Пад Гомелем з дна Сожа паднялі мораныя дубы ўзростам каля 6 тысяч гадоў – фотафакт

У гэтым годзе гэта першая выніковая аперацыя па пошуку моранага дубу ў Беларусі.

Дадаць у асноўныя
крыніцы Google

У Гомельскім раёне працягваюць падымаць з дна Сожа ствалы моранага дубу. Самаму старому дрэву, паводле папярэдняй ацэнкі спецыялістаў, каля 6 тысяч гадоў. Большасць знойдзеных дубоў праляжалі пад вадой прыкладна 2 тысячы гадоў.

У гэты раз залеж выявілі непадалёку ад мікрараёна Сеўрукі, што будуецца. Да пачатку будаўнічых работ тут земснарад намываў пясок для будучай пляцоўкі.

«Калісьці на гэтым месцы расла дуброва. З цягам часу рака змяніла рэчышча, пачала размываць берагі, і дрэвы апынуліся пад вадой», – расказвае Аляксандр Дупанаў, дырэктар кампаніі, якая займаецца прамысловай здабычай моранага дубу.

Аляксандр Аляксандравіч з калегамі абследавалі ўчастак працягласцю каля 30 км і выявілі дзясяткі буйных ствалоў на глыбіні ад 2 да 10 метраў. У гэтым годзе гэта першая выніковая аперацыя па пошуку моранага дубу ў Беларусі. Апошняя такая знаходка датавана восенню мінулага года і таксама на тэрыторыі Гомельскага раёна.

Разам з дубамі з дна паднялі лістоўніцу. Яе ўзрост папярэдне 750–800 гадоў. Раней гэта парода ў прыдонных залежах драўніны не сустракалася.

«Нягледзячы на адсутнасць практычнай каштоўнасці, лістоўніцу мы таксама дасталі з вады. У нашай арганізацыі ёсць залатое правіла – пасля завяршэння работ рачное дно павінна заставацца чыстым», – тлумачыць кіраўнік.

Ад вадалазаў да кранаў

Пад'ём кожнага ствала пачынаецца пад вадой. Аквалангісты абследуюць залеж, вызваляюць драўніну ад грунту і замацоўваюць тросы. Затым у работу ўключаецца спецыяльны плаўсродак, створаны інжынерамі прадпрыемства для пад'ёму і перамяшчэння цяжкіх дрэў па рацэ. На бераг дубы пераносяць краны.

Самыя цяжкія з паднятых у гэты раз ствалоў важаць да 15 тон. Работа з імі патрабуе найбольшай асцярожнасці: любое пашкоджанне троса або выпадковы праход маторнай лодкі можа прывесці да аварыі.

«Мне лягчэй двое сутак аддзяжурыць на беразе, чым дзве гадзіны суправаджаць працуючага пад вадой аквалангіста. Часам водныя судны ляцяць і не звяртаюць увагу на сцяг «Падводныя работы». Але ж па правілах, убачыўшы яго, яны адразу павінны знізіць хуткасць і не набліжацца да месца бліжэй за 50 м. Прычын нервавацца хапае», – тлумачыць нюансы прамысловай здабычы моранага дубу Аляксандр Дупанаў.

Сам ён апускаецца з аквалангам з 1980-х гадоў. Спачатку гэта было захапленне, а цяпер – частка прафесіі.

Пасля пад'ёму дубы адмываюць ад глею і пяску, а затым накрываюць поліэтыленавай плёнкай. Такая ўпакоўка абараняе драўніну ад занадта хуткага высыхання. Наперадзе ў яе доўгі працэс натуральнай сушкі – ён можа заняць ад года да пяці гадоў.

Каштоўны матэрыял

Эксперт называе мораны дуб «экалагічна чыстым матэрыялам з вялікім гістарычным патэнцыялам». У працэсе марэння (мінералізацыя солямі металаў) драўніна набывае розныя адценні – ад палева-серабрыстага да вугальна-чорнага.

«Кожны ствол унікальны па тэкстуры і колеры, вось чаму не бывае двух аднолькавых вырабаў з моранага дубу», – тлумачыць Аляксандр Дупанаў.

Аднак у перапрацоўку пойдзе толькі невялікая частка рэліктавай драўніны. З нядаўняй знаходкі прыдатнымі для апрацоўкі будуць максімум 10 працэнтаў – папярэдне гэта каля 10–12 кубаметраў. Матэрыял можна будзе выкарыстоўваць для вырабу мэблі асаблівай трываласці і сувенірных вырабаў з унікальным малюнкам.

«Памер дрэва не заўсёды вызначае яго каштоўнасць. Часам невялікі фрагмент дае больш выразны малюнак, чым велізарны ствол. Каб выявіць такі ўзор, драўніну даследуюць паступова – спіл за спілам», – тлумачыць суразмоўца.

Паводле яго слоў, галоўная цяжкасць пачынаецца ўжо пасля здабычы. Калі парушыць тэхналогію сушкі або апрацоўкі, унікальны матэрыял можа растрэскацца і стаць непрыдатным для работы.

Узрост вызначаюць у лабараторыі

Раней узрост дубоў рэгулярна пацвярджалі радыевугляродным аналізам. Для лабараторнага даследавання дастаткова каля 30 грамаў драўніны. Па ўзоры можна ўстанавіць момант, калі дрэва перастала абменьвацца вугляродам з атмасферай, гэта значыць прыблізны час яго гібелі.

Аналіз каштуе нятанна, гаворыць як ёсць Дупанаў. За гады работы ў яго назбіралася каля 50 такіх даследаванняў. Цяпер папярэдні ўзрост дрэва Аляксандр Аляксандравіч здольны вызначыць і візуальна – уся справа ў вопыце, які назапашаны за амаль 40 гадоў.

Адна з вядомых знаходак у яго практыцы была яшчэ старэйшая за нядаўнюю. «Самаму старому дубу, які мы падымалі, было больш за 8 тысяч гадоў. Дзе менавіта яго знайшлі, расказваць не буду, таму што праз 5–6 гадоў абавязкова зноў туды вернемся», – запэўнівае спецыяліст.

Паводле яго слоў, мораны дуб можа зноў з'явіцца на ўжо абследаваным участку праз некалькі гадоў. Пад уздзеяннем цячэння і руху пяску на дне адкрываюцца новыя слоі з рэліктавай драўнінай.