Лён на мільён: паглядзіце, як ствараюць «беларускі шоўк»

Шаўковы шлях

Беларускі лён даўно стаў супербрэндам. Яго жадаюць насіць, спаць на ім, укрывацца ім, бачыць на кухні і ў ваннай. Яго вязуць у якасці сувеніра ў далёкія і блізкія краіны. Там яго таксама любяць, ведаюць, чакаюць і нерэальна хочуць.

Перапрацоўваць «паўночны шоўк» беларусы навучыліся яшчэ ў 30-х гадах мінулага стагоддзя і ўжо амаль стагоддзе добра гэта робяць, удасканальваючы вытворчасці і маштабуючы аб'ёмы. У Оршы, дзе працуе флагман айчыннага легпрама, штогод вырабляюць 18,5 млн пагонных метраў тканіны. Такім рулонам можна напалову абкруціць Зямлю па экватары.

«Мы – адзіная кампанія, якая мае поўны цыкл перапрацоўкі лёну. І адзіная ў свеце кампанія, якая можа перапрацаваць любы лён, які расце на нашых палях: ад самых нізкіх да самых высокіх нумароў. Ёсць у нас тэхналогія, якая дазваляе атрымліваць беларускі батыст. Метр такой тканіны на еўрапейскіх рынках каштуе €200», – расказвае намеснік генеральнага дырэктара Аршанскага льнокамбіната Сяргей Сідзін.

Асноўныя пакупнікі нашага лёну – краіны Еўропы, дзе павернутыя на якасці. Імкненне еўрапейцаў да бездакорнага – не проста капрыз, а дакладна выбудаваная сістэма стандартаў і сфарміраваны з гадамі прынцып «дорага купіць – доўга насіць».

«Якасць – гэта асноўны залог, які вызначае паспяховасць прадпрыемства на знешнім рынку. А еўрапейцы разбалаваныя якасцю, разбалаваныя асартыментам. І безумоўна, калі мы прыходзім да іх, мы не можам дыктаваць умовы – мы можам толькі адпавядаць гэтым высокім стандартам», – адзначаюць на камбінаце.

Адыходзім ад імпарту

На Аршанскім льнокамбінаце працуюць 3580 чалавек. Вытворчы кангламерат займае плошчу 47 гектараў (гэта як 66 футбольных палёў), на якіх размешчаны шэсць фабрык. Кожная з іх спецыялізуецца на выпуску канкрэтнай прадукцыі.

Легендарная фабрыка №1, з якой усё і пачыналася ў 1930 годзе, займаецца перапрацоўкай кароткага валакна. Цяпер тут завяршаюць дарагую мадэрнізацыю, на якую патрацілі амаль $20 млн інвестыцый. Устанавілі цалкам новую лінію па кольцапрадзільнай вытворчасці пражы з катанізаванага валакна з дабаўленнем бавоўны і віскозы. Гэта дазволіць, па-першае, крута абнавіць кашульны асартымент, а па-другое, адысці ад імпарту. Цяпер такія ніткі Беларусь купляе ў Турцыі і Узбекістане.

«Сэнс стварэння кольцапрадзільнай вытворчасці – гэта поўнасцю зрабіць Аршанскі льнокамбінат прадпрыемствам, якое працуе на айчыннай сыравіне. Плануем яго адкрыццё 6 лістапада 2026 года. Цяпер ідзе мантаж абсталявання, – інфармуе Сяргей Сідзін, адказваючы на пытанне Times.by. – Пакуль такія станкі ёсць толькі ў Індыі, Інданезіі і на Шры-Ланцы. Гэта сусветныя лідары па вытворчасці тэкстылю. У Еўропе такога абсталявання яшчэ няма».

Увогуле, за апошнія дзесяць гадоў Аршанскі льнокамбінат уклаў у мадэрнізацыю амаль $200 млн. Усе працэсы, якія можна было аўтаматызаваць, цяпер выконваюць робаты. Падчас апошняга тэхнічнага апдэйту набылі 140 бельгійскіх станкоў (кожны з іх каштаваў €95 тыс.), здольных выпраўляць любыя дэфекты. Раней гэтым уручную займаліся рэстаўратары тканін.

Ідэальны лён

Выраб прыгожай тканіны з грубага льновалакна – максімальна складаны працэс. Валакно, якое паступае на камбінат, спачатку прачэсваюць, падзяляючы на доўгія і кароткія. Клас ільновалакна, а дакладней нумар, вызначаецца па яго знешнім выглядзе, даўжыні, колеры, гібкасці і трываласці. Усяго 38 крытэрыяў.

«Вось бачыце, гэта валакно высакароднага шэрага колеру. Яно было правільна нарыхтавана, яно вылежалася дастаткова на зямлі. Бывае рыжаватае валакно – гэта «недалежка», а цемнаватае – гэта «пералежка». Яно ўжо пачынае гнісці. І тое, і тое дрэнна. Добра, калі вось такое шэрае валакно», – дзеліцца тонкасцямі тэкстыльнага мастацтва намеснік гендырэктара.

Лён – культура капрызная. Для таго каб яго пасеяць, патрэбны спецыяльныя льнопрыдатныя землі, багатыя меддзю і цынкам. Гэтыя элементы пазітыўна ўплываюць на якасць валакна. Другі момант – лён расце на адным полі адзін раз у сем гадоў. І нават калі ён вырасце, гэта не гарантуе поспех.

«Самае галоўнае не вырасціць лён. Гэта толькі 30% поспеху. Важней за ўсё нарыхтаваць. Для таго каб правільна нарыхтаваць лён, трэба яго своечасова выцерабіць. Лён не косяць і не жнуць, а вырываюць з коранем з зямлі. Гэты працэс называецца церабленне», – звяртае ўвагу Сяргей Сідзін.

Потым лён выкладваюць суцэльнымі стужкамі на зямлю, і пачынаецца яго вылежка, або паспяванне. Пры тэмпературы +18°C і пэўнай вільготнасці ў справу ўключаюцца бактэрыі, якія адшчэпліваюць валакно ад лубянога слоя сцябла. У гэты момант лён трэба два-тры разы абкруціць, абчасаць (выдаліць семечкі) і запрэсаваць.

У прасаваным выглядзе валакно паступае на льнозавод, дзе праходзіць яго першасная апрацоўка. Затым кожны завод (іх у Беларусі 22) адпраўляе сыравіну ў Оршу. За год камбінат перапрацоўвае каля 18 тыс. тон кароткага валакна і 7 тыс. тон доўгага валакна. Увесь тэхналагічны працэс на прадпрыемстве займае 45 дзён – ад уваходу сыравіны да выхаду гатовага вырабу.

Незаменны прадукт

Цяпер 80% прадукцыі камбіната ідзе на экспарт у 40 краін. Беларускі лён купляюць сусветныя брэнды. Па выніках мінулага года аб'ём знешняга гандлю дасягнуў гістарычнага максімуму – $102 млн. Вядома, ва ўмовах санкцый стала крыху цяжэй, але аршанскія тэкстыльшчыкі спраўляюцца з усімі выклікамі без асаблівых праблем.

«З нашымі еўрапейскімі партнёрамі мы працуем ужо каля 40–50 гадоў. То, што мы цяпер маем падоўжаныя лагістычныя ланцужкі, безумоўна, не з'яўляецца станоўчым эфектам ні для нас, ні для іх. На мой погляд, любыя эканамічныя бар'еры не могуць быць вечнымі. Еўрапейцы ведаюць нашу прадукцыю, яны яе чакаюць, і ўсё рана або позна адновіцца. Самае галоўнае – мы ствараем прэміяльны прадукт, замена якога немагчыма», – запэўніў Сяргей Сідзін.

За свой эксклюзіўны тавар Аршанскі льнокамбінат атрымаў Дзяржаўны знак якасці двойчы. Пакуль што такога гонару ўдастоіліся толькі тры прадпрыемствы Беларусі: акрамя Аршанскага гэта Рагачоўскі малочнакансервавы камбінат (за класічную і вараную згушчонку) і кандытарская фабрыка «Камунарка» (за шакалад «Прэзідэнт Эксклюзіў» і шакалад «Любімая Аленка»).

«Напэўна, кожны, хто пабываў у Беларусі, вязе адсюль часцінку нашай рэспублікі ў выглядзе ручніка, камплекта пасцельнай бялізны, абруса, або гэта наш цудоўны плед. Нашу прадукцыю ведаюць і чакаюць у 40 краінах свету. І таму не надаваць увагі якасці пры такой павышанай увазе нашы аршанскія тэкстыльшчыкі не маюць права», – рэзюмаваў намеснік гендырэктара.