага спынення лябёдкі і па інерцыі.

Двое ў лодцы, не лічачы сабакі

На пароме два члены экіпажа – матарыст і берагавы (часам кампанію ім складае мясцовы сабака па мянушцы Пёс). Матарыст кіруе суднам, берагавы падымае і апускае апарэлі і рэгулюе рух на палубе. Рэжым у іх – суткі праз трое.

«Заступаем на дзяжурства ў 8:00 і да наступнай раніцы знаходзімся на борце», – адзначаюць паромшчыкі.

З 6 раніцы да 22:30 вечара пераправа працуе ў штатным рэжыме. З поўначы і да раніцы дзейнічае «экстранны» – для хуткай дапамогі і іншых аператыўных службаў.

«Калі прыязджае пажарная, міліцыя, хуткая, электрыкі або газавікі, то трэба везці. Днём іх перапраўляем па-за чаргой», – канстатуе матарыст Аляксей Хуркуноў.

Капітанам парома ён сябе не лічыць: кажа, галоўных тут няма. Раней Аляксей працаваў энергетыкам у мясцовым лясгасе, потым у калгасе. Кожны дзень трэба было перапраўляцца на другі бок. Узімку – пешшу па лёдзе або ў аб’езд на машыне 80 км.

«Мне надакучыла ездзіць, і я пайшоў працаваць на паром», – прызнаецца хлопец і праводзіць нам экскурсію па сваім працоўным месцы.

«Паром раней быў удвая меншы. З двух пантонаў зварыли адзін доўгі, каб вялікая тэхніка магла заязджаць. Ну пра гэта вам ужо начальства расказала… А вось тут пасажыры сядзяць. Усміхайцеся!» – камандуе Аляксей адпачывальнікам пад навесам.

«А вось тут адсек для генератара – ён адказвае за ўсю гідраўліку на пароме. Генератар дае ток, круціцца электрарухавік, уключаецца гідраўлічная помпа, каб апускалася і падымалася апарэль. Усё зразумела? Ідзём далей: тут наша рубка – для берагавога і матарыста, дзе мы можам адпачыць… Пра трактар вам ужо расказалі. Заводзіш, уключаеш перадачу, выціскаеш счапленне – і як на легкавой машыне едзеш. Трэба сачыць за тасолам і маслам», – дэталёва апісвае прынцып працы парома матарыст.

«Самае адчувальнае месца на пароме – гідраўліка. За ёй патрэбна пільнае вока», – запэўнівае берагавы Мікалай Багданаў.

Суражскі «Тытанік»

А калі (не дай бог, вядома!) парвецца трос і паром затрымаецца пасярод ракі – што тады рабіць? На гэты выпадак у суражскіх рачнікоў ёсць козыр у рукаве – катар «Тытанік».

У яго васьміцыліндравы рухавік, таму ўзяць на буксір 120-тонны паром для яго не праблема.

Назва не народная, а афіцыйная. Мясцовыя не баяцца забабонаў, звязаных з лёсам сумна вядомага цеплахода, і з задавальненнем выкарыстоўваюць «Тытанік» для пераправы на другі бераг.

Катар умяшчае 10 пасажыраў. Сёлета судна, пабудаванае ў Кастраме ў 1991 годзе, адзначае юбілей. Перавозка на «Тытаніку», як і на пароме, бясплатная.

Патрэбны мост

Мясцовыя жыхары, вядома, ужо даўно прызвычаіліся да нязручнасцяў, звязаных з адсутнасцю моста праз Заходнюю Дзвіну. Як яны кажуць, абяцанні пабудаваць сухапутны пераход праз раку гучаць ужо 50 гадоў. Асабліва цяжка суражанам узімку, калі паром не працуе.

«На нашым баку нічога няма, нават магазіна. Даводзіцца кожны дзень на другі бок матацца – па хлеб, па прадукты, у дзіцячы сад, у бальніцу. За дзень можа быць 8–10 рэйсаў: трэба ў магазін – пайшоў, трэба яшчэ куды – пайшоў. Па мосце добра: пайшоў бы і прыйшоў, а на паром шмат часу трэба», – разважае жыхар малога Суража Сяргей, які перапраўляецца на другі бераг разам з жонкай Святланай, дачкой Аняй і сынам Дзянісам.

Аляксандр – яшчэ адзін пасажыр парома – працуе ў мясцовым зелянбудзе. Ён згодны з тым, што пасёлку жыццёва неабходны мост, бо большую частку года прамое паведамленне паміж такімі блізкімі і далёкімі берагамі Суража адсутнічае.

«Безумоўна, паром – гэта значна лепш, чым 100 кіламетраў ехаць у аб’езд. Узімку, калі пераправы няма, цяжка. Спадзяёмся, што мост пабудуюць, ён звяжа пасёлак», – лаканічна кажа ён.

Да размовы далучаюцца іншыя жыхары пасёлка.

У Суражы ёсць мост праз іншую раку – Касплю. Тры гады таму яго капітальна адрамантавалі. Але людзі не перастаюць верыць, што калі-небудзь іх мара здзейсніцца і ў пасёлку з’явіцца мост праз Дзвіну.