Крылы як сімвал палёту – у Вялікім тэатры ставяць балет пра Шагала

Калі вы ўжо паспелі падумаць, што спектакль – гэта чарговы аповед аб жыцці вялікага мастака з Віцебска, спяшаемся вас пераканаць у адваротным. Біяграфіі майстра вы не ўбачыце. Балет «Каханне на сцэне. Шагал» прапануе гледачам паглядзець на гісторыі кахання людзей, якія акружалі мастака ў розныя перыяды жыцця. Будуць і філасофскія роздумы аб творчасці, адзіноце. Вобраз творцы таксама з'явіцца на сцэне (і не адзін раз). Але аб усім па парадку.

Ідэя гэтага спектакля нарадзілася ў Ігара Колба ў Траццякоўскай галерэі ў Маскве. Там прадстаўлена карціна Марка Шагала «Каханне на сцэне». Дзяўчына стаіць за спіной мужчыны і цягнецца да яго. Гэты вобраз будзе паўтарацца ў кожнай сцэне.

Палатно Шагал ствараў для афармлення ў фае ў 1920 годзе для Дзяржаўнага яўрэйскага камернага тэатра. Пасля ліквідацыі ўстановы ў 1949 годзе яго перадалі ў Траццякоўскую галерэю, дзе яно і захоўвалася ў запасніках. Мастак аб гэтым не ведаў, паколькі да таго моманту ўжо эміграваў у Еўропу. У 1973 годзе Марк Шагал прыехаў у Савецкі Саюз, яму паказалі работу, і ён быў здзіўлены, што яна захавалася.

Маршрут сюжэта спектакля выбудаваны па хранологіі жыцця мастака: Віцебск – Пецярбург – Масква – Парыж. Фінальны пункт – парыжскі оперны тэатр Гранд-опера, дзе Шагал стварыў роспіс плафона. Менавіта Парыж стаў горадам, у якім мастак завяршыў свой шлях.

«Яшчэ адна важная кропка ў сюжэце – вайна. Трагедыя Другой сусветнай і знішчэнне яўрэйскага народа беспаваротна змянілі ўнутраны свет Марка і Бэлы», – адзначыў аўтар ідэі і лібрэта, галоўны балетмайстар тэатра.

Скразны лейтматыў пастаноўкі – Шагал. І, вядома, каханне. У жывапісе майстра заўсёды перамагае гэта пачуццё, якое ўзносіць чалавека над прозай побыту. У той жа час каханне стварае аб партнёры ілюзорнае ўражанне. Таму гісторыі будуць не ідэальныя, а жывыя: Уладзімір Маякоўскі і Ліля Брык, Сяргей Ясенін і Айседора Дункан, Вольга Спясіўцава і Серж Ліфар, а яшчэ Джулія і Іван Цярэшка з «Альпійскай балады» Быкава.

Музычны кіраўнік і дырыжор-пастаноўшчык Арцём Макараў сабраў у партытуру спектакля творы Брамса, Пракоф'ева, Шнітке і беларускага кампазітара Андрэя Зубрыча.

За візуальнае рашэнне адказвае мастак-пастаноўшчык Вольга Мельнік. Яе работа пачынаецца з абмеркавання ідэі разам з балетмайстрам.

Задача, якую Вольга паставіла сабе адразу, – стварыць абсалютна самастойны мастацкі свет, які не капіруе карціны Марка Шагала напрамую, а ўлоўлівае і перадае саму іх сутнасць, яго ўнікальную атмасферу. Як, напрыклад, палёт – вядучая асацыяцыя з работамі Марка Шагала.

«Яго будуць сімвалізаваць крылы, – прыадкрыла заслону таямніцы Вольга Мельнік. – Я доўга шукала, як зрабіць так, каб яны не выглядалі як частка касцюма аніматара, былі паветранымі і перадавалі адчуванне палёту. У выніку рашэнне знойдзена. Крылы з'явяцца некалькі разоў, прычым у розных формах».

Нестандартна падышлі і да знешняга вобраза Марка Шагала.

«Першае з'яўленне Шагала будзе ў чорным – у традыцыйным адзенні яўрэяў Віцебшчыны. Тут ён яшчэ не мастак, таму адсутнасць колеру сімвалічная. Далей – юнак у сінім – у пошуках сябе. А сталы мужчына будзе ў зялёным – адзін са знакавых колераў на яго палотнах», – растлумачыла мастак-пастаноўшчык.

Акцэнтны колер гэтага балета – чырвоны. Колер кахання і самога жыцця. Але яшчэ гэта колер агню – таго віцебскага пажару, які ўспыхнуў у дзень нараджэння Шагала і пакінуў адбітак на яго лёсе.

«Гэта несумненна паўплывала на станаўленне мастака. Вось чаму падлога пад нагамі артыстаў будзе чырвонай, а кардэбалет, апрануты ў касцюмы колеру полымя, ператворыцца ў танцуючы пажар», – падзялілася Вольга.

За тры месяцы пашыта каля двухсот касцюмаў – для кардэбалета і салістаў. Яны яшчэ дапрацоўваюцца, а паралельна ў цэхах рыхтуюць сцэнічныя дэкарацыі, рэквізіт.

Хоць па сюжэце дзеянне адбываецца ў розных гарадах, дэкарацыі не будуць ілюстраваць канкрэтныя мясціны.

«Мы не будуем на сцэне рэалістычны Віцебск або пазнавальны Парыж. Змена лакацый адбываецца праз тонкую змену атмасферы, каларыту, святла. Кожны новы пункт на карце – гэта перш за ўсё новы эмацыянальны стан, унутраны пейзаж душы героя, а не гістарычная даведка. Прастора застаецца балетнай, умоўнай і лятучай, але глядач беспамылкова адчуе, як разам з геаграфіяй мяняецца само паветра спектакля», – адзначыла мастак.

У галоўных партыях – вядучыя салісты балета. Антон Краўчанка і Людміла Хітрова – Маякоўскі і Брык. Аляксандр Чыжык і Іван Камышоў раскажуць гісторыю Ясеніна і Дункан. Драму балетных артыстаў прадставяць Лізавета Мусорына і Ніка Скрабкова (Вольга Спясіўцава), Канстанцін Белахвосцік і Кірыл Залескі (Серж Ліфар). Ролю Івана рыхтуе Уладзіслаў Каляда, Джуліі – Марыя Музалеўская.

Салістка балета тэатра Лізавета Мусорына расказала Times.by, што разам з Нікай Скрабковай яны хадзілі на лекцыю пра Вольгу Спясіўцаву, вывучалі артыкулы аб ёй.

«Мяне ўразіла, што, нягледзячы на хваробу, яна была неверагодна працаздольная і магла бясконца працаваць у зале. Некаторыя балерыны проста валіліся ад стомленасці, калі яна з імі рэпетыравала», – падзялілася Лізавета Мусорына.

Яна прызналася, што іграць гістарычную асобу складана, таму што трэба ўзнавіць гэты вобраз. У гэтым дапамагае балетмайстар: разам з Ігарам Колбам артысты працуюць з фатаграфіямі і відэа легендарных артыстаў, спрабуюць перанесці іх характэрныя рухі ў харэаграфію.

«У Вольгі Спясіўцавай вельмі цікавая, незвычайная манера ў танцы: дзесьці па-асабліваму выцягнутыя локці, дзесьці сагнутыя кісці, высунуты падбародак. Хочацца гэта пераняць і дадаць у характар партыі», – адзначыла Лізавета Мусорына.

Здавалася б, іграць літаратурнага персанажа намнога прасцей, але і тут ёсць нюансы.

«Я ўжо танцаваў партыю Івана: фрагмент, які адсылае да аповесці Васіля Быкава, ёсць у пастаноўцы «Патэтычны дзённік памяці», – сказаў Уладзіслаў Каляда. – Але цяпер маштаб задачы іншы. Прэм'ерны спектакль – гэта не ілюстрацыя да літаратурнай першакрыніцы. Мне важна было знайсці і паказаць архетып чалавека, які прайшоў праз страшэнную вайну. Як не ачарсцвець? Адказ – у каханні… Магчыма, здольнасць кахаць і абараняць становіцца для Івана адзінай магчымасцю выжыць у гэтым кашмары…»

Ужывацца ў ролю і вучыць партыі артыстам даводзіцца паралельна з ігрой і рэпетыцыямі іншых спектакляў. Нагрузка вялікая, таму Ігар Колб нават думаў, што музычнага матэрыялу вельмі шмат і давядзецца нешта скарачаць. Але графік выконваецца, артысты паступова вучаць матэрыял, а дэкарацыі набываюць сваё месца на сцэне.

Нам удалося паглядзець эпізод новай пастаноўкі, звязаны з Ясеніным і Дункан. Вядучыя салісты балета Вялікага тэатра Беларусі Аляксандра Чыжык і Дзяніс Шпак ужо ўжыліся ў ролі: ім спачуваеш, адчуваеш запал, пяшчоту і гнеў. А гэта толькі малая частка спектакля!

Прэм'ера запланавана на 28 і 29 лістапада. На першую дату білетаў зусім не засталося, ды і на другую іх не так шмат. Аднак пару добрых месцаў яшчэ ёсць.

Раней Times.by расказваў, якія месцы ў Вялікім тэатры – лепшыя.