З Пецярбурга – на хутар: як мастачка адраджае дзедаўскі дом і гадуе каня

Наталля адмовілася ад гарадской мітусні дзеля жыцця на прыродзе і рэалізацыі дзіцячай мары.

Дадаць у асноўныя
крыніцы Google

Журналісты Times.by адправіліся на самы ўсход Беларусі – у Мсціслаўскі раён. Тут, у вёсцы Вялікая Лешчанка, калісьці кіпела жыццё, але сёння аб ім нагадваюць толькі здзічэлыя сады ды рэдкія пабудовы. На ўсё сяло засталося толькі чатыры жылыя дамы.

Апошнія кіламетры пераадольваем па грунтавой ухабістай дарозе. Навігатар страчвае сігнал, і галоўным арыенцірам становіцца мясцовая жыхарка.

«Вам да Наташы? Да той, што з канём? Тады прама, а потым налева», – усміхаецца пажылая жанчына.

Першым нас сустракае зусім не гаспадыня, а «вартавы» певень. Распрастаўшы крылы, ён рашуча кідаецца на нашага фатографа, усім сваім выглядам даючы зразумець: чужынцам тут не рады.

«Не хвалюйцеся, ён проста ахоўвае тэрыторыю, пакуль мяне няма!» – смяецца стройная бландзінка, якая выходзіць нам насустрач. Каля яе ног круціцца ручная курыца, а крыху воддаль скубе траву малады конь.

Яшчэ некалькі гадоў таму Наталля Кандыба жыла ў Санкт-Пецярбургу, працавала візажыстам-грымёрам, удзельнічала ў здымках і модных паказах. А цяпер яна будуе дом на месцы дзедаўскай хаты, упэўнена ўпраўляецца з бензапілой, гадуе сотню птушак і крок за крокам вяртае жыццё хутару, які, здавалася, быў асуджаны знікнуць.

«Хачу, каб тут зноў было жыццё»

Калі Наталля ўзялася за дзедаў дом, аб новай будоўлі яна нават не думала. Хацелася проста прывесці ў парадак месца, дзе прайшло дзяцінства.

Спачатку ўсё ішло менавіта так. Расчысцілі зарослы ўчастак, прыбралі паваленыя дрэвы, выраўнавалі зямлю, зрабілі газон. Але чым больш акуратным станавіўся двор, тым больш сумным выглядаў стары дом.

Вырашылі пачаць рамонт: «Мы знялі вонкавую абшыўку, паднялі фундамент і ўбачылі, што аднаўляць ужо няма чаго. Спецыялісты ў адзін голас сказалі: бярвёны згнілі настолькі, што рэстаўрацыя абыдзецца ў разы даражэй за новае будаўніцтва».

Для многіх на гэтым гісторыя б скончылася. Але для Наталлі яна толькі пачалася.

Стары дом разабралі. Новы вырашылі паставіць на тым жа месцы, амаль тых жа памераў: «Унутры захавалі печку. Можна сказаць, уся будоўля ідзе вакол яе. Звонку дом будзе вішнёвага колеру з белымі вокнамі і дзвярыма. Кропля ў кроплю як пры дзеду».

«Спачатку многія лічылі дзіўным, што я пераехала ў такую глуш. Цётка наогул называла вар'яткай. Але мне хацелася, каб тут зноў усё ажыло: дом, сад, жывёлы», – расказвае дзяўчына.

Цяпер стаўленне змянілася. Калі блізкія і сябры ўбачылі, што ўсё сапраўды атрымліваецца, сталі яе падтрымліваць.

Мастачка з бензапілой

Па адукацыі Наталля мастачка. Пасля школы паехала ў Санкт-Пецярбург, скончыла педагагічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «жывапіс і скульптура», затым атрымала прафесію візажыста і грымёра.

Працавала на здымках, модных паказах, фотасесіях: «Гэта была вельмі цікавая работа. Пастаянны рух, новыя знаёмствы, творчыя праекты. Але з часам стамляешся нават ад таго, што калісьці вельмі любіў».

Цяпер яе дзень пачынаецца зусім інакш. Прачынаецца гераіня ў 4–5 раніцы без будзільніка. Пакуль сонца яшчэ не паднялося высока, трэба паспець пакасіць траву, пакарміць жывёл, папрацаваць на будоўлі. Потым агарод – і зноў будоўля.

Запаволіцца можна толькі вечарам: «Апошнім заўсёды кладзецца спаць конь. Толькі пасля гэтага я магу спакойна павячэраць. Сама засынаю бліжэй да поўначы».

Такі распарадак цяжка назваць адпачынкам. Але менавіта гэта жыццё Наталля цяпер лічыць сваім: «Вядома, тут не хапае творчасці і зносін. Хочацца хадзіць на выставы, у кіно, на канцэрты. Я прывыкла да вялікай колькасці людзей. Але горад для мяне – хутчэй месца работы. А жыць хачу на прыродзе».

Мох з балота і будоўля па-даўнейшаму

Новы дом Наталля вырашыла будаваць па старадаўніх тэхналогіях. У іншай частцы Магілёўскай вобласці знайшлі адпаведны драўляны зруб. Яго не сталі перавозіць цалкам: кожнае бервяно разабралі, пранумаравалі, даставілі на хутар і сабралі нанава.

Сучасныя ўцяпляльнікі гаспадыня выкарыстоўваць не захацела. Паміж бярвёнамі ўклалі мох – так, як гэта раней рабілі ў вёсках.

«Хацелася захаваць часцінку самабытнасці. Мы збіралі мох на балоце. Стаялі па пояс у вадзе, цягалі мяхамі на бераг. Потым яго трэба было перабраць, высушыць. Большую частку гэтай работы я рабіла сама», – успамінае дзяўчына.

Наталля навучылася размячаць бярвёны, прыладжваць стыкі, працаваць сякерай, рубанкам і нават бензапілой. Заадно даводзілася сачыць за будаўнікамі і спрачацца з імі, калі тыя спрабавалі зрабіць «хутчэй».

Часам, прызнаецца гераіня, майстры адкрыта здзіўляліся, што жанчына наогул разбіраецца ў будаўніцтве. Яна толькі ўсміхалася і працягвала правяраць кожную дробязь.

Хатка «па-чорнаму», або Жыццё ў лазні

Пакуль новы дом не гатовы, Наталля жыве ў былой лазні, якую перавезлі з суседняга ўчастка.

«Халады наступалі хутчэй, чым рухалася будоўля. Начаваць у лістападзе ў палатцы ўжо было немагчыма. Лазню збіралі ў аўральным рэжыме. За два дні паставілі сцены і накрылі дах. Я сама клеіла бітумнае пакрыццё, закручвала самарэзы», – успамінае яна.

Сваё часовае жыллё дзяўчына называе хаткай: «Не на курыных ножках, вядома, але амаль. Раней гэта была лазня па-чорнаму. Сцены былі пакрыты сажай, а цяпер тут можна жыць. Замест бытоўкі яна мяне цалкам задавальняе».

Унутры вельмі ўтульна, пахне дрэвам. На падлозе – дошкі, якія засталіся ад старой хаты. Невялікая кухня, ложак, халадзільнік, электрычны абагравальнік. На сценах вісіць карціна з коньмі, а на паліцах акуратна расстаўлены шкляначкі з пэндзлямі.

«Пэндзлікі ў мяне ўсюды. І мастацкія, і візажныя. Яны заўсёды са мной», – расказвае суразмоўніца.

Першая зімоўка на хутары

Сапраўднае выпрабаванне пачалося зімой. Снегу выпала вельмі шмат. Кожную раніцу Наталля траціла амаль дзве гадзіны, каб расчысціць дарожку ад дома да цэнтральнай вуліцы.

Вечарам усё даводзілася паўтараць: «Перад сном брала лапату. Інакш раніцай немагчыма было б выйсці са двара».

Але больш за ўсё дзяўчына баялася адключэння электрычнасці. Пакуль працуе абагравальнік, у маленькай лазні цёпла. Варта святлу знікнуць – памяшканне астывае за лічаныя гадзіны.

Мінулай зімой гераіня жыла ў сваёй «хатцы» не адна. Пад спецыяльнымі лямпамі грэліся кураняты, якія только што вылупіліся.

Таксама яна даглядала жывёл суседзяў-дачнікаў: каня, коз і авечак. Штодзённа хадзіла на другі канец вёскі іх карміць.

99 птушак і певень-вартаўнік

Сама мастачка не збіралася заводиць гаспадарку, усё атрымалася спантанна. Знаёмыя падарылі інкубатар і яйкі рэдкіх парод.

Выводзіць куранят давялося вучыцца з нуля. Нават авоскопа – прыбора, якім правяраюць, ці развіваецца зародак, – у яе не было. Але Наталля праявіла кемлівасць: уключала ліхтарык на тэлефоне, прыкладвала да яго яйка і разглядала скрозь шкарлупіну тонкую сетку крывяносных сасудаў.

Сёння на хутары 99 птушак: куры, качкі, індыкі і перапёлкі. Асаблівая гордасць гаспадыні – кітайскія шаўковыя куры. Замест звыклых пёраў у іх мяккі пух, падобны на шэрсць.

«Калі ў птушак адрастае чубок, яны амаль нічога не бачаць. Даводзіцца купляць маленькія заколачкі, падвязачкі і рабіць ім прычоскі, каб адкрыць вочы», – смяецца дзяўчына.

Ёсць і суровы вартаўнік – даўгахвосты японскі певень пароды фенікс. Той самы, што ганяў нашага фатографа.

«Калі я дома, ён нікога не чапае. Але калі мяне няма, чужым лепш не падыходзіць. Ён адразу кідаецца абараняць тэрыторыю. Праўда, не дзяўбецца – больш б'е лапамі», – кажа Наталля.

Зрэшты, галоўная небяспека прыходзіць не з дарогі, а з неба. Над вёскай пастаянна кружаць ястрабы і каршуны: «Некалькіх куранят драпежнікі ўжо ўкралі. Але аднаго мне ўдалося адбіць. Цяпер малыш ходзіць за мной па пятах, як сабачка. Напэўна, думае, так больш бяспечна».

Конь з дзіцячай мары

Галоўная жывёла на хутары – Прыма. Аб уласным кані Наталля марыла з ранняга дзяцінства.

«Любоў да іх у мяне гадоў з трох. Я бясконца малявала коней. Нават дыпломную работу прысвяціла ім. Заўсёды ведала, што аднойчы завяду свайго», – прызнаецца дзяўчына.

Мара нечакана нагадала аб сабе праз гады. Яна ўбачыла ў інтэрнэце аб'яву: мясцовы конезавод прадаваў жарабят фактычна па цане мяса (BYN 5–7 за кілаграм жывой вагі).

«Я прачытала аб'яву, закрыла яе і лягла спаць. А раніцай зразумела, што ўжо прыняла рашэнне», – успамінае суразмоўніца.

Праўда, купіць каня аказалася не так проста. Трэба было запоўніць падрабязную заяўку, дачакацца праверкі ўмоў утрымання і ўзгаднення дакументаў. Некаторым жадаючым прыходзілі адмовы. Наталлі дазволу давялося чакаць амаль месяц.

«Мне хацелася купіць не проста жывёлу, а часцінку гісторыі, – прызнаецца яна. – Пароду рускі ламавік выводзілі на Мсціслаўскім конезаводзе з 1950-х гадоў. У Прымы ёсць племянное пасведчанне, мікрачып, таўро і радавод да трэцяга пакалення».

Калі прыйшоў час выбіраць жарабя, Наталля амаль адразу зразумела, хто паедзе дадому разам з ёй. На лбе ў паўгадовай кабылкі бялела маленькая плямка ў форме сэрцайка: «Цяпер яно ўжо змянілася, а тады было вельмі выразным. Я ўбачыла яе і ў момант адчула – гэта мая».

Па дакументах каня завуць Прызма, але дома яе называюць ласкава – Прыма. Цяпер ёй год і два месяцы. Па конскіх мерках – яшчэ падлетак. Дарослай яна стане да трох гадоў, а цалкам сфармуецца толькі да шасці-сямі.

Прыму выхоўваюць без пугі і жорсткіх метадаў. Наталля ўпэўнена, што давер каня немагчыма дабіцца сілай. Таму яна вывучае заапсіхалогію, праходзіць анлайн-навучанне і стараецца навучыцца разумець жывёлу, а не падпарадкоўваць яе.

«Коні вельмі разумныя. Яны хутка ўсяму вучацца і тонка адчуваюць чалавека. Калі ты нервуешся, конь таксама пачынае хвалявацца. Калі спакойны і ўпэўнены, яна капіруе гэты стан», – тлумачыць гераіня.

Яшчэ Прыма ведае шмат каманд. Напрыклад, варта сказаць слова «дадому», як маладая кабылка паварочваецца і галопам бяжыць у стойла. Калі трэба надзець ахоўную маску ад аваднёў, яна апускае галаву да ўзроўню грудзей гаспадыні і цярпліва чакае, пакуль тая прышпіліць ліпучкі.

Без свавольства таксама не абыходзіцца. Аднойчы Наталля прыйшла карміць каня і ўбачыла пустую загарадзь: «Прыма навучылася мордай падымаць засаўку і ўцякла ў поле».

«Яшчэ я ніколі не думала, што коні ўмеюць поўзаць. Але яна нейкім чынам пралазіла пад агароджай, калі была жарабём», – усміхаецца дзяўчына.

Калі Наталля вяртаецца дадому, Прыма сустракае яе гучным іржаннем, цягнецца мордай да пляча і быццам спрабуе абняць: «Яна любіць прытульвацца да мяне. Цяпер гэта выглядае міла, таму што яна яшчэ маленькая. Але калі вырасце і будзе важыць некалькі соцень кілаграмаў, адчуванні стануць іншымі».

Утрымліваць каня нятанна: патрэбны сена, кармы, вітаміны, ветэрынарныя паслугі. Адзін з важных артыкулаў расходаў – догляд капытоў. Простую чыстку капытоў Наталля робіць сама, але больш складаную выконвае спецыяліст.

«Па характары яна – вылітая я, – жартуе гаспадыня. – Спакойная, бясстрашная і вельмі ўпартая. Ідзе наперад, як танк».

«Санта-Барбара» і ласі за спіной

Калі Наталля пераязджала на хутар, ёй здавалася, што тут яе чакаюць толькі цішыня, лес і поўная адзінота. Рэальнасць аказалася куды весялейшай.

«Я думала: прыеду, і нікога навакол. А ў мяне тут сапраўдная «Санта-Барбара» пачалася!» – смяецца дзяўчына.

Неяк познім вечарам да дома пад'ехала машына. З салона на ўсю вёску грымеў рэп. «Выходжу і пытаюся: «Добры дзень, а вы хто?» А мне адказваюць: «Нам сказалі, тут па будоўлі трэба сёе-тое зрабіць». Я кажу: «У адзінаццаць вечара мне нічога будаваць не трэба. Да пабачэння».

Нягледзячы на пачуццё гумару, аб бяспецы Наталля ўсё ж думае. Па перыметры расстаўлены камеры, прыхаваны газавыя балончыкі… на ўсякі выпадак.

А вось да лясных суседзяў дзяўчына адносіцца спакойна. Ужо прывыкла да казуль, зайцоў, куніц, тхароў і кабаноў. Зімой непадалёку ад дома можна заўважыць воўчыя сляды.

Аднойчы падчас тэлефоннай размовы за яе спіной нечакана з'явіўся лось: «Чую цяжкае дыханне, хруст галін. Паварочваюся – у трох метрах стаіць велізарны лось і разглядае мяне».

«Калі жывёл не турбаваць, яны жывуць сваім жыццём і нікога не чапаюць. Мы тут у іх у гасцях, а не яны ў нас», – упэўнена мастачка.

Агарод на цаліне і лавандавае поле

Паралельна з будоўляй Наталля падымае агарод. У першы год ўзаралі цаліну – цяжкую зямлю, зарослую шматгадовым пустазеллем.

«Сёння на градках растуць кабачкі, бульба, радыска, сланечнікі, зеляніна. Дзесьці працую лапатай, дзесьці выкарыстоўваю матаблок. Усяму гэтаму мяне навучыў дзядуля», – падкрэслівае яна.

Паступова з'яўляецца і малады сад. Ужо прыжыліся яблыні, слівы, чарэшня і нават персікі. Але больш за ўсё дзяўчына любіць вясковыя флёксы: «Гэта галоўны пах дзяцінства. Канец жніўня, канікулы... Варта ўдыхнуць іх водар – і быццам зноў становішся маленькай».

Самае любімае месца Наталлі на хутары – невялікі ўзгорак за домам са старой разгалістай грушай. Адсюль відаць рэчку, лес і бяскрайняе поле. Вясной ў нізіне цвітуць дзікія яблыні, а вечарам адсюль асабліва добра глядзець захады сонца.

Менавіта там Наталля пасадзіла першыя кусцікі лаванды. Пакуль іх няшмат. Але ў будучым увесь схіл стане фіялетавым.

«Хачу, каб тут было сапраўднае лавандавае поле. А побач – аграсядзіба. Але не ў звычайным яе разуменні. Гэта будзе ціхі куток, дзе чалавек зможа пабыць сам-насам з прыродай», – дзеліцца планамі гераіня.

Яшчэ адна мара – другі конь. Абавязкова вараны.

Бываюць моманты, калі хочацца ўсё кінуць: «Будоўля – гэта цяжкая праца. Няўдачы, складанасці, канфлікты. Часам здаецца: усё, больш не магу, навошта мне гэта? Але праходзіць дзень – і зноў хочацца працягваць».

Перад ад'ездам задаём мастачцы апошняе пытанне: – Як думаеце, дзядуля ганарыўся б вамі? – Думаю, так. Але спачатку ён бы, напэўна, вельмі здзівіўся. Я ж сама не чакала, што маё жыццё складзецца менавіта так.