Чэргі на спектаклі, жорсткі кастынг і папулярнасць у Threads: як арганізаваны тэатр «На філфаку»

У тэатры «На філфаку» іграюць студэнты, выпускнікі і нават тыя, хто проста зайшоў дапамагчы.

Тэатр-студыя БДУ «На філфаку» развенчвае ўсе міфы аб тым, што студэнцкае мастацтва – гэта толькі самадзейнасць і капуснікі. Рэжысёр Кацярына Тананайка ўжо 15 гадоў кіруе тэатрам і прызнаецца, што ні за што б не прамяняла працу са студэнтамі на прафесійны тэатр.

Маладых людзей яна вучыць іграць як сапраўдных артыстаў, а рэпетыцыі спектакляў доўжацца тут да позняга вечара. Будучыя філолагі, фізікі і выпускнікі ВНУ адкрываюць на сцэне ўсе свае грані, вучацца ствараць дэкарацыі і шыць касцюмы.

Times.by зазірнуў у закуліссе тэатра БДУ, каб паглядзець, як праходзіць падрыхтоўка да спектакляў, і паразмаўляў з рэжысёрам аб адборы акцёраў, асаблівасцях працы са студэнтамі, папулярнасці ў Threads і любімых спектаклях.

У студэнцкім тэатры акцёры больш выкладваюцца

Кацярына прадоўжыла тэатральную дынастыю: яе бацькі – артысты балета. Пасля заканчэння тэатральнай школы дзяўчыне параілі ісці вучыцца на рэжысёра, што яна і зрабіла.

«На апошнім курсе Інстытута культуры мяне запрасілі ў БДУ: трэба было паставіць конкурсныя нумары для фестывалю эстрады. Я ім спадабалася, і пасля гэтага мне прапанавалі стаць рэжысёрам тэатра, паколькі папярэдні кіраўнік як раз звальнялася», – расказвае Кацярына.

Аказалася, што праца са студэнтамі яе натхняе больш, чым з прафесійнымі артыстамі, менавіта таму яна і не выбрала работу ў дзяржаўным тэатры.

«Студэнты зараджаныя, заўсёды «за любы рух» і гатовыя выкладвацца. Я папрацавала чатыры гады і зразумела, што мне гэта сапраўды падабаецца. У наступным годзе будзе ўжо 15 гадоў, як я тут», – адзначае рэжысёр.

Пры гэтым галоўная складанасць працы са студэнтамі – іх графікі: «Ім даводзіцца працаваць і вучыцца – гэта ў любым выпадку больш прыярытэтна, чым тэатр. Я гэта разумею і не злуюся на іх. Але, вядома, хацелася б больш часу».

Вопыт акцёрства часта перашкаджае

Кастынг у тэатры адкрыты і праходзіць раз у год у верасні. Паводле слоў Кацярыны, паток жадаючых велізарны.

«Людзей набіраем па патрэбе, але стараемся ўзяць як мага больш чалавек. Кагосьці бяру адразу, калі трэба закрыць пэўны тыпаж. А ёсць тыя, хто проста цікавы для далейшай працы, – іх «вырошчваю» на будучыню», – кажа рэжысёр.

Падчас кастынгу людзі выходзяць на сцэну, расказваюць вершы, байкі, прозу, маналогі. Іх могуць папрасіць заспяваць, станцаваць або паказаць імправізацыю.

Першыя часы навічкі ў тэатры сядзяць на лаўцы запасных. Некаторыя і па чатыры гады набіраюцца вопыту, каб атрымаць ролю. А вось людзі з акцёрскім бэкграўндам, якія адразу хочуць іграць галоўныя ролі, звычайна тут не затрымліваюцца.

«Вопыт часта перашкаджае. Тыя, хто прыходзяць з тэатральных гурткоў, вучыліся ў іншых выкладчыкаў, а мне іх метад можа быць незразумелы. Лягчэй за ўсё ляпіць з харызматычных, адкрытых людзей, якія не баяцца сцэны. Калі ёсць прыроджаны голас – шыкоўна, калі не – навучым. Галоўнае – чалавек павінен браць на сябе ўвагу», – тлумачыць Кацярына.

Наперакор усім стэрэатыпам з колькасцю хлопцаў у тэатры праблем няма. На гэты момант іх у трупе 12 чалавек.

«Раней сапраўды быў дэфіцыт – хлопчыкі звычайна больш сарамлівыя. Цяпер стала лепш. Дзяўчат, вядома, усё роўна больш, але, каб закрываць усе ролі, хлопцаў хапае», – дадае рэжысёр.

На кастынгу прыярытэт у студэнтаў БДУ

Цяпер у трупе тэатра «На філфаку» больш за 40 чалавек. Сярод іх – студэнты БДУ, выпускнікі і людзі, не звязаныя з універсітэтам. Стаць акцёрам тэатра можа любы жадаючы, але прыярытэт у студэнтаў БДУ.

«Факультэты ў нас розныя, але больш за ўсё, вядома, маладых людзей з філфака. Ім зручна, яны адразу базіруюцца тут. Ёсць журналістыка, хімбія, ФМА, мехмат, фізмат – амаль увесь набор. Некаторыя хлопцы і дзяўчаты затрымліваюцца ў нас надоўга. Напрыклад, адзін з акцёраў іграе ў тэатры ўжо 15 гадоў», – звяртае ўвагу Кацярына.

У тэатры займаюцца некалькі груп. Трэнінгі праходзяць тройчы ў тыдзень. Заняткі ў пачаткоўцаў ідуць з 13:30 да 16:00, далей займаецца сярэдняя група, а затым да 21:30 ідуць рэпетыцыі спектакляў.

На трэнінгах маладым людзям выкладаюць акцёрскае майстэрства, сцэнічны рух, харэаграфію, вучаць пастаноўцы і сцэнічнай мове. Закранаюцца і моманты рэжысуры, каб акцёры разумелі, як функцыянуе спектакль.

«Часам не хапае залаў. У БДУ ўсяго чатыры актавыя залы, таму часам даводзіцца прасіць спартзалу або здымаць іншыя пляцоўкі. Асабліва для харэаграфіі патрэбныя залы з люстэркамі, каб хлопцы і дзяўчаты маглі бачыць сябе», – акцэнтуе ўвагу рэжысёр.

Гледачы больш любяць камедыі, а акцёры – драмы

Спектаклі для пастаноўкі Кацярына выбірае разнапланавыя. У гэтым годзе паглыбіліся ў сатыру і фарс, таму ставілі «Зойкіну кватэру». У мінулым годзе быў трылер «Мізеры», а на наступны год ставяць пластычны этнаспектакль пра русалак «Ундзіна».

«Цяжэй за ўсё, калі ў спектаклях даводзіцца іграць самой. Цяпер удзельнічаю ў трох пастаноўках, а раней наогул была ў пяці. Больш, вядома, хочацца паглядзець на моладзь з боку», – адзначае рэжысёр.

У асноўным, паводле яе назіранняў, людзі любяць хадзіць на камедыі накшталт «У джазе толькі дзяўчаты» і «Кентэрвільскага прывіду». І, як ні парадаксальна, камедыю іграць цяжэй. Бо, каб па-сапраўднаму рассмяшыць залу, трэба прыкласці велізарныя намаганні.

«Я заўсёды гляджу на першы жарт – па зале адразу зразумела, наколькі яна разагрэтая. Часам людзі прыходзяць пасля працы стомленыя і разварушваюцца паўспектакля. Рэагаваць пачынаюць толькі ў канцы», – расказвае рэжысёр.

Але ставяць на сцэне філфака і больш складаныя пастаноўкі, напрыклад драму «Піф-паф, ты мёртвы» аб школьным булінгу або «Загадкавае начное забойства сабакі» аб дзіцяці з аўтызмам.

Нават тыя, хто прыходзяць проста дапамагчы, аказваюцца на сцэне

У тэатры маладыя людзі не толькі іграюць ролі ў пастаноўках, але і актыўна ўдзельнічаюць ва ўсіх арганізатарскіх працэсах. Усе задачы тут размеркаваныя паміж сабой.

«Ёсць СММ-шчыкі на TikTok. Ёсць хлопчыкі, якія адказваюць за святло. Ёсць хлопчык-дыджэй, які адказвае ў нас за гук. Ёсць дзяўчынкі-дызайнеры, якія робяць нам афішы і рэкламу. І нават калі людзі проста прыходзяць дапамагчы, у выніку ўсё роўна аказваюцца на сцэне. Прыходзіць і не іграць ім ужо нецікава», – усміхаецца рэжысёр тэатра.

Дэкарацыі тут таксама робяць самі – дзесьці дапамагаюць хлопчыкі, а дзесьці муж Кацярыны. Дарэчы, сама яна займаецца гістарычнай рэканструкцыяй, і гэта захапленне дапамагло ёй навучыцца шыць.

«Мы з дзяўчынкамі прыдумваем дызайны, усё адшываем. Для некаторых касцюмаў можам карыстацца паслугамі прафесійнай швачкі. Часам нешта купляем у сэкандах. Там бывае шмат «тэатральшчыны», таму можна спакойна знайсці рэчы пад антураж спектакля, напрыклад пра 1920-я гады», – адзначае рэжысёр.

У актавай зале філфака даволі светла, таму адна з бягучых задач для тэатра – пашыў блэкаўт-штор. Тканіну маладыя людзі ўжо купілі.

Прайшла кастынг у тэатр, а потым паступіла на рэжысуру

Бывалі выпадкі, калі людзі, трапіўшы ў тэатр БДУ, кардынальна мянялі сваё жыццё – паступалі на акцёрскія спецыяльнасці ў Піцер і Маскву. Але ёсць і больш свежы прыклад.

«Адна наша цяперашняя актрыса даведалася аб тэатры з TikTok, а потым прыйшла да нас на кастынг. Праблема была ў тым, што на той момант ёй было 16 гадоў, а мы бяром толькі з 18. Я доўга думала, што рабіць, але ўсё ж такі вырашылі ўзяць яе», – успамінае Кацярына.

У Элеаноры неверагодная харызма, яна адразу ж запаўняе сабой усю прастору. Энергетыка дзяўчыны і падкупіла рэжысёра.

«Памятаю, як даведалася аб тым, што прайшла кастынг. Гэта было на ўроку фізікі. Я доўга не магла знайсці спісы тых, хто прайшоў, і выпадкова зайшла ў VK – там у групе і было маё імя. Ідзе ўрок, а я крычу: «Пачакайце, мяне ўзялі ў тэатр!» Усе аднакласнікі мяне тады павіншавалі. Я была вельмі шчаслівая!» – дзеліцца прыемнымі ўспамінамі дзяўчына.

Ужо тры гады Элеанора іграе ў тэатры «На філфаку», а пасля школы вырашыла звязаць сваё жыццё з творчасцю – паступіла на рэжысуру ў БДАМ і цяпер вучыцца там.

Ажыятаж з-за Threads

Кацярына адзначае, што на пастаноўкі ходзяць абсалютна розныя людзі. Спачатку сапраўды было больш студэнтаў і выкладчыкаў універсітэта, але з цягам часу людзі пачалі запрашаць сваіх сяброў, бацькоў, знаёмых. Аўдыторыя тэатра пачала пашырацца.

У канцы красавіка гэтага года «На філфаку» была прэм’ера спектакля «Зойкіна кватэра». Зала ўмяшчае 600 чалавек, а на пастаноўку прыйшлі амаль удвая больш – паводле слоў рэжысёра, гэта быў самы масавы спектакль за ўвесь час існавання тэатра.

Уся справа ў тым, што ў беларускім Threads заляцеў пост з запрашэннем на прэм’еру, і народ, што называецца, паваліў.

«Цяпер ажыятаж такі, што мы нават асабліва не запускаем рэкламу, – людзі нас самі рэпостяць. Так здарылася і з Threads. Звычайна нашы ролікі ў TikTok набіраюць па 3–9 тыс. праглядаў, і гэтага хапае, каб сабраць поўную залу. А тут людзі самі раскруцілі пост да 80 тыс.», – дзеліцца рэжысёр.

На прэм’еры тэатра заўсёды прыходзіць шмат людзей, але такой колькасці, як сабралася на «Зойкінай кватэры», ніхто не чакаў.

«Калі былі занятыя апошнія рады, мы падумалі «ну добра, можа, пяць чалавек пастаяць», а потым сапраўды занерваваліся. Некаторых і зусім давялося павярнуць. Пажарная бяспека не дазваляе саджаць людзей на праходах», – тлумачыць Кацярына.

Пасля шуміхі прыдумалі новую сістэму рассадкі

Пасля спектакля ў сацсетках пачалі з’яўляцца фота і пасты аб велізарных чэргах на філфаку. Людзі пісалі, што «ледзь не задыхнуліся». Кацярына лічыць, што некаторыя каментарыі ўсё ж такі былі перабольшаныя. Але з тых часоў у тэатры задумаліся аб тым, як аптымізаваць прынцып рассадкі.

«Мы ўспомнілі адну старую схему. Цяпер за паўтары гадзіны да пачатку спектакля людзі могуць выбраць месцы на раздрукаванай рассадцы, забраць адпаведныя білеты і пайсці, напрыклад, піць каву. Ужо правялі так два спектаклі – усё працуе як гадзіннік. Спадзяёмся, так будзе і далей», – дадае рэжысёр.

Пераехаць на іншую сцэну тэатр не можа. Перыядычна яны выступаюць у зале ліцэя БДУ, але ён часта заняты. Для некаторых спектакляў патрэбны буйны рэквізіт, які складана перавезці, ды і на роднай сцэне, дзе рэпеціруеш, іграць зручней.

У наступным годзе ў тэатры «На філфаку» плануюць рабіць папулярныя спектаклі падвойнымі, напрыклад у сераду і пятніцу.

«Параўнанне нашага тэатра з лялечным не лічу карэктным»

Водгукі ад гледачоў на свае спектаклі акцёры тэатра ў асноўным атрымліваюць добрыя, але бываюць і выключэнні.

«Мы ставім на некаторыя нашы спектаклі ўзроставае абмежаванне 18+, але пасля «Зойкінай кватэры» хтосьці пачаў абурацца: маўляў, нашы дзяўчаты танцавалі ў занадта адкрытых нарадах. Мы студэнцкі тэатр і ніколі не перабіраем меру. На жаль, заўсёды знойдуцца людзі, якіх будзе нешта не задавольваць», – упэўнена Кацярына.

Паводле слоў рэжысёра, яна вучыць сваіх студэнтаў іграць так, каб яны былі на ўзроўні прафесійных акцёраў.

«Мы робім усё самі: у нас няма дэкаратараў, грошай на кампазітараў або суперсвятла. Працуем з тым, што ёсць. Тым не менш іграюць мае рабяты добра. Некаторыя нават параўноўваюць нас з лялечным тэатрам, але я не лічу гэта карэктным. Усё ж такі ў нас розны статус», – сказала на заканчэнне Кацярына.