Лесвіца ў мінулае: як мы адправіліся на 400 тысяч гадоў таму

Беларускія археолагі вывучаюць самы старажытны помнік гісторыі ў краіне ўжо не першы год. Якія адкрыцці зрабілі вучоныя ў гэтым палявым сезоне, даведаўся Times.by.

Дадаць у асноўныя
крыніцы Google

У Іванаўскім раёне знаходзіцца ўнікальны для Беларусі помнік ніжняга палеаліту – Агова-1. У гэтым годзе археалагічная экспедыцыя працавала на раскопе некалькі тыдняў, і вучоныя пайшлі на глыбіню звыш 9 м. Такім выдатным вынікам пакуль не можа пахваліцца ні адзін палеалітычны помнік у нашай краіне.

Старэйшы за Юравічы і Бердыж

«Мы вывучаем мясцовы кар'ер з 2017 года. Глыбіня адкладанняў з цікавымі для нас матэрыяламі складае ад 6 да 12 м, – расказаў навуковы супрацоўнік аддзела археалогіі першабытнага грамадства Інстытута гісторыі НАН Беларусі Аляксандр Вашанаў. – Форма знойдзеных намі прылад працы кажа аб тым, што гэта ніжні палеаліт і іх узрост складае звыш 400 тыс. гадоў».

У гэтым выпадку вучоныя абапіраюцца на атрыманыя ў 2023 годзе даныя OSL – гэта фізічны метад датавання, які дазваляе ўстанавіць, калі на мінерал апошні раз уздзейнічалі промні сонца.

Раскоп вельмі глыбокі і па гэтым параметры перасягае даследаванні помнікаў у Юравічах і Бердыжы, якія раней лічыліся самымі старажытнымі, сённяшні вынік – гэта яшчэ не мяжа глыбіні.

Лічыцца, што стаянкам старажытнага чалавека ў Гомельскай вобласці больш за 20 тыс. гадоў, а помнік у Брэсцкай вобласці ўжо цяпер дакладна старэйшы ў 20 разоў.

Археалогія і геалогія

Гісторыкі жартуюць, што ў гэтым годзе ўручную адкапалі столькі пяску, што ім можна напоўніць кузаў невялікага кар'ернага самазвала.

Раскоп сапраўды выглядае вельмі значна і ў разрэзе нагадвае слоены пірог.

«У верхняй частцы нашага разрэзу мы бачым аліўкавага колеру слой – гэта марэна дняпроўскай стадыі прыпяцкага абледзянення ўзростам парадку 200 тыс. гадоў», – звярнуў увагу археолаг.

Ніжэй відаць дробныя слаі з пяском, якія ідуць у глыбіню на некалькі метраў. Гэта водна-ледніковыя адкладанні, якія фарміраваліся па меры адступлення ледніка.

«Жоўтыя пяскі з рудымі і чорнымі праслойкамі – гэта таксама водна-ледніковыя адкладанні, проста больш інтэнсіўныя. Тут ёсць і нашы археалагічныя знаходкі. Незвычайны колер тлумачыцца геахімічнымі працэсамі. Чорны колер атрымліваецца дзякуючы насычэнню марганцам, а руды – жалезам», – растлумачыў Аляксандр Вашанаў.

У гэтым слоі былі знойдзены шматлікія артэфакты: скрэблы, чоперы і разнастайныя адшчэпы ад прылад працы або дэбетаж.

Ніжэй экспедыцыя сутыкнулася са стэрыльнымі косаслаістымі пяскамі, крыху глыбей – невялікі слой з археалагічнымі матэрыяламі, а потым зноў стэрыльны пясок.

«Самы магутны слой з нашым матэрыялам якраз знаходзіцца пад імі ўсімі на глыбіні 9 м. Тут ёсць вялікая колькасць галькі і валуноў, сярод якіх сустракаюцца буйныя крамянёвыя канкрэцыі без апрацоўкі. Сярод усёй гэтай масы мы знайшлі прылады працы – як буйной, так і дробнай формы», – расказаў гісторык.

Глыбей пад выяўленым археалагічным слоем залягае бярэзінская марэна ўзростам каля 460 тыс. гадоў.

Гейдэльбергскі чалавек

Каб апынуцца на самым раскопе, трэба спусціцца па лесвіцы вышынёй 4 м – і вось вы на 400 тыс. гадоў перанесліся ў мінулае.

На самым дне відаць камяні самай разнастайнай формы, побач з некаторымі з іх у зямлю ўваткнуты палачкі з яркай аранжавай акантоўкай. Яны ўстанаўліваюцца для таго, каб зафіксаваць артэфакт на канкрэтнай пазіцыі. Затым пры дапамозе тахеометра вызначаецца становішча артэфакта ў раскопе.

«Фіксацыя неабходна для таго, каб прасачыць заляганне артэфактаў у археалагічным слоі. Гэта дазваляе прааналізаваць, як артэфакты размешчаны ў дачыненні адзін да аднаго», – растлумачыў археолаг.

У выніку вучоныя атрымаюць паўнавартасную 3D-мадэль раскопу з дакладнай і зразумелай картай размяшчэння знойдзеных артэфактаў.

У ходзе раскопак Аляксандр Вашанаў прыйшоў да высновы, што ў старажытнасці чалавек мог прыходзіць на гэта месца, дзе было шмат крамянёвай галькі, і апрацоўваць яе на месцы.

«Цяпер можна на 100% сцвярджаць, што на гэтым месцы старажытны чалавек займаўся першаснай апрацоўкай прылад працы з крэменю», – падкрэсліў ён.

У самым ніжнім слоі археолагі ў гэтым годзе знайшлі вялікую колькасць артэфактаў са слядамі другаснай апрацоўкі, а таксама двухбаковай. Яны былі знойдзены ў інсітным становішчы – гэта значыць роўна на тым месцы, дзе іх пакінулі або страцілі старажытныя людзі.