Шэдэўры з шэрсці і бавоўны: Надзея Раўтовіч узнаўляе жывапісныя палотны з дапамогай спіц

«Дзяцінства я правяла ў самай звычайнай пяціпавярхоўцы-хрушчоўцы Заводскага раёна Мінска. Бабуля займалася рукадзеллем: вязала, шыла, вышывала, потым пачала шыць і вязаць мама. У мяне з захапленняў толькі вязанне», – расказвае Надзея.

З ніткамі і спіцамі Надзея пасябравала ў дзевяць гадоў. Тады давялося шмат часу праводзіць у бальніцах з-за праблем з пазваночнікам. Мама паказала ёй, як трымаць спіцы, – і вязанне стала ўцехай для дзяўчынкі, паколькі гэтым можна было займацца нават лежачы.

Спачатку гэта былі цацкі, пазней рэчы для сябе, мужа і дачкі. Магчыма, яна ніколі і не даведалася б пра інтарсію (тэхніка шматколернага вязання, у якой розныя ўчасткі палатна выконваюцца рознымі колерамі пражы), калі б не вырашыла паўдзельнічаць у карпаратыўным конкурсе.

Надзея звязала палатно з вялікай галавой каня, аформіла яго ў раму і прадставіла на конкурсе. У выніку заняла першае месца. Высокая ацэнка з боку журы і калег натхніла Надзею, і яна працягнула займацца гэтым напрамкам.

Спачатку вязала жаночыя партрэты. Схемы выяў яна знаходзіла ў старых часопісах, а з часам перайшла да сваіх: замест ужо звязаных кімсьці выяў пачала паўтараць карціны вядомых мастакоў. Распрацоўваць схемы для іх Надзеі дапамагае сябар, з якім яна пазнаёмілася праз сацыяльныя сеткі. Па сутнасці, ён пераводзіць выявы ў сістэму клетак, па якіх майстрыха і працуе.

«Фармат выявы разбіваецца на клеткі па гарызанталі і вертыкалі, для кожнай клеткі вызначаецца колер. Задача складаецца ў тым, каб захаваць прапорцыі зыходнай карціны і пры гэтым зрабіць выяву чытаемай пасля пераносу ў петлі», – тлумачыць Надзея.

Карціну не трэба ствараць нанава – яна ўжо існуе. Але трэба правільна перапрацаваць яе: перавесці ў пікселі, прыбраць лішняе і зрабіць так, каб выяву можна было звязаць. Так у кватэры Надзеі з'явіліся карціны Пікаса, Уорхала і іншых мастакоў.

«Адна з самых складаных работ – палатно па матывах карціны аўстрыйскага мастака Фрыдэнсрайха Хундэртвасэра. Тады я працавала адразу з 32 клубкамі. Колеры маглі паўтарацца, таму размова ідзе не пра 32 розныя адценні, а пра 32 клубкі, паслядоўна ўключаныя ў работу. На гэту карціну спатрэбіўся прыкладна месяц. Цяпер яна красуецца ў драўлянай раме на кухні», – расказвае майстрыха.

З часам усе сцены ў кватэры мастачкі-вязальшчыцы аказаліся пакрытыя карцінамі з нітак. Месца ўсім стала не хапаць.

«Я зразумела, што хопіць карцін. Усе сцены імі ўсыпаныя і па гарызанталі, і па вертыкалі. Усяго ў калекцыі – каля 40 палотнаў, – успамінае Надзея. – Я вельмі прагматычны чалавек і пачала шукаць варыянты: як працягваць вязаць, але нешта карыснае, каб можна было выкарыстоўваць і ў побыце».

Так каля чатырох гадоў таму з'явілася першая безрукаўка. На ёй намалявана «Бірузовая Мэрылін» Эндзі Уорхала. Тэхніка засталася той жа, але цяпер у вязанай карціны з'явіліся спіна і проймы – дадатковыя нюансы, якія трэба ўлічваць пры вязанні.

Выйсці ў такім уборы на вуліцу спачатку ёй было страшна. Яркая бірузовая рэч з велізарнай выявай Мэрылін Манро непазбежна прыцягвала ўвагу. Першы раз Надзея вырашыла яе апрануць у тэатр. Людзі глядзелі, а самыя смелыя падыходзілі і пыталіся, як гэта зроблена. З часам да такіх позіркаў яна прывыкла.

Свае работы майстрыха не толькі носіць і паказвае ў сацсетках, але і дэманструе на выставах. Яе першая экспазіцыя адбылася ў 2019 годзе ў бібліятэцы-філіяле №5 побач з Палацам мастацтваў. Арганізатары даведаліся пра майстрыху з газеты і зацікавіліся незвычайнай тэхнікай, у якой яна стварае свае работы.

Пасля гэтага Надзея стала смялейшай і ўжо сама пачала звяртацца да выставачных пляцовак. Двойчы яе работы выстаўляліся ў арт-холе Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі.

«Я спачатку баялася, а потым зразумела: чаму б і не? Людзям гэта цікава, – кажа Надзея. – Напрыклад, усім вельмі спадабаўся праект «12 месяцаў» – вязаныя елачкі, прысвечаныя кожнаму месяцу года. Наведвальнікі шукалі свой месяц нараджэння, фатаграфаваліся побач са сваёй елачкай, што стварала вакол работ зусім іншую атмасферу».

Былі і больш незвычайныя выставачныя праекты. Для выставы «Агонь. Босх» Надзея звязала 42 невялікія вязаныя элементы для паленцаў, з якіх фарміраваўся агонь. Пачала ў лістападзе і вязала па адным элеменце ў дзень, каб скончыць да 31 снежня.

«Выставы даюць мне такі зарад энергіі. Пасля іх хочацца спрабаваць нешта новае», – прызнаецца яна.

Аднойчы Надзея задумалася, чаму б не паўтарыць карціны беларускіх мастакоў. Доўга думала і выбірала, з каго пачаць, і спынілася на ўраджэнцы Беларусі Надзеі Хадасевіч-Лежэ. Перад тым як пачаць работу, Надзея перачытала ўсё, што змагла знайсці аб мастачцы. Цяпер безрукаўка з аўтапартрэтам Хадасевіч-Лежэ – яе любімая.

Наступным стаў Марк Шагал. Надзею і раней прываблівала тэматыка яго палотнаў. Падстава ўсё ж такі звязаць адну з яго карцін з'явілася, калі ў Мінск прывезлі «Прагулку».

«Як толькі даведалася, што яе прывезлі ў Нацыянальны мастацкі музей, пачала вязаць. Але ў працэсе зразумела, што не паспею скончыць работу да канца выставы. Вырашыла не спяшацца, але экспазіцыю прадоўжылі да 21 верасня, – расказвае Надзея Раўтовіч. – Падумала, раз ужо такія справы, я павінна паспець».

І сапраўды паспела. Атрымаўся не проста фрагмент палатна, а джэмпер з рукавамі, на стварэнне якога пайшло каля двух месяцаў.

«З Шагалам клубкоў было шмат – каля 20 штук адначасова выкарыстоўваліся ў складаных участках з узгоркамі. Аднак калі я ўжо дайшла да выявы Бэлы і Марка, іх было намнога менш, і мне стала сумна, – прызналася майстрыха. – Калі трэба вязаць аднатонную спіну або рукаў, проста чаргуюцца правыя і споднія рады, і палатно паступова набірае вышыню. Гэта больш механічная работа. А работа з выявай нагадвае мазаіку: кожны рад адрозніваецца ад папярэдняга. Гэтым мне і падабаецца інтарсія».

У гатовым світары Надзея адправілася ў Нацыянальны мастацкі музей, дзе сфатаграфавалася з арыгіналам «Прагулкі». Здымак апублікавала ў сетцы, і пост атрымаў велізарны водгук: тысячы лайкаў і сотні каментарыяў.

Надзея адказвала ўсім на працягу двух дзён. Людзі пыталіся, ці можна купіць такі світар або звязаць па сваіх мерках. Майстрыха ацаніла работу ў BYN 600 без уліку пражы. Матэрыял будучы ўладальнік мог выбраць самастойна. Аднак канкрэтнага заказу так і не з'явілася.

«Я гэтаму і рада. Паўтараць «Прагулку» я не хачу», – прызнаецца яна.

Для яе ў гэтым і складаецца сэнс творчасці: зрабіць рэч адзін раз, прайсці ўвесь шлях ад ідэі да выніку і рухацца далей. Паўтараць ужо пройдзенае ёй проста нецікава.

Аб тым, каб кінуць работу і займацца толькі вязаннем, Надзея ніколі сур'ёзна нават не думала.

«Калі пакінуць работу і зарабляць вязаннем, то трэба 8–10 гадзін у дзень вязаць. Мой камфортны рытм – гадзіна, максімум дзве. Далей – гэта ўжо не творчасць», – тлумачыць яна.

Калі яна вяжа для сябе, мужа, дачкі або мамы, эмоцыі зусім іншыя. Калі з'яўляецца заказчык, з'яўляецца і яго ўяўленне аб выніку: можа ўзнікнуць сітуацыя, калі чалавеку ў выніку нешта не спадабаецца. А Надзеі падабаецца рабіць тое, што хочацца менавіта ёй.