Як здаць кроў і чаму гэта важна: гісторыі ганаровых донараў, якія выратавалі не адно жыццё

У Беларусі 105 тыс. донараў крыві, і іх колькасць расце з году ў год. Здаваць кроў не страшна, і пры гэтым вы выконваеце важную місію і выратоўваеце іншых людзей.

Паводле статыстыкі, кожны трэці чалавек на працягу жыцця мае патрэбу ў пераліванні. У Беларусі гэту працэдуру праходзяць 200 тыс. пацыентаў у год, а гэта значыць, што донары патрэбны заўсёды.

У сярэднім кожны дзень больш за 1 тыс. беларусаў прыходзяць у донарскія цэнтры па ўсёй краіне і здзяйсняюць ціхі подзвіг.

Times.by сустрэўся з ганаровымі донарамі крыві і даведаўся, як пачынаўся іх шлях.

Стала донарам студэнткай і здае кроў больш за 20 гадоў

Прыкладна раз у два месяцы Аксана Гапуціна выбірае ў сваім графіку выхадны і едзе з Заслаўя ў Мінск у гарадскі цэнтр трансфузіялогіі. Чатыры гады таму яна стала ганаровым донарам крыві і працягвае яе здаваць да гэтага часу.

«Усе часта здзіўляюцца нават не таму, што я донар, а таму – што ганаровы. Многія лічаць, што такое званне даюць людзям на заслужаным адпачынку!» – усміхаецца суразмоўніца.

Ганаровымі донарамі становяцца тыя, хто бязвыплатна здаў не менш за 20 разоў кроў або 40 – яе кампаненты, напрыклад плазму. Калі за данацыю атрымліваць грошы, то працэдур трэба ў два разы больш.

Аксане 47 гадоў, яна працуе асістэнтам стаматолага і ўпершыню здала кроў яшчэ студэнткай медкаледжа.

«Мы тады прыйшлі на данацыю, як гэта модна казаць, на «хі-хі» – проста было цікава. Асэнсаваным маё донарства стала ўжо ў дарослым узросце – пасля 30. Я вельмі эмпатычная і лічу, што калі чалавек у табе мае патрэбу, дык чаму б не дапамагчы?» – адзначае яна.

У Аксаны тры дачкі і адзіны працяглы перапынак, які яна рабіла паміж данацыямі – на час дэкрэту. Ён расцягнуўся на дзевяць гадоў.

Суразмоўніца не здае плазму або трамбацыты, а заўсёды робіць данацыю менавіта крыві. Так працэдура займае каля 10–15 хвілін, а не 40, як у выпадку з кампанентамі. Яе асабісты рэкорд – паўлітра крыві за чатыры хвіліны.

«Я вельмі лёгка пераношу данацыі і пасля іх магу нават папрацаваць у агародзе, хаця актыўнасцю ў гэты дзень рэкамендуюць не злоўжываць. Да працэдур не рыхтуюся, але толькі таму, што і так вяду здаровы лад жыцця і правільна харчуюся, уключаю ў рацыён багатыя жалезам мяса і субпрадукты», – расказвае яна.

У ганаровых донараў ёсць ільготы. Напрыклад, павышаная на 40% мінімальная пенсія па ўзросце. Цяпер даплата складзе каля BYN 51.

Таксама яны могуць без чаргі трапіць да ўрача ў паліклініцы або купіць білет на цягнік ці гарадскі грамадскі транспарт.

А яшчэ ў іх прыярытэтнае права на водпуск у любы зручны час і магчымасць узяць да 14 каляндарных дзён у годзе за свой кошт.

«Сваімі льготамі я звычайна не карыстаюся. Праўда, аднойчы ў паліклініцы давялося паказаць пасведчанне донара – хацела забраць у медсястры вынікі аналізаў, а людзі абурыліся, што планую прайсці без чаргі», – прызнаецца Аксана.

Донары могуць здаваць кроў бязвыплатна або за аплату. У апошнім выпадку за адну данацыю даюць BYN 189. Аксана стараецца раз у год здаваць кроў без грошай – так робяць многія ў донарскай супольнасці, гэта сакрэтнае правіла.

Перад кожнай данацыяй у цэнтры трансфузіялогіі бяруць аналіз крыві, каб праверыць паказчыкі, і асабліва ўзровень гемаглабіну, а таксама мераюць ціск. У зале, дзе здаюць кроў, урач заўсёды паціскае Аксане руку – гэты рытуал асабліва грэе ёй душу.

У выпадку бязвыплатнай данацыі чалавеку выдадуць спецыяльны набор прадуктаў: мінеральную ваду, пячэнне, шакалад, зефір, мармелад, гематаген, цукар, сок і гарбату. У донараў, якія атрымліваюць аплату, у наборы не будзе зефіру, мармеладу і соку.

«Быць донарам класна нават таму, што ў выпадку траўмы і вялікай страты крыві ў цябе больш шанцаў выжыць. Арганізм навучыўся хутка папаўняць запасы крыві, і ў крытычнай сітуацыі гэта можа адыграць вырашальную ролю», – робіць выснову Аксана.

Да кожнай працэдуры рыхтуецца і ходзіць на данацыі раз у два тыдні

Інструктар трэнажорнай залы Юрый Усатаў стаў донарам у 40 гадоў. У яго сям’і донарства – традыцыя: бацька і старэйшыя браты таксама рабілі данацыі.

Сёння нашаму суразмоўцу 47, тры гады таму ён атрымаў званне ганаровага донара. Дарэчы, такі статус ёсць і ў яго таты.

Юрыя натхняе гісторыя аўстралійца Джэймса Харысана, чыя ўнікальная плазма выратавала жыцці больш за 2 млн нованароджаных, – на яе аснове зрабілі вакцыну імунаглабуліну. Джэймс здаваў кроў 1173 разы і трапіў у Кнігу рэкордаў Гінеса. Юрый ужо зрабіў 150 данацый, а гэта больш за 85 літраў крыві і яе кампанентаў. Для параўнання: у целе дарослага чалавека вагой 70 кг – каля 5 літраў.

Як правіла, раз у два тыдні наш суразмоўца здае плазму ў РНПЦ трансфузіялогіі і медыцынскіх біятэхналогій у Мінску і стараецца не выбівацца з графіка. Частка яго данацый бязвыплатныя, частка – за аплату.

«Перш чым стаць донарам, я звярнуўся да свайго тэрапеўта. Ён паглядзеў, ці няма супрацьпаказанняў да працэдуры, прадпісаў аналізы крыві, электракардыяграму, а па выніках зрабіў выпіску з медыцынскай карты. З ёй я і прыйшоў у донарскі цэнтр. Дарэчы, такія выпіскі я прадастаўляю раз у паўгода», – расказвае Юрый.

Сярод супрацьпаказанняў да донарства могуць быць розныя вірусныя і інфекцыйныя захворванні, напрыклад гепатыты, а таксама новаўтварэнні, хваробы сэрца і сасудаў, сістэмы страўнікава-кішачнага тракта. Менавіта таму да працэдуры дапускае ўрач.

Спачатку Юрый здаваў кроў, аднак затым перайшоў на плазму, таму што, паводле яго назіранняў, аднаўленне пасля такой данацыі ішло больш хутка.

За суткі-двое да здачы ён пераходзіць на беражлівае харчаванне: устараняе з рацыёну ўсё тлустае, вострае, малочнае, паколькі гэтыя прадукты могуць павысіць тлустасць плазмы, і пераходзіць на крупяныя кашы на вадзе.

«На самай справе дысцыпліна ў харчаванні перад данацыяй вельмі важная. Я аднойчы зранку з’еў бутэрбродзік з маленькім кавалачкам сметанковага масла, і мяне з-за гэтага адхілілі, – успамінае Юрый. – Нашча ісці таксама нельга, патрэбна лёгкае сняданне. Звычайна ў мяне гэта каша, хлеб і гарбата».

На данацыю разам з дарогай і рэгістрацыяй ён траціць чатыры гадзіны – графік працы трэнерам гэта дазваляе.

Для Юрыя донарства – не толькі місія, але і падстава сачыць за сваім здароўем: ён рэгулярна праходзіць медыцынскія чэкапы і стараецца трымаць сябе ў форме.

«Прыемна ўсведамляць, што прыносіш людзям карысць, – працягвае ён. – Нягледзячы на тое што донары не ведаюць, каму пойдзе іх кроў, я аднойчы ўбачыў незвычайную адзнаку на сваім лісце з аналізамі. Гэта азначала, што маю кроў накіруюць дзіцяці. Я падумаў: «Нішто сабе! Клас!» Здаецца, дробязь, але на душы стала цяплей».

Як стаць донарам?

Донарамі крыві могуць быць людзі ва ўзросце ад 18 да 65 гадоў. Мінімальная вага – 55 кг.

У Мінску кроў можна здаць у РНПЦ трансфузіялогіі і медыцынскіх біятэхналогій і гарадскім цэнтры трансфузіялогіі на базе 6-й клінічнай бальніцы. На працэдуру важна запісацца загадзя.

У прызначаны дзень трэба прыйсці з медыцынскай выпіскай аб стане здароўя, з вынікамі флюараграфіі, жанчынам – пасля агляду гінеколага, а донарам кампанентаў крыві трэба ўзяць з сабой даныя электракардыяграфіі сэрца.

У сярэднім з улікам абавязковых інтэрвалаў паміж данацыямі кроў можна здаваць пяць разоў у год.

У гэтым годзе з 19 мая стартуе традыцыйная рэспубліканская акцыя «Белая Русь» – родная кроў». Гэта падзея дае старт марафону Дзён донара. Ён прадоўжыцца ва ўстановах службы крыві па ўсёй краіне да 14 чэрвеня – Сусветнага дня донара крыві.

Арганізатары акцыі – Рэспубліканскае грамадскае аб’яднанне «Белая Русь» сумесна з РНПЦ трансфузіялогіі і медыцынскіх біятэхналогій.