Малышка на мільён: самыя дарагія і прыгожыя манеты Беларусі сабралі ў адным месцы

Беларускія памятныя манеты з каштоўных металаў – кошт некаторых больш за мільён рублёў – даўно сталі запаветнай марай калекцыянераў. Чаму іх цэняць і любяць нумізматы па ўсім свеце, разбіраўся Times.by.

Кожная краіна мае свае ўласныя дзяржаўныя атрыбуты – герб, гімн, сцяг і грошы. Банкноты і металічныя грошы – гэта не толькі прадмет гордасці і павагі, але яшчэ і плацежны сродак, у якога акрамя сімвалічнай ёсць яшчэ і зусім матэрыяльная каштоўнасць.

Часам краіны выпускаюць спецыяльныя памятныя манеты, якія маюць яшчэ сімвалічнае і гістарычнае значэнне. Упершыню яны з’явіліся ў Старажытнай Грэцыі і ў Старажытным Рыме. Чаканілі іх у гонар новых заваяванняў, паспяховых ваенных кампаній або заключэння міру.

У Сярэднія вякі і Новы час былі вельмі папулярныя буйныя сярэбраныя грошы – талеры. Больш за ўсё да нас дайшло розных нямецкіх памятных талераў.

Мемарыяльныя манеты абавязкова маюць такія ж характарыстыкі, як і звычайныя штодзённага ўжытку. На аверсе прысутнічае герб дзяржавы, а рэверс раскрывае сэнс, тэматыку і прысвячэнне. Самая вялікая іх калекцыя знаходзіцца ў музеі Нацбанка, куды і накіравалася рэдакцыя Times.by.

Беларусь і ААН

«Гісторыя беларускіх памятных грошай пачалася роўна 30 гадоў таму. У 1996 годзе Нацыянальны банк упершыню паўдзельнічаў у міжнароднай праграме па выпуску мемарыяльных манет, прысвечаных 50-годдзю Арганізацыі Аб’яднаных Нацый», – расказала вядучы спецыяліст па музейнай рабоце Нацбанка Вольга Дудко.

Дызайн і афармленне памятных рублёў у гонар юбілею ААН распрацоўвалі мастакі Аляксандр Зіменка і Дзмітрый Бяліцкі.

«Спецыяльна для першых беларускіх мемарыяльных манет геральдычная камісія стварыла эталон дзяржаўнага герба. На аверсе намаляваны герб, а на рэверсе – бусел на фоне карты нашай краіны і знак ААН», – удакладніла Вольга Дудко.

Манеты, прысвечаныя 50-гадоваму юбілею, чаканілі многія краіны з розных металаў і сплаваў, але Беларусь як адна з краін – заснавальніц арганізацыі атрымала права чаканкі з золата.

Ініцыятарам праекта стаў Каралеўскі манетны двор Вялікабрытаніі. Нацбанк нават атрымліваў раялці за выпуск кожнага рубля ад Royal Mint.

Намінал і кошт

Нацбанк выпусціў каля 5 тыс. залатых, 20 тыс. сярэбраных і 40 тыс. медна-нікелевых рублёў.

«Колькі мы цяпер нулёў павінны ад гэтага рубля адрэзаць?» – тут жа цікавімся ў музейнага спецыяліста.

Вольга Дудко растлумачыла, што для памятнай манеты намінал – умоўная характарыстыка. Проста таму, што без наміналу гэта ўжо будзе медаль.

«Мы выкарыстоўваем намінал ад 1 рубля да 5 тыс. рублёў. І намінал, як правіла, прывязаны да кошту тройскай унцыі серабра і золата. Буйныя кілаграмовыя манеты прывязаны да метрычнай сістэмы», – удакладніла яна.

Святыя і абразы

Цяпер для чаканкі прымяняюцца самыя розныя тэхналогіі: каляровы лічбавы друк, галаграфія, сумяшчэнне некалькіх металаў, лазерная інтэрферэнцыя і інкрустацыя каштоўнымі камянямі.

«Асабліва хацелася б вылучыць серыю «Слуцкія паясы». Стваралася яна сумесна з вучонымі Інстытута гісторыі акадэміі навук, і кожная манета паўтарае ўзор, які вышыты на слуцкіх паясах – нашай нацыянальнай рэліквіі», – расказала гісторык.

Пры чаканцы гэтай серыі прымяняўся лічбавы друк, які перадае ўвесь каларыт і ўзор слуцкіх паясоў.

Адной з самых дарагіх серый Нацыянальнага банка стаў тыраж, прысвечаны жыціям святых праваслаўнай царквы.

«Манета «Мікалай Цудатворац» – гэта 500 г золата, інкрустацыя з жэмчугам. Да 77 штук было выпушчана – яна вельмі рэдкая, намінал 5 тыс. рублёў. Не менш дарагой была серыя ў выглядзе абразоў. Тыражы ў іх былі невялікія, прымянялася золата, серабро, серабро з пакрыццём золатам. Цяпер набыць іх можна толькі ў калекцыянераў, у свабодным продажы іх не будзе. Яны вельмі дарагія», – падкрэсліла Вольга Дудко.

Манета на мільён

Беларускія памятныя грошы заўсёды былі папулярныя сярод айчынных калекцыянераў, і на сусветным рынку яны таксама даўно здабылі папулярнасць у нумізматаў.

Галоўныя адметныя рысы нашых мемарыяльных рублёў – высокая мастацкая каштоўнасць, павышаная дэталізацыя і глыбіня прапрацоўкі тэматыкі.

«Самымі каштоўнымі і рэдкімі лічацца манеты, прысвечаныя беларускаму балету. Калекцыянеры даўно прызналі іх рарытэтнымі. Гэта два цудоўныя экзэмпляры: адна з іх выйшла ў абарачэнне ў 2013 годзе, другая – у 2014-м. Яны выкананы з золата і маюць намінал у 1 тыс. рублёў. У кожным тыражы па 49 экзэмпляраў. Гэта самы маленькі тыраж», – звярнула ўвагу гісторык.

Увесь тыраж «Беларускі балет» быў рэалізаваны за мяжой. Цяпер адна такая манета выстаўлена на продаж на адной з беларускіх спецыялізаваных інтэрнэт-пляцовак па цане 1 287 632 беларускія рублі (каля 456 тыс. долараў).

Першая беларуская манета

Асобным прадметам гордасці любой дзяржавы застаецца наяўнасць уласнай чаканкі. На працягу 30 гадоў Нацбанк супрацоўнічаў з 13 рознымі манетнымі дварамі ў Расіі, Літве, Польшчы, Фінляндыі, Казахстане і іншых краінах.

«У гэтым годзе знакавай падзеяй стала з’яўленне на свет беларускай памятнай манеты, адчаканенай менавіта ў нас, – падкрэсліла Вольга Дудко. – Яна выйшла ў абарачэнне 22 красавіка і прысвечана 80-годдзю Мінскага трактарнага завода».

Яе адчаканілі ў Гомелі на вытворчым аб’яднанні «Крышталь». Яна выканана ў серабры 999,9 пробы і новым для Беларусі сплаве – нейзільберы. Намінал сярэбранай манеты складае 20 рублёў.

На манеце адлюстравана навінка МТЗ – трактар «Беларус» магутнасцю 420 конскіх сіл.

Унікальны тыраж

У асяроддзі нумізматаў асабліва цэняцца тыражы, якія выйшлі з дэфектамі, памылкамі або памылкамі друку. У калекцыі Нацбанка таксама ёсць зусім унікальная па-свойму манета.

«Кошт яе даволі высокі, але не з-за тыражу, не з-за каштоўнага металу. Ёсць у яе адзін цікавы нюанс, – інтрыгуе гісторык. – Манета прысвечана Адаму Міцкевічу. Яна выйшла ўжо даволі даўно – у 1998 годзе. І яе асаблівасці можна ўбачыць толькі пры вельмі дэталёвым разглядзе».

Знаўцы біяграфіі паэта хутка вызначаць, у чым справа.

Крыж Еўфрасінні Полацкай

Беларускія памятныя грошы не раз станавіліся пераможцамі міжнародных нумізматычных конкурсаў.

Самая тытулаваная беларуская мемарыяльная манета – гэта «Крыж Еўфрасінні Полацкай». Яна ўнікальная не толькі тэхналогіяй выканання, але і сімвалічным напаўненнем, таму што на ёй намалявана нацыянальная святыня Беларусі.

Яна выканана з серабра і важыць кілаграм. Тыраж з 699 экзэмпляраў выйшаў у 2007 годзе. Крыж зроблены з золата і паўтарае адноўленую святыню.

«Частка работы была зроблена ўручную – гэта датычыцца ўставак і інкрустацыі фіянітаў на крыжы. У гэтым тыражы кожны экзэмпляр мае свой індывідуальны нумар», – асабліва адзначыла Вольга Дудко.

«Крыж Еўфрасінні Полацкай» перамагаў на розных міжнародных конкурсах, у тым ліку быў прызнаны «Манетай года» на міжнародным конкурсе ў Расіі. А амерыканскае выдавецтва Krause Publications назвала яго «самай натхняльнай манетай».

Намінал «Крыжа Еўфрасінні Полацкай» складае 1 тыс. рублёў, але ў свабодным продажы яго цяпер не знайсці. На аўкцыёне кошт аднаго экзэмпляра будзе мінімум у 50 разоў больш.

Мастацтва і нумізматы

Кожная мемарыяльная манета – гэта твор мастацтва ў метале з вялікай колькасцю дэталей і сэнсавых нюансаў. Яе можна разглядаць як карціну ў мастацкім музеі.

«Плюс – гэта цудоўны сродак для інвесціравання», – упэўнена гісторык.

Самы вялікі збор беларускіх памятных манет цяпер знаходзіцца ў музеі Нацыянальнага банка. У пастаяннай экспазіцыі выстаўлена толькі невялікая іх колькасць.

«За 30-гадовую гісторыю нашай чаканкі ўжо выпушчана больш за 800 найменняў. У далейшым мы плануем стварыць асобную выставачную залу, дзе будзе сабрана, мы спадзяёмся, практычна ўсё», – сказала на заканчэнне Вольга Дудко.