За хлебам прыязджаюць з Мінска, паглядзець на вітражы – з Італіі: у чым сакрэт вёскі Камарова

Тут ёсць калодзеж караля Стэфана Баторыя, парк з 300-гадовымі дрэвамі і хлеб, за якім прыязджаюць з суседніх рэгіёнаў. Расказваем, што паглядзець у вёсцы Камарова.

Вёска Камарова знаходзіцца ў 180 кіламетрах ад Мінска. Звычайна сюды трапляюць праездам – па дарозе да Нарачы, Блакітных азёр, Будслава. Але маленькае Камарова заслугоўвае быць асобным пунктам турыстычнай праграмы. Не толькі з-за свайго слаўнага мінулага (першае згадванне Камарова адносіцца да XIV стагоддзя), але і дзякуючы сучаснасці, у якой жыхары-энтузіясты адраджаюць родную вёску.

Times.by прагуляўся па старадаўнім парку, паспрабаваў мясцовы знакаміты хлеб і даведаўся, чым жыве вёска, у якую пераязджаюць з Мінска.

У кафэ «Камяніца» – цэнтральнага пункта вёскі – першым нас сустракае вялікі рыжы кот, які прывольна размясціўся на летняй тэрасе і жмурыцца на сонцы. Пры спробе пагладзіць ветліва, але настойліва адхіляе руку лапай.

Работнікі кафэ смяюцца: камароўскія каты цану сабе ведаюць. Іх тут кормяць, апрацоўваюць ад паразітаў, робяць прышчэпкі, а калі захварэлі – возяць на лячэнне ў Мінск.

«Усіх, хто да нашага парога прыходзіць, мы стараемся аддаць у добрыя рукі. Але калі не атрымліваецца, клапоцімся, як пра сваіх. Нядаўна да нас у Камарова пазапланава заехаў аўтобус з турыстамі. Пытаюцца: «А колькі экскурсія па вашай вёсцы будзе каштаваць?» Мы падумалі – і гаворым: «Не трэба грошай, мы вам усё бясплатна пакажам! Толькі купіце ежу для коцікаў», – расказваюць супрацоўнікі.

А паглядзець тут ёсць на што – сам будынак кафэ выглядае кінематаграфічна: будынку з каменя і старой цэглы, увітай вінаграднай лазой, ужо два стагоддзі.

За ёй – парк Старжынскіх – Сулістроўскіх з 300-гадовымі дрэвамі-гігантамі, сядзібай XIX стагоддзя і будынкам з унікальнымі вітражамі.

«Сюды прыехаў неяк італьянскі мастак. Дык ён расплакаўся, як гэтыя вітражы ўбачыў! Гаворыць: «Такіх у свеце адзінкі!» – расказваюць мясцовыя, якіх мы сустрэлі ў парку.

У XIX стагоддзі тут кіпела жыццё: граф Старжынскі, якому тады перайшоў маёнтак, быў уплывовым чалавекам. Ён пашырыў сядзібу, пабудаваў майстэрню па дрэве, млын, кузню, вінакурню і свіраны з чырвонай цэглы і бутавага каменя, якія захаваліся да гэтага часу. Парк на 20 гектараў быў раскошным – мураваныя калоны на ўездзе, а за імі – сады і аранжарэі, сажалкі і каналы з перакінутымі праз іх вытанчанымі масткамі.

Калі верыць запісам краязнаўцы Адама Кіркора за 1855 год, дзесьці ў глыбіні парку хаваецца «каралеўскі» калодзеж, які быў выкапаны па загадзе самога Стэфана Баторыя, караля Рэчы Паспалітай, яшчэ ў 1579 годзе.

Аб гэтым нам расказалі жыхары Камарова, браты Вайцяховічы. У пачатку 2000-х, калі парк прыйшоў у поўнае запусценне, іх бацькі, Эдуард і Ала, – адны з першапраходцаў у развіцці сельскага бізнесу і экатурызму – зрабілі вялікі ўклад у яго аднаўленне.

Сыны падхапілі эстафету. Гавораць: бацька, дырэктар мясцовага ліцэя, заўсёды быў заняты, таму яшчэ хлапчукамі ўсё навучыліся рабіць самі – касіць, палоць, сячы дровы. І гэтыя веды спатрэбіліся.

«Камарова для нас – самае любімае і роднае месца на зямлі, – гавораць яны. – Таму даглядаем усё, што тут ёсць, і парк таксама. Косім траву, выразаем хмызняк, пры падтрымцы мясцовых улад аднаўляем масты і рамантуем дарогу. Калі тут дрэвы ўраганам паваліла – ліквідавалі наступствы… Спадзяёмся, што з цягам часу ўдасца поўную рэканструкцыю правесці. Жыхары нас у гэтым падтрымліваюць: яны разумеюць, што наша вёска – асаблівая».

Унутры ад былой раскошы нічога не засталося. Але сям'я Вайцяховічаў гаворыць, што прыкладае ўсе намаганні, каб сядзіба не разбурылася канчаткова, і спадзяецца: знойдуцца спонсары – такія ж улюбёныя ў Камарова, – дзякуючы якім у яе гісторыі пачнецца новы раздзел.

Пустуе пакуль і будынак былой сталовай з тымі самымі неверагоднымі вітражамі, якія прымусілі праслязіцца італьянскага мастака. У марах камароўцаў тут будзе сыраварня, дзе змогуць працаваць мясцовыя фермеры.

Цяжка сабе ўявіць, але раней гэты будынак быў заліты вадой: дах абваліўся, у падвале – бруд па калена. Смецце адсюль вывозілі 30-тоннымі машынамі, якіх было некалькі дзясяткаў.

Вітражы, якімі праславілася Камарова, у 1989 годзе стварыў мастак Юрый Падолін разам са студэнтамі-шкловыдзімальшчыкамі. Каб усё паспець, каманда пачынала работу ў палове шостай раніцы. Кожны кавалак шкла, у 5 сантыметраў таўшчынёй, вытрымлівалі ў печы 24 гадзіны пры тэмпературы 950 градусаў.

Якое пры гэтым атрымаецца адценне, прадказаць было немагчыма. Таму мастак карпатліва падбіраў часткі вітража: усё спалучаецца гарманічна, але пачынаеш прыглядацца – і бачыш, што адно шкло мядовае, другое – лімоннае, трэцяе – бурштынавае. Няма ніводнага паўтору.

На стварэнне вітражоў Юрыя Падоліна натхнілі легенды Блакітных азёр.

Тут ёсць прысвячэнне рыбнаму Нарачанскаму краю і азёрнай феі, якая, паводле паданняў, дапамагае рыбакам.

Ода мясцовым лясам і Нацыянальнаму парку «Нарачанскі», дзе жывёлы (на вітражы – казуля) жывуць свабодна і шчасліва.

І вітраж – сімвал урадлівасці, падзяка зямлі, якая дае нам хлеб.

Тэма ўраджаю і хлеба для Камарова асабліва блізкая: пякарня стала брэндам вёскі, дала жыхарам навакольных вёсак рабочыя месцы, а самім камароўцам – магчымасць кожную раніцу пачынаць са свежага, цёплага хлеба. Пякуць яго па начах: з 6 вечара да 9 раніцы, а потым – адразу на прылавак мясцовага магазіна і ў суседнія рэгіёны: Пастаўскі, Мядзельскі, Астравецкі, Смаргонскі.

Кіраўнік пякарні, Павел Вайцяховіч, расказаў, што паспрабаваць камароўскі хлеб прыязджаюць з усёй акругі і нават з Мінска, але планаў выйсці на продажы ў сталіцы няма.

«У Мінску выбар вялікі, а мы хочам даць смачны і свежы хлеб нашым людзям. Мы, супрацоўнікі, і самі яго ядзім кожны дзень. Усё смачнае, але ў асабістым топе – булачкі з бананам, багет з часнаком, хлеб «Паланга». І чыябата – не італьянская, а камароўская! Мы італьянскі рэцэпт удасканалілі, наша лепшая», – усміхаецца Павел.

Будынак з чырвонай цэглы, у якім знаходзіцца пякарня, таксама адносіцца да 1830-х гадоў. Белы крыж пад двухсхільным дахам – жывы напамін аб гістарычных перыпетыях беларускай зямлі. Ён быў тут першапачаткова, але ў савецкія гады яго затынкавалі і схавалі ад людскіх вачэй. У 2017-м, калі ў будынка пачалося другое жыццё, крыж адрэстаўрыравалі, а пякарню асвяціў ксёндз.

Унутры ёсць і сучасныя ратацыйныя печы, і подавыя, «як у бабулі ў вёсцы», – пекары гавораць, што ў іх хлеб атрымліваецца асабліва смачным. Але 80% работы ў пякарні – гэта ручная праца, і хутка тут зробяць назіральнае акенца, каб турысты маглі ўбачыць гэта самі.

На драўляных сталах з хвоі і ясеню, прамочаных алеем, цеста раскачваюць, фармуюць і закругляюць. Пляценне на кожнай булачцы таксама робяць сваімі рукамі.

Пры нас, за дзве гадзіны да пачатку работы пякарні, прыходзіць начальнік вытворчасці – запарвае кмен для хлеба «Паланга». Гаворыць: кожны тут адносіцца да роднага хлеба не проста адказна, а з асаблівым хваляваннем. Як і да месца, дзе працуюць і жывуць.

Спецыяльна для супрацоўнікаў, якія прыехалі з навакольных вёсак і гарадскіх пасёлкаў, кіраўніцтва пякарні цяпер абсталёўвае жыллё: камфортныя кватэры з асобным уваходам – у будынку, дзе гістарычна жылі работнікі сядзібы. Гавораць: калі людзям будзе дзе жыць, калі ў вёсцы з'явіцца інфраструктура, яны не захочуць вяртацца ў горад.

Прыводзяць у прыклад хлопца-півавара родам з Мінска.

«Ён пераехаў са сталіцы на свежае паветра, у вёску. Жыў у двух кіламетрах ад Камарова. Працаваў у іншай сферы, але захапляўся хатнім піваварэннем. Мы гаворым: «Выдатна! А мы на базе кафэ сваё піва робім. Прыязджай да нас – будзеш свае здольнасці рэалізоўваць. Так чалавек знайшоў сваё месца, ужо і ад’язджаць не хоча».

Тут і праўда хочацца затрымацца: свежае паветра, водар выпечкі, маляўнічы від на парк і сажалку, дзе жыве памочнік Камарова – белы амур. Яго сюды пасялілі спецыяльна: дапамагае чысціць сажалку, паядаючы траву і водарасці. А хутка каля сажалкі з'явіцца зона адпачынку – з альтанкамі і мангаламі.

Фатограф жартуе: «Можа, пачакаем і нікуды не паедзем?»

Вайцяховічы адказваюць: «Прыязджайце яшчэ, за гэты час у нас у Камарова, дай бог, стане толькі лепш. Галоўнае – выхаваць у дзецях нашай вёскі такую ж павагу да роднай зямлі і любоў да работы, інакш дзесяцігоддзі працы абнуляцца за некалькі гадоў. Каб у вёскі была светлая будучыня, новае пакаленне павінна тут застацца – і жыць гэтым.