Як працуе аўтакрама: правялі дзень з магазінам на колах

Аўтакрама для сельскага жыхара – не толькі магчымасць закупіцца прадуктамі. Гэта сувязнае звяно паміж вялікай зямлёй і вясковым побытам.

Магазін прыязджае два-тры разы ў тыдзень, і прадавец на маршруце – гэта сацыяльны работнік, псіхолаг і сябар у адной асобе.

У Беларусі працуюць 470 аўтамагазінаў Белкаапсаюза, больш за ўсё ў Мінскай і Гродзенскай вобласці – 90 і 89 адпаведна.

Аўтакрамы спажывецкай кааперацыі ездзяць у 12,6 тыс. вёсак і забяспечваюць прадуктамі і таварамі 425 тыс. чалавек. Пры гэтым у 4,6 тыс. населеных пунктаў пражывае менш за дзесяць чалавек.

Times.by разам з аўтакрамай пабываў у Валожынскім раёне, які ў 70 км ад Мінска, і пераканаўся, што такая праца – шмат у чым яшчэ і сацыяльная місія, а калі ёсць місія – усё набывае яшчэ большы сэнс.

Як аўтакраму рыхтуюць да маршруту

Мы стаім на складзе спажыўкааперацыі ў Валожыне і чакаем загрузкі аўтакрамы. На гадзінніку роўна 8:00, і сёння па плане аб’ехаць 15 вёсак. Гэта сярэдняя колькасць населеных пунктаў, таму што бываюць дні, калі іх больш за 20.

У вясенне-летні перыяд маршрут прырастае новымі прыпынкамі – туды дабаўляюць садовыя таварыствы і дачныя кааператывы. Пры гэтым аўтамагазін спажыўкааперацыі ездзіць нават у тыя вёскі, дзе жыве адзін чалавек. Максімальная ж адлегласць, якую за дзень пераадольвае аўтакрама ў Валожынскім раёне, – каля 150 км.

Тым часам грузчык выкочвае са склада на спецыяльнай калясцы смятану і малако, іх пакуюць у халадзільнік аўтамагазіна. Іх тут некалькі, таму што трэба давезці свежымі і мяса, і рыбу, і каўбасы, і малочныя прадукты разам з марожаным. Апошняе, дарэчы, у цёплую пару года – адна з самых хадавых пазіцый, бывае, што яго раскупляюць яшчэ да завяршэння маршруту.

Нам застаецца даўкамплектаваць аўтамагазін свежай капустай, лімонамі, апельсінамі і бананамі – і ў дарогу. Прадавец Таццяна Ярашэвіч тавары педантычна пераправярае: падносіць да іх спецыяльны тэрмінал і сканіруе штрыхкод – так яна разумее, што тавар загрузіла.

Усяго ў аўтакраме да 700 найменняў тавараў, гэта не толькі прадукты харчавання, але і бытавая хімія, сродкі гігіены і розныя дробязі. Пры гэтым праз кантакт-цэнтр Белкаапсаюза па адзіным нумары людзі могуць загадзя заказаць непрывычны для асартыменту тавар – і яго прывязуць. Так дастаўлялі пральныя машыны, камбікорм, грунт, каністры, валёнкі і нават торты і кветкі да свят.

«Адна жанчына папрасіла прывезці 15 мяшкоў бульбы! – успамінае Таццяна. – Дамовіліся з ёй у першы заход даставіць 8 – уся аўтакрама была застаўлена, на прыпынках, калі трэба гандляваць, я ледзь пераступала паміж гэтымі мяшкамі, але просьбу пакупніцы мы выканалі. А яшчэ дзядулька з адной вёскі задумаў рамонт і заказаў шыфер. Што рабіць – прывезлі!»

Таццяна працуе прадаўцом у аўтакраме сем гадоў. Яна нарадзілася ў вёсцы, пасля дзявятага класа паступіла ў гандлёва-эканамічны каледж у Маладзечне, а скончыўшы, прыйшла ў Валожынскае райпо. Спачатку працавала ў звычайным сельскім магазіне, потым перайшла ў аўтакраму – там і засталася.

«Бацькі перажывалі, калі пасля каледжа пачала працаваць прадаўцом, але я неяк паціху ўцягнулася… У рабоце ў аўтакраме зімой і летам – свае нюансы, – расказвае яна. – Зімой на вуліцы холадна, з-за гурбаў больше складана ездзіць па вёсках, але прыпынкаў на маршруце менш і працоўны дзень карацейшы. Летам на сяле больш людзей, нехта на час пераязджае з горада, а гэта значыць, што мы можам вярнуцца пасля маршруту на базу да паловы дзявятай вечара. Ды і дні бываюць вельмі гарачыя – у такія асабліва цяжка працаваць».

Напарнік Таццяны – вадзіцель Руфат Касумаў. Ён родам з Азербайджана, але ўжо 15 гадоў жыве ў Беларусі: ажаніўся і пераехаў у аграгарадок побач з Валожынам. Руфат працуе ў аўтакраме ўсяго некалькі тыдняў, але кажа, што яму гэты занятак падабаецца, асабліва тое, што працуе на свежым паветры.

«Спакойна, ніхто не напружвае – завёў машыну і рабі сваю працу, – шчыра кажа Руфат. – Калектыў у нас дружны, а ў вёсках людзі добрыя і простыя».

Руфат заводзіць аўтакраму – і мы адпраўляемся ў дарогу.

Што часцей за ўсё купляюць

Першы наш прыпынак – вёска Палубоўцы. Мясцовыя жыхары ўжо сабраліся і чакаюць аўтамагазін, перапынкамі абмяркоўваючы лакальныя навіны, напрыклад хто высадзіў расаду таматаў у адкрыты грунт, а хто – не. Некаторыя прыйшлі за пакупкамі разам з хатнімі гадаванцамі – сабакамі. Рыжы сабака Боба весела віляе хвастом, але ад камеры фатографа сарамліва ўцякае.

Прадаўца Таццяну Ярашэвіч у Палубоўцах усе ведаюць і чакаюць, а калі што трэба, могуць нават патэлефанаваць на асабісты нумар тэлефона. Паколькі аптэка ў суседнім аграгарадку працуе не кожны дзень, Таццяна дапамагае пенсіянерам з дастаўкай лекаў з горада.

Адзін з сённяшніх пакупнікоў – Алег Сцяпанавіч Пачахоўскі, яму 85 гадоў. Аўтакрама спыняецца непасрэдна насупраць яго дома – жонка інвалід, ды і сам ён кажа, што дайсці кудысьці далей ужо няпроста.

Усё жыццё Алег Сцяпанавіч жыве ў Палубоўцах, працаваў трактарыстам у мясцовым калгасе, выхаваў траіх дзяцей. У аўтакраме ён затарваецца добра і ўсё беражліва складвае ў каларытны плецены блакітны кошык: некалькі бутэлек малака, хлеб, батон, квас, смятану, глазураваныя сыркі, сардэлькі…

«I яшчэ – цi ёсць каўбаса пальцам пiханая? Як бацька мой некалi рабiў», – пытаецца ён у прадаўца.

Таццяна дастае каўбасу, якая цалкам задавальняе запыт пакупніка, а Алег Сцяпанавіч удзячна ўсміхаецца ў адказ.

«Што папросiм, тое яна прывязе, – кажа ён пра Таццяну. – I сумкi ў хату можа паднесцi. Добры магазiн, лепшага нам i не трэба».

Ад вёскі Палубоўцы да Мінска – крыху больш за 50 км. Некаторыя мясцовыя жыхары нават ездзяць у сталіцу на працу. Сярод іх – Галіна Мёдава. Яна нарадзілася ў Палубоўцах, але 21 год пражыла ў Расіі, цяпер вярнулася на радзіму. У аўтакраме Галіна купляе не толькі прадукты на кожны дзень, але і нешта, што можна ўзяць з сабой на працу ў выглядзе перакусу.

«Раней у нас была вялікая вёска: і магазін, і клуб, і нават бібліятэка. Цяпер у асноўным дзеці прыязджаюць на выхадныя ў бацькоўскія дамы, – расказвае яна. – Аўтакрама, вядома, нас выратоўвае: мне трэба сетка капусты або цыбулі – прывязуць, трэба камбікорм для курачак – можна заказаць».

Карыстаючыся нагодай, што ў вёску прыехалі журналісты, Галіна звяртае ўвагу, што Палубоўцы – у буфернай зоне побач са свінакомплексам, а гэта значыць, што мясцовым жыхарам нельга трымаць парасят. І, вядома, добрай падмогай, на яе погляд, стала б, калі б перыядычна ў вёску прывозілі на продаж свежую свініну і прапаноўвалі яе па выгадных цэнах.

Пакуль мы размаўляем, у аўтакраме ўжо атаварыліся каля дзесяці чалавек, самыя папулярныя прадукты – хлеб, малако, смятана, газіраваныя напіткі, каўбаса…

У наступны раз аўтакрама сюды прыедзе праз два дні, а мы развітваемся і рухаемся далей.

Прадаўца сустракаюць з кветкамі

На маршруце сустракаюцца вёскі, дзе за пакупкамі прыходзіць па два-тры чалавекі. Прыпынак звычайна 15–25 хвілін у залежнасці ад колькасці пакупнікоў.

Пад’язджаем да Папкоў – тут прадаўца Таццяну чакаюць з кветкамі, і гэта не жарт. Трохгадовая Соня, дачка сям’і мінчан, якія купілі ў вёсцы дом і прыязджаюць на лета, заўсёды збірае для яе палявыя кветкі.

Мама дзяўчынкі Крысціна Карыткіна кажа, што аўтакрама ў іх вёсцы – сапраўднае свята. Соня яе вельмі чакае і нават у дні прыезду раніцай на гадзіну раней прачынаецца, а напярэдадні вечарам вырашае, што будзе купляць.

«Таццяна для нас ужо як член сям’і. Мы нават падарункамі абменьваемся на святы», – адзначае Крысціна.

Дваццаць гадоў таму яе бацькі купілі ў Папках дом, а нядаўна – і яна з мужам. Цяпер кожнае лета яны тут: завялі кур, далі прытулак сабаку і двум катам.

«Сабаку мы знайшлі – нехта выкінуў і катоў знайшлі – так у нас паціху жыўнасць і з’яўляецца», – усміхаецца Крысціна.

Колькі можна нагандляваць за дзень

Пасля насычанага дня маршрут заканчваецца, і аўтакрама вяртаецца на склад у горад каля шасці гадзін вечара. Таццяна наводзіць парадак у машыне і выводзіць касу – добрым паказчыкам лічыцца, калі за дзень нагандляваць прыкладна на BYN 2,5 тыс. Такая сума на маршрутах Мінскай вобласці ў цёплую пару года – не мяжа, некаторыя аўтакрамы за дзень выходзяць і на суму большую.

Заўтра Таццяна будзе працаваць па такім жа графіку: у 7:30 загрузка на хлебазаводзе, затым заехаць на склад і папоўніць асартымент іншымі таварамі.

«У нас такая праца, што трэба быць не толькі прадаўцом, але і псіхолагам, – развітваючыся з намі, кажа яна. – Важна падстройвацца пад людзей: я заўсёды ведаю, хто што будзе купляць і што і каму прапанаваць. Вядома, праца няпростая, але цікавая. Ты не сядзіш на адным месцы, а людзі заўсёды табе рады і чакаюць. Іншыя прафесіі я для сябе нават не разглядаю».