Самыя прыгожыя ў свеце півоні можна ўбачыць у Мінску непасрэдна цяпер – расказваем, дзе і якія

Півоні лічацца аднымі з самых папулярных кветак пачатку лета. Фотаздымкі з імі ўжо запаланілі сацсеткі, а ўсё больш наведвальнікаў прыходзяць убачыць прыгажосць у батанічны сад.

Калекцыі півонь у Цэнтральным батанічным садзе Мінска больш за 70 гадоў. У асноўным яна складаецца з французскіх, амерыканскіх і савецкіх сартоў. Першыя адрозніваюцца чароўным водарам, другія – устойлівымі сцёбламі, а трэція сумясцілі ў сабе ўсё лепшае ад першых двух.

Непасрэдна цяпер і да 14 чэрвеня ўключна ў батанічным садзе працуе выстава, дзе прэзентуюць букеты з півонь, а пад адкрытым небам саду яшчэ мінімум два тыдні можна атрымаць асалоду ад соцень квітнеючых сартоў.

Times.by далучыўся да прыгожага і даведаўся ў куратара калекцыі півонь Наталлі Белавусавай, як іх вырасціць у сябе на дачы і пазбегнуць тыповых памылак садаводаў-аматараў.

Калі і як стварылі калекцыю півонь

Цяпер у батанічным садзе каля 350 відаў і сартоў півонь. У дзікай прыродзе гэтыя кветкі ў Беларусі не растуць, а ўсё, што мы бачым на прысядзібных участках, – вынік працы селекцыянераў.

Гістарычнай радзімай півонь лічыцца Усходняя Азія, таксама яны сустракаюцца ў краінах Міжземнамор’я і Паўночнай Амерыкі.

Асноўны фонд півонь батанічнага саду ў Мінску стварылі ў 1950-я гады. Тады многія сарты паступілі да нас з саўгаса «Перамога», які працаваў у Падмаскоўі. Сярод іх былі і варыянты французскай селекцыі.

«Півоні заўсёды лічыліся «бабулінымі кветкамі», і да іх не было столькі ўвагі, як сёння, але цяпер яны перажываюць бум папулярнасці, – расказвае спецыяліст. – Вядома, людзі вырошчвалі іх на тэрыторыі Беларусі і 200 гадоў таму: спачатку імі ўпрыгожвалі прысядзібныя ўчасткі знаці, затым сталі высаджваць і сяляне. Так гэтыя кветкі і распаўсюдзіліся. Усе сарты ў нас – запазычаныя з іншых краін, селекцыяй півонь у Беларусі не займаліся».

Калекцыя батанічнага саду папаўняецца ў тым ліку дзякуючы кантактам з калегамі з іншых краін. Напрыклад, у 2008 годзе Наталля Белавусава прывезла з Барнаула легендарны сорт півонь «Навіна Алтая», якім ганарыцца савецкая селекцыя.

Саджанец падарылі калегі-батанікі. Яго яшчэ ў 1963 годзе на Алтайскай даследчай станцыі садаводства вывела селекцыянер Зінаіда Лучнік. Кветкі ў гэтых півонь ружовыя і нагадваюць сподкі, а пялёсткі, як рушы, выгнутыя і тонкія.

Незвычайныя сарты, якія можна ўбачыць у батанічным садзе

Большасць сартоў півонь у свеце паходзяць ад двух відаў – лекавага і малочнакветкавага. Абодва віды прабацькоў ёсць у калекцыі батанічнага саду ў Мінску.

Яшчэ адзін незвычайны варыянт і практычна музейны экспанат – півоня Souvenir de l'Exposition. Гэта старадаўні французскі сорт, які ў 1867 годзе вывеў селекцыянер Жак Кало. Кветкі ў яго насычана-ружовыя і пераліваюцца на святле сярэбраным бляскам.

А вось амерыканскі сорт «Шакаладны салдацік» лічыцца самым карычневым у свеце, півоні «Міс Амерыка» падобныя на рамонак, а Henry Bockstoce вывеў будаўнік, які займаўся селекцыяй у вольны ад працы час. Каля 40 гадоў ён старанна ствараў гэтыя півоні, адбракоўваючы сарты, няўстойлівыя да непагоды. Ідэальны варыянт батанік-аматар назваў у гонар сябе самога.

Асаблівае месца ў калекцыі займаюць савецкія сарты. Яны вылучаюцца прыемным водарам і ўстойлівымі сцёбламі, якія могуць вытрымаць летнюю навальніцу і не зламацца.

«Савецкая селекцыя півонь дасягнула росквіту пасля Вялікай Айчыннай вайны. Гэта сарты з моцнымі сцёбламі, пышнымі буйнымі кветкамі, а назвы ў іх адлюстроўваюць сутнасць эпохі і розныя гістарычныя падзеі», – адзначае Наталля Белавусава.

Напрыклад, у тыя гады Надзея Краснова вывела півоні «Памяці Гагарына». Такое імя яны атрымалі ў гонар палёту Юрыя Гагарына ў космас. Кветкі ў гэтага сорту вялікія і белыя, прычым на пялёстках ёсць малінава-бардовыя штрыхі.

Селекцыянер Настасся Саснавец, якая працавала ў Батанічным садзе Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, стварыла сорт «Яблачкіна». Гэтыя кветкі назвалі ў гонар папулярнай у тыя гады рускай актрысы Аляксандры Яблачкінай.

Бадай, адзін з самых вядомых селекцыянераў півонь на постсавецкай прасторы – украінскі батанік Васіль Гарабец. Яго аўтарству належыць каля 70 сартоў, сярод іх півоні «Берагіня», «Чырвовы Аксаміт», «Весільна», «Малінавая Ватра» і «Ясачка».

Півоні «Любімец паркаў», якія Гарабец разам з калегамі стварыў у 1979 годзе, актыўна высаджвалі па ўсім Савецкім Саюзе.

А вось сорт яго аўтарства і батаніка Івана Тырана – «Жамчужны россып» – наогул лічаць шэдэўрам. Ён атрымаў мноства ўзнагарод на розных конкурсах. У гэтых кветак ружовыя пялёсткі, а па цэнтры бутона, як жамчужынкі, рассыпаны жаўтаватыя тычынкі.

Што зрабіць, каб букет прастаяў максімальна доўга

Букет півонь у сярэднім стаіць сем дзён, і нічога неардынарнага для догляду гэтых кветак не трэба. Проста паставіць іх у халодную ваду, мяняць яе кожны дзень і ледзь-ледзь падразаць сцёблы пад вуглом у 45°С.

Калі правільна высаджваць півоні і даглядаць іх

Лепшы час для перасадкі півонь – верасень. Прычым для вырошчвання ў нас падыходзяць абсалютна ўсе сарты, якія ёсць у батанічным садзе. Тут іх прыжывальнасць выпрабавалі на практыцы.

Месца на ўчастку аптымальна выбраць сонечнае, аднак гэтыя кветкі могуць расці і ў паўцені, галоўнае, каб не было застою вільгаці.

Лунку трэба падрыхтаваць за некалькі тыдняў да перасадкі. Яе глыбіня 60 см, а дыяметр – да 80 см.

Паколькі гэтыя кветкі растуць дзесяцігоддзямі, у лунцы трэба стварыць добрую пажыўную аснову. Падыдзе перагной, змешаны з угнаеннямі суперфасфату, калію і даламіткі. Гэта ўсё шчыльна ўтрамбоўваем у яме і даём выстаяцца на працягу двух-трох тыдняў. Толькі пасля гэтага перасаджваем куст на глыбіню не больш за 5 см, паліваем і можам забыць пра яго да вясны.

«Саджанец на зіму можна не ўкрываць, – удакладняе Наталля Белавусава. – Зацвітуць півоні і на першы год пасля перасадкі, аднак гэтыя бутоны рэкамендуецца зрэзаць, каб даць кусту магчымасць набрацца сіл. Падчас другога сезона ўжо можна любавацца кветкамі».

У далейшым дрэвападобны куст на зіму, як правіла, не ўкрываюць, а вось травяністыя півоні восенню цалкам зразаюць, пакідаючы над зямлёй парасткі вышынёй да 7 см.

Праз некалькі тыдняў пасля таго, як сыдзе снег і сярэднясутачная тэмпература дасягне +10°С, півоні трэба апрацаваць прэпаратамі ад гнілі і падкарміць дабаўкамі з азотам і каліем. Восенню можна выкарыстоўваць фосфарнае ўгнаенне.

Півоні любяць вільгаць, таму ў спёку іх трэба шчодра паліваць.

У якім рэгіёне краіны півоні лепш растуць

Півоні будуць выдатна расці ў любым рэгіёне Беларусі, аднак на поўдні важна звярнуць увагу на зваротныя веснавыя замаразкі. Каб пазбегнуць непрадбачаных сітуацый, падчас нізкіх тэмператур куст можна ўкрыць.