Дом для белакрылай птушкі: энтузіяст пад Брэстам ратуе буслоў

Заснавальнік цэнтра «Дом Брэсцкага Бусла» Дзмітрый Аўдзееў пераехаў з Масквы, таму што ўлюбіўся ў Брэст. А потым выпадкова падабраў выкінутае з гнязда бусляня – і яго жыццё змянілася.

За пяць гадоў энтузіяст у адзіночку прайшоў шлях ад нелегальнага выходжвання птушак на даху гаража да рэгістрацыі паўнацэннай прыродаахоўнай установы. Сёння ў яго шэсць дарослых, дзясятак маленькіх падапечных і планы стварыць рэабілітацыйны цэнтр.

Times.by пазнаёміўся з усімі падшэфнымі Дома Брэсцкага Бусла і высветліў, як дапамагчы дзікай птушцы і калі лепш яе не ратаваць.

Ад першага птушаняці да экалагічнага кластара

Да пераезду ў Беларусь у Дзмітрыя была невялікая лагістычная кампанія ў Расіі. Але шумныя гарады яго ніколі не вабілі. Цяга да прыроды, рыбалкі і цішыні ў выніку прывяла яго ў Брэст: спачатку бацькі пераехалі ў Сінявокую, а падчас кавіду ён і сам перабраўся. У выніку ўлюбіўся ў загарадную мясцовасць ды так тут і застаўся. Буслы з'явіліся ў яго жыцці пяць гадоў таму зусім выпадкова.

«На мяжы майго ўчастка было сапраўднае гняздо. У адзін цудоўны момант бацькі выкінулі з яго слабае птушаня. З гэтага ўсё і пачалося», – успамінае Дзмітрый.

Ён пачаў выкормліваць малыша на даху гаража. Вопыту ў яго ніякага не было, і тады вельмі дапамагла кіраўнік Дома Белага Бусла Марына Сідзенка з Пскоўскай вобласці, якая ў першы ж дзень дала падрабязную інструкцыю.

«Маленькія буслы не ўтрымліваюць тэмпературу цела: іх трэба або падаграваць, або ахалоджваць. Першы мой вопыт быў, вядома ж, з памылкамі. Але ў выніку птушаня паспяхова паляцела разам з родзічамі», – расказвае суразмоўца.

На наступны год людзі, якія даведаліся аб Дзмітрыі праз сацсеткі, пачалі прывозіць яму параненых буслоў і новых птушанят з усёй акругі. Так на даху яго гаража з'явілася сапраўдная калонія белакрылых. Усіх выхадзіў, выкарміў, і яны паспяхова паляцелі.

Утрымліваць птушак на даху гаража мала таго, што не вельмі камфортна, але яшчэ і незаконна: штраф да 20 базавых. Каб выходжваць птушаня, яго спачатку трэба забраць з дзікай прыроды, паведаміць у раённую інспекцыю прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя, аформіць працэдуру, перадаць спецыялістам.

Дзмітрый вырашыў сваю дзейнасць узаконіць. Паводле яго слоў, зарэгістраваць прыродаахоўную ўстанову ўдалося хутка, цяжкасці былі хіба што пры ўзгадненні назвы арганізацыі: то двукоссе не там, то літара лішняя.

Пасля пачаў будаваць домікі для буслоў. Цяпер у яго ёсць вальера для дарослых буслоў (некаторыя пражываюць тут увесь год), птушанят-падлеткаў, асобныя вальеры для каранціну і зусім маленькіх буслянят.

Працы ў Дзмітрыя хапае: у Беларусі да гэтага не было ўстановы, якая спецыялізавалася б менавіта на буслах. І практычна ўсё ён робіць сам. Фінансаванне ідзе з дзвюх крыніц: здача яго нерухомасці ў арэнду ў Маскве і дапамога падпісчыкаў.

«Давялося прадаць лодку з маторам, каб перакласці дах у гаражы, які ўжо працякаў. Асабістая машына таксама працуе на птушак і ўжо сыплецца. Бывае, раніцамі апускаюцца рукі, – прызнаецца ён. – Але кожны жнівень адбываецца цуд, і я разумею, што ўсё гэта не дарэмна».

У жніўні буслы адлятаюць у Афрыку – у сярэднім за 15–17 тыс. км.

Чаму буслы выкідваюць дзяцей і што рабіць, калі знайшлі бусляня

Адзін з галоўных міфаў аб буслах – перакананне, што яны выкідваюць птушанят з гнязда перад неўрадлівым годам. На самай справе ўсё зусім не так – механізм закладзены прыродай.

«Яйкі вылупляюцца не адначасова, а з розніцай да паўтара тыдня. Першае птушаня мацнейшае, яно адразу забірае ўсю адрыгнутую бацькамі ежу. Апошняму, самаму слабаму, нічога не дастаецца, – тлумачыць Дзмітрый. – Буслы на падсвядомым узроўні выкідваюць яго, таму што ён усё роўна загіне ад голаду, але да гэтага будзе траціць рэсурсы, патрэбныя для выжывання астатніх. Пры гэтым выкінутыя птушаняты абсалютна здаровыя!»

Паводле яго слоў, павер'е, што буслы прыносяць дзяцей, узнікла яшчэ ў старажытныя часы, калі было заведзена жаніцца пасля збору ўраджаю, – у гэты перыяд буслы якраз адлятаюць на поўдзень. А праз дзевяць месяцаў супадала адразу дзве падзеі: у маладых нараджаліся дзеці і буслы вярталіся на радзіму.

«Гэта больш дакладная легенда, чым гісторыя аб тым, што буслы прыносяць у гняздо трусоў і зайцоў, якія пішчаць ад страху ў палёце, як дзеці, – лічыць ён. – Не, бусел са сваёй доўгай шыяй не зможа ўзляцець з трусом у дзюбе. Ды і здабычу яны з'ядаюць, а потым адрыгваюць яе дзецям у гняздзе».

Дзмітрый тлумачыць: у буслоў няма перыяду подлеткаў. У адрозненне ад тых жа вераб'ёў яны вучацца лятаць у гняздзе: ужо сфарміраваныя птушаняты падкурчваюць лапы і ловяць вецер крыламі, калі ім гэта ўдаецца, яны пачынаюць свабодна лунаць у паветры і спакойна вылятаюць з гнязда. Таму маленькіх буслоў трэба ратаваць, а большасць іншых дзікіх птушак лепш не чапаць.

Спроба выратаваць «страчанае» птушаня або выкарміць яго ў адзіночку дома можа дрэнна скончыцца, перасцерагае суразмоўца. Калі птушка бачыць толькі чалавека, яна пачынае лічыць людзей сваімі бацькамі і крыніцай ежы.

«Увосень мы бачым шмат такіх папрашаек на запраўках і прыпынках. Людзі іх падкормлівалі, здымалі відэа, а потым проста выганялі ў поле. Птушаня не ведае, што рабіць. Яно не паляціць, застанецца зімаваць і ў прыродзе загіне», – кажа Дзмітрый.

Першае сваё птушаня ён вывозіў у поле, да дзікіх птушанят. Цяпер у цэнтры іх выходжваюць групамі: птушкі бачаць адна адну, вучацца ўзаемадзейнічаць, а Дзмітрый з'яўляецца толькі на час кармлення. У выніку яны вырастаюць дзікімі і паспяхова мігрыруюць.

Чым кормяцца буслы

Папулярна меркаванне, што буслы ядуць рапух і жаб. Дзмітрый развенчвае гэты міф: рапухі для буслоў часта ядавітыя, а ў гняздзе жабы часцей за ўсё складаюць зусім невялікую частку рацыёну – прынамсі ў Брэсцкім раёне. Але рацыён у розных рэгіёнах адрозніваецца. Буслы разумныя, добра адаптуюцца: у дзікай прыродзе яны ядуць чарвякоў, яшчарак, мышэй, дробных птушак і нават мерцвячыну, якую збіраюць на абочынах трас.

У Доме Брэсцкага Бусла збалансаванае харчаванне: курыныя шыйкі, мышы, сутачныя кураняты і перапеляняты. А вось тое, чым птушак спрабуюць карміць «ратавальнікі», часта прыводзіць да сумнага фіналу.

«У гэтым годзе нам прывезлі бусла – ахвяру чалавечай неразумнасці. У яго двайны скручаны пералом крыла і вельмі складаны рахіт: лапы на трэць карацейшыя за норму і выкручаныя колам, – прыводзіць прыклад Дзмітрый. – Рэнтген паказаў, што каркас цела і органы сфарміраваны няправільна. Хутчэй за ўсё, яго выкармілі хлебам або камбікормам без кальцыю. Такую птушку, на жаль, давядзецца ўсыпляць».

Гэта не адзінкавы выпадак: у цэнтры ёсць некалькі дарослых асобін, якія ўжо наўрад ці кудысьці паляцяць.

«Лапку прывезлі да мяне з перавязанай дротам лапай. Дрот зняў, але занадта доўга кроў не паступала ў канечнасць, у выніку ветурач яе часткова ампутаваў, – дзеліцца яшчэ адной гісторыяй суразмоўца. – Цяпер яна мая галоўная памочніца: калі новенькія не ядуць і не ідуць на кантакт, я да іх падсаджваю Лапку. Яны тады і есці нармальна пачынаюць, і адчуваюць сябе больш бяспечна».

Неяк бусла прывезлі з двайным скручаным пераломам крыла. Птушцы было балюча ад самага нязначнага неасцярожнага руху.

«Людзі, у якіх ён жыў, лічаць, што выратавалі птушачку, а я называю гэта латэнтным жывадзёрствам, – не хавае эмоцый Дзмітрый. – Крыло давялося ампутаваць, але бусел хаця б перастаў пакутаваць ад болю. Цяпер таксама зімуе ў мяне».

Ёсць і збіты машынай. Пазней яго падабраў іншы вадзіцель, адвёз да ветэрынара. Паставілі спіцу, якую не трэба было ставіць, паколькі быў пашкоджаны сустаў. Цяпер сустаў зросся, але мышцы атрафіраваліся, крыло адкрываецца не цалкам. Не паляціць.

Усе птушкі ў вальеры – белыя, дагледжаныя, акрамя адной: гэта Электрык. Ён пашкодзіў апярэнне на ЛЭП: у яго крыху аплаўленая дзюба і выгаралае пер'е. На шчасце, арганізм не пацярпеў, так што птушцы трэба скінуць усё пер'е – і з новым бусел зможа паляцець.

Што далей?

Адміністрацыя Брэста пайшла насустрач Дзмітрыю і выдзеліла ўчастак зямлі. У планах – пабудаваць дыягнастычны і рэнтген-кабінеты, каранцінныя зоны (каб пазбегнуць успышак вірусаў, якія бываюць у цэнтрах, што грэбуюць ізаляцыяй), сажалку для лебедзяў і домік для валанцёраў.

Цяпер патрэбны транспарт для перавозкі птушак на складаны астэасінтэз у Мінск і сродкі для будаўніцтва паўнацэннага кампуса.

А яшчэ ў цэнтра ёсць сумесныя праекты з Акадэміяй навук і Палескім аграрна-экалагічным інстытутам па аднаўленні папуляцыі чырванакніжных жывёл.