Як цікавасць беларускі да сямейнай гісторыі вырасла ў кнігу аб вёсцы Заполле

Калі бабуля пачала моцна хварэць, сям'я забрала яе ў Мінск. А дом без догляду прыйшоў у заняпад: сыра, няўтульна, не хочацца заставацца на ноч – вось і прыязджалі ўсё радзей. Як кажа Святлана: «Быццам з дома, дзе ніхто не жыве, сыходзіць дамавік, які яго даглядаў».

Пасля смерці бабулі дом нават збіраліся прадаць, але Святлане гэта здалося няправільным, расстацца з такім значным для яе месцам яна не змагла. Пагаварыла з мамай – і тая падарыла ёй бабулін дом.

«Шчыра кажучы, думала, што на рамонт хопіць трох месяцаў, – прызнаецца суразмоўніца. – А па факце спатрэбіўся год – і 20 тысяч долараў».

Усё, што маглі аднавіць, – аднавілі: напрыклад, кафельную печ і родную падлогу з дубу, якая была з'едзена шашалем. Але зрабілі і шмат новага, каб у доме было камфортна: абсталявалі ўсе выгоды ў доме, замянілі дзверы, пабудавалі тэрасу.

Паступова абжываючыся ў вёсцы, Святлана зразумела, што адной пабудовы для вялікай сям'і і сяброў, якія часта прыязджаюць у госці, ужо не хапае. На ўчастку з'явіўся яшчэ адзін дом – з панарамным акном, якое замяняе дзецям смартфоны.

«Дзеці сядзяць перад ім, без перабольшання, па некалькі гадзін – і ніякіх тэлефонаў ім не трэба, – расказвае суразмоўніца. – Чакаюць, калі зайчык прыскача, калі ліса прыйдзе, – і яны не падводзяць, прыбягаюць. У гэтым годзе хочам яшчэ паставіць саланцы для падкормкі дзікіх жывёл. Дзеці ўвесь час пытаюцца, калі ў вёску паедзем, і дні адлічваюць».

Калі дзеці скончаць школу, яна марыць канчаткова перабрацца ў вёску. Кажа, больш не ездзіць у аграсядзібы, ды і ў замежныя падарожжы ўжо не цягне так, як раней, – хочацца ў Заполле.

«Вёска, як па мне, лепшы антыдэпрэсант. Тое, што заўсёды падымае мне настрой, – усміхаецца Святлана. – Мы з мужам нават на спатканні цяпер ездзім у лес каля нашай вёскі. Андрэй збірае ўсё для пікніка, вядзе мяне ў лес, дастае раскладныя крэслы – і запрашае выпіць кавы з выглядам на сосны. Мне так гэта падабаецца!»

Паводле яе слоў, вясковая атмасфера здорава мяняе прыярытэты: хочацца займацца простымі рэчамі – наводзіць чысціню, ствараць утульнасць, гатаваць смачнае. А вось прывычныя атрыбуты сталічнага поспеху зусім не натхняюць.

Ідэя стварыць аб Заполлі кнігу вырасла з асабістага генеалагічнага даследавання. З 2015 года Святлана працавала з генеалогам, аднаўляючы гісторыю роду па мацярынскай лініі. У выніку з'явілася сямейная кніга пра бабулю, друк якой абышоўся ў 6 тысяч долараў.

«Для рэчы, якая будзе перадавацца з пакалення ў пакаленне, упэўнена, гэта не шмат, – лічыць Святлана. – Але пакуль я збірала інфармацыю для кнігі пра бабулю, зразумела, што пра яе родную вёску практычна нічога не ведаю. Як Заполле з'явілася? Кім былі першыя жыхары? Якім быў побыт у людзей? Памяць памірае – разам з людзьмі, якія пайшлі з жыцця. А мне захацелася яе захаваць».

Натхніў на кнігу і старадаўні стараверскі псалтыр, знойдзены на гарышчы пры разборы бабуліных рэчаў перад рамонтам дома.

«Псалтыр яшчэ майго прадзеда – дакладную дату стварэння не ведаю, гэта можа быць як XVII, так і XIX стагоддзе. Але ў любым выпадку гэта кніга жыве ўжо некалькі стагоддзяў. І я зразумела, што, калі хачу штосьці захаваць, трэба выдаваць гэта на паперы», – тлумачыць Святлана.

Каб сабраць матэрыялы для кнігі, яна шукала інфармацыю аб Заполлі ў Глускім краязнаўчым музеі (Глуск – бліжэйшы да Заполля гарадскі пасёлак) і ў рэгіянальных выданнях, рабіла фота вёскі, каб супаставіць яе гістарычны і сучасны выгляд. А душэўныя інтэрв'ю з жыхарамі Заполля, якія ляглі ў аснову кнігі, падрыхтавала мясцовая журналістка.

«Матэрыял збіралі больш за год. Хацелася знайсці «апошніх з магікан»: тых, хто памятае гісторыю Заполля, – працягвае Святлана. – Шукалі праз сваякоў, суседзяў. Многія з гэтых людзей з'ехалі адсюль некалькі дзесяцігоддзяў таму. Знайшлі жыхароў Заполля ў Латвіі, Анапе, на Сахаліне».

Ва ўспамінах мясцовых аказалася шмат цікавага. Напрыклад, жыхарка Заполля ўспомніла, што ў суседнім Глуску быў аэрадром – і туды прылятаў Пётр Машэраў.

Былі і сапраўдныя драмы. У адным з інтэрв'ю ёсць успаміны мясцовай жыхаркі аб тым, як яна знайшла ў суседзяў, што зніклі ў ваенныя гады, дзяцей, якія тры дні плакалі адны на печы. Без ежы, без вады, напалоханыя… Яна іх забрала.

«А ёсць гісторыя пра мужчыну, які застрэліўся, таму што пайшлі чуткі аб яго рамане на баку. Не вынес асуджэння. Жонка яго вельмі шкадавала аб тым, што ён гэта зрабіў: «Я б яму даравала! Як мне цяпер дзяцей адной у вёсцы падымаць?» – прыводзіць другі прыклад Святлана. – Разумееш, калі чытаеш гэта, наколькі моцна змяніліся людзі, каштоўнасці, умовы жыцця. Калі я паглыбляюся ў тое, якім быў вясковы побыт у тыя ж 1920-я, 1930-я гады, я разумею, што мы цяпер жывём у раі. Але каб адчуць гэта і быць удзячнымі, трэба ведаць гісторыю».

Выпуск кнігі запатрабаваў не толькі доўгай працы, але і важкіх выдаткаў: работа журналіста, карэктура, рэдактура, вёрстка, друк. Святлана адважылася на гэта, калі яшчэ адзін ураджэнец гэтых мясцін, бізнесмен Анатоль Глаз, прапанаваў падзяліць выдаткі на друк.

«Не ўсё ішло гладка: выявіла ў рукапісе столькі памылак друку, што сама перачытвала і выпраўляла рукамі 506 старонак, – кажа Святлана. – Нарэшце атрымала сігнальны ўзор – паказала чалавеку, які займаўся друкарскай справай, і пачула такі каментарый: «Які жахлівы друк: і шрыфт дробны, і фота цёмныя!»

Спачатку яна вельмі засмуцілася і нават пакрыўдзілася. Але ў выніку засталася ўдзячнай за водгук, таму што, глянуўшы крытычна на тое, што атрымалася, вырашыла ўсё перарабіць – так і з'явілася кніга ў цвёрдым пераплёце, тыраж якой Святлана падарыла мясцовым жыхарам.

Святлана не збіралася арганізоўваць з прэзентацыі кнігі гучнае мерапрыемства. Але раптам атрымалася вялікае, душэўнае свята.

«Людзі пачалі прыходзіць за кнігай – і не па адным, а сем'ямі, – успамінае яна. – Аказалася, гэта для іх магчымасць убачыцца, разам выпіць гарбаты і ўспомніць мінулае. Ведаю, што ўжо пасля ўручэння кніг у адным з дамоў арганізавалі свята. Па супадзенні дата прэзентацыі выпала на традыцыйны Запольскі кірмаш, які раней заўсёды праходзіў у вёсцы ў кастрычніку. Здорава будзе, калі традыцыя калі-небудзь адродзіцца».

Святлана кажа, што гэты праект патрэбны ў першую чаргу ёй самой. Яна хоча, каб яе дзеці і ўнукі ведалі гісторыю Заполля. Але акрамя асабістага жадання захаваць памяць сям'і ёсць і больш маштабная мара – каб вёска працягвала жыць.

«Памятаю, яшчэ гадоў 10 таму я не разумела, для чаго гэтыя дамы ў вёсцы, гэтыя агароды і пасадкі кветак… – усміхаецца Святлана. – Цяпер я сама хачу ўсяго гэтага. І знаходжу сваю радасць у простым вясковым жыцці. Камусьці Дубай у кайф. А мне – беларуская вёска. Я не навязваю, але паказваю, які скарб схаваны непасрэдна ў нас за кальцавой».