Каву з жалудоў па старадаўнім рэцэпце вараць у Астраўцы

З жалудоў можна прыгатаваць суп, галушкі, аладкі і нават кісель. Самы працазатратны этап – дастаць ядзеркі з кожнага жолуда.

Дадаць у асноўныя
крыніцы Google

У Астравецкай раённай бібліятэкі ёсць фішка – кава з жалудоў. Гатуюць яе па старадаўнім рэцэпце, які перадала мясцовая жыхарка.

Times.by з'ездзіў на Астравеччыну, знайшоў захавальніцу старадаўняга рэцэпта і паспрабаваў жалудовую каву. Яе, дарэчы, не так складана прыгатаваць самастойна. Галоўнае – ведаць, дзе збіраць жалуды і што з імі рабіць далей.

Рэцэпт бібліятэцы перадала Іаланта Валуевіч – краязнаўца, у мінулым сельскі бібліятэкар, ураджэнка Астравецкага раёна. Цяпер жыве пад Мінскам, але перыядычна прыязджае ў родныя краі.

Нарадзілася і вырасла яна на хутары каля вёскі Спонды. Адзін з яркіх успамінаў дзяцінства – водар жалудовай кавы, якую варыла мама.

«У 1960–1970-я гады вытанчанасцей не было, кава з жалудоў была звыклым напіткам, але я яе вельмі любіла. Мне яна здавалася нечым асаблівым. Памятаю, мама спачатку купляла жалудовую каву. Кардонная скрыначка 200 г каштавала, здаецца, 12 капеек. Напітак атрымліваўся смачным і духмяным. Калі заварвалі на малацэ – смак цудоўны. Ячная кава называлася «Дружба», а гэта – проста жалудовая», – успамінае суразмоўніца.

Потым яна знікла з продажу, юная Іаланта нават засумавала. Але мама дастала рэцэпт, па якім гатавалі каву яе мама і бабуля, і ў сям'і сталі рабіць яе самі.

Дубоў вакол Спондаў было шмат, сыравіны хапала з лішкам. Жалудамі кармілі свіней, з імі гулялі дзеці, а ў верасні іх абавязкова нарыхтоўвалі, каб потым гатаваць смачны напітак.

Недалёка ад дома Іаланты Францаўны ў Спондах расце 200-гадовы дуб.

«Напэўна, няма ніводнага дарослага дуба, на якім не засталося б шрамаў ад маланкі. Гэтыя дрэвы падчас навальніцы прымаюць удар на сябе, – суразмоўніца паказвае на ствол, дзе відаць меткі. – На маім хутары ўсе дубы былі ў шрамах. Але дуб слаўны не толькі гэтым. У галодныя ваенныя гады з жалудовай мукі пяклі хлеб – ён быў пажыўны, з жалудоў варылі каву, якая давала сілы».

Жалудовая кава дагэтуль застаецца яе любімым напіткам. У верасні яна збірае плады, каб хапіла на ўвесь год.

«Гэта мая фішка. Шкада, што сёння кава з жалудоў – рэдкасць. Я спрабавала знайсці яе на Камароўцы ў Мінску, – чула, што бывае там, але не знайшла. Глядзела на маркетплэйсах – адзінкавыя прапановы ёсць, але трэба ўважліва вывучаць, што там за кава. І каштуе нятанна. Усё ж такі ручная праца», – расказвае Іаланта.

Яна рада, што ў Астравецкай бібліятэцы цяпер гатуюць жалудовую каву. І спадзяецца, што хтосьці ўсё ж зацікавіцца і наладзіць яе вытворчасць, дубоў жа ў Беларусі дастаткова – недарэмна ж на гербе Астраўца можна ўбачыць менавіта гэту расліну, а выявы галін, лісця гэтага дрэва або жалудоў прысутнічаюць на гербах цэлага шэрага беларускіх гарадоў, пасёлкаў і раёнаў.

Times.by завітаў і ў Астравецкую раённую бібліятэку.

«Іаланта Валуевіч перадала ў бібліятэку сямейны рэцэпт кавы каля 20 гадоў таму. Доўгі час ён проста захоўваўся ў папцы. Аб ім успомнілі праз 10 гадоў, калі ў раёне арганізоўвалі свята дуба. Бібліятэкары прапанавалі сваю адметнасць – жалудовую каву, – расказвае бібліёграф Інга Шлыковіч.

Першымі дэгустатарамі сталі астраўчане – і напітак ім спадабаўся. З тых часоў жалудовая кава – абавязковы атрыбут усіх значных падзей у раёне.

А пяць гадоў таму, калі бібліятэка пераехала ў новы прасторны будынак, узнікла ідэя абсталяваць імправізаваную кавярню. У райвыканкаме яе падтрымалі. Так з'явіўся ўтульны куток для сустрэч і дэгустацый.

Калі ў бібліятэку прыязджае арганізаваная група турыстаў і аб візіце бібліятэкараў папярэджваюць загадзя, яны робяць фірменную жалудовую каву.

Ператварэнне жолуда ў духмяны напітак – карпатлівы працэс. Усё пачынаецца ў верасні, калі на дубах паспяваюць жалуды. Да збору падключаюцца ўсе работнікі бібліятэкі. Яны нават знялі аб гэтым відэа і размясцілі ў TikTok.

Збіраюць уручную і толькі з галін. Тыя, што ўжо апалі, не бяруць – могуць быць чарвівымі. У спелых жалудоў шапачка павінна лёгка здымацца з плода.

«Дубоў у Астраўцы і раёне шмат, але падыдуць не ўсе. Трэба выбіраць толькі тыя дрэвы, якія растуць у экалагічна чыстых месцах – далей ад дарог і людных месцаў. Мы такія месцы ўжо ведаем. Дапамагаюць работнікі бібліёбуса, які абслугоўвае аддаленыя вёскі», – тлумачыць Інга Шлыковіч.

Сабраныя жалуды прасушваюць у натуральных умовах. А затым пачынаецца самы працазатратны этап – дастаць ядзеркі з кожнага жолуда, як з арэха.

Гэтыя ядзеркі наразаюць на дробныя кавалачкі і крыху сушаць у духоўцы. Потым – абсмажваюць на сухой патэльні, пільна сочачы, каб не падгарэлі.

І нарэшце, памол. Хтосьці выкарыстоўвае ступку, як у старадаўнасці. Але кавалачкі вельмі цвёрдыя, давядзецца прыкласці нямала намаганняў, таму лепш перамалоць у кавамолцы. Атрыманы парашок (падобны на звычайную молатую каву) – гатовая аснова для прыгатавання напітку.

Зрэшты, можна і не малоць: калі кавалачкі дастаткова дробныя, іх заварваюць цалкам.

Па старадаўнім рэцэпце, які захоўваецца ў бібліятэцы, каву заварвалі ў печах – у гліняных гаршчочках або чыгунах. Залівалі халоднай вадой, ставілі ў печ і праз некалькі гадзін даставалі гатовы напітак.

«У сучасных дамах печы няма, таму насыпаем молатую каву ў тэрмас, заліваем кіпенем і пакідаем мінімум на дзве гадзіны, – дзеліцца з Times.by сакрэтам Інга Шлыковіч. – Толькі так можна раскрыць смак. Мы спрабавалі проста заліць кіпенем, зусім не тое атрымліваецца. І звараная ў турцы – таксама не той смак».

Суразмоўніца прапануе паспрабаваць. Яна адкрывае тэрмас – і паветра напаўняецца мяккім кававым водарам. Напітак масляністы з-за ўтрымання ў жалудах алей. Насычанасць смаку і колеру залежыць ад ступені абсмажвання жалудоў. У бібліятэцы колер парашку і напітку атрымаўся далікатна-арэхавы.

Цукар і вяршкі не дабаўляем, каб рассмакаваць напітак: нам нагадала сумесь ячнага напітку са звычайнай кавай.

«Паводле водгукаў, хтосьці ў каве адчувае шакалад, іншым смак здаецца драўняным, камусьці нагадвае ячны напітак», – расказвае бібліёграф. Сама яна адчувае арэхавы смак.

У бібліятэцы склалі буклет, у які ўключылі не толькі рэцэпт жалудовай кавы, але і спосаб прыгатавання менш насычанага кававага напітку. А яшчэ – рэцэпты жалудовага супу з малаком, галушак жалудовых з салам, здобных аладкаў з жалудовай мукі і нават кісялю з жалудовай кавы.

Спосаб прыгатавання самой мукі – таксама ў буклеце, з паметкай «рэцэпт блакаднага Ленінграда». Яго знайшлі ў інтэрнэце.

Рэцэпты даволі простыя: справіцца нават той, хто рэдка стаіць каля пліты. Засталося толькі дачакацца верасня і сабраць жалуды.