Сям'я мастакоў пераехала жыць у дваранскую сядзібу XIX стагоддзя і адкрыла там музей

Карэліцкая зямля і мясцовыя жыхары натхнілі вядомых мастакоў з Мінска стварыць у старадаўняй сядзібе музей саломкі.

Дадаць у асноўныя
крыніцы Google

Майстрыха па саломцы Вера Салдатава разам з мужам-мастаком Аляксандрам Салдатавым 16 гадоў таму сталі ўладальнікамі маёнтка ў аграгарадку Райца ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Яго яны купілі на аўкцыёне за адну базавую, якая тады складала каля $12 у эквіваленце. Сёння мастакі працягваюць аднаўляць сядзібу, у якой працуе музей і адкрыты творчыя майстэрні.

Вера Яўгенаўна – вядомы народны майстар па саломцы. Яе зубра дарылі былому прэзідэнту Венесуэлы Уга Чавесу, а капялюшык прэзентавалі Хілары Клінтан, калі тая разам з мужам, экс-прэзідэнтам ЗША Білам Клінтанам, наведвала Беларусь.

«З Наінай Ельцынай мы сустракаліся, як з вамі, і пілі гарбату, – расказвае Вера Яўгенаўна. – Для яе я рабіла з саломкі вялікую папараць-кветку – кветку мары».

Работы майстрыхі можна ўбачыць у экспазіцыях музеяў Мінска і Масквы, а таксама ў прыватных калекцыях Каліфорніі і Лондана.

Аляксандр Васільевіч Салдатаў, муж Веры Яўгенаўны, займаецца жывапісам і іканапісам. Цяпер ён працуе над аднаўленнем абраза, як мяркуецца, XII–XIV стагоддзяў.

Times.by з'ездзіў у госці да творчай сям'і і паглядзеў, як яны абсталёўваюць дваранскую сядзібу і дзе чэрпаюць натхненне для работ.

Як пераехалі ў вёску

Аграгарадок Райца знаходзіцца прыкладна ў 140 кіламетрах ад Мінска. Гэта адносна невялікая адлегласць ад сталіцы, але на месцы ты як быццам трапляеш у казачны парк з векавымі дрэвамі і незвычайным супакаеннем. Асноўныя славутасці мястэчка – неагатычны касцёл святой Варвары і сядзіба XIX стагоддзя. Апошнюю ў 2010 годзе з аўкцыёну за адну базавую велічыню купіла сям'я мінскіх мастакоў Салдатавых.

У маёнтка багатая гісторыя. Ім валодаў дваранскі род Раецкіх, пазней сядзіба належала каталіцкай царкве, таму нейкі час тут жылі манашкі. У савецкі перыяд у будынку была бальніца, паліклініка і амбулаторыя з аптэкай.

Як наогул так атрымалася, што сям'я мастакоў пераехала з кватэры побач з Мінскам у вёску і ў далейшым аказалася ўладальнікамі сядзібы Раецкіх? Месца жыхарства яны змянілі яшчэ 30 гадоў таму і адразу набылі дом на хутары ў Карэліцкім раёне прыкладна ў васьмі кіламетрах ад Райцы.

«Пераехаўшы ў вёску, я нават не ведала, як з калодзежа набраць вады. Прыходжу да суседзяў і кажу, што вядро чамусьці не тоне. Аказалася, да яго трэба прывязаць жалезную балванку, – успамінае Вера Яўгенаўна. – Цяпер я ўмею не толькі рускую печ распаліць, але і спячы хлеб, а яшчэ магу па слядах дзікіх жывёл вызначыць, хто і калі забягаў да нас у госці».

Свайго мужа яна называе на «вы» і па імені і па імені па бацьку: Аляксандр Васільевіч. Кажа, што першы час пасля куплі дома на хутары ён усё роўна «трымаўся за кватэру» і прыязджаў у вёску толькі на нейкі час. Цяпер жа ў сядзібе ў яго свая майстэрня, а гэта важна для практыкуючага мастака. Цяпер іх абодвух па праве можна назваць сельскімі жыхарамі.

«Не скажу, што ў мяне цяга да зямлі, проста была мара мець майстэрню, – тлумачыць Аляксандр Васільевіч. – У кватэры яе зрабіць складана, там не так шмат месца».

Як купілі дваранскі маёнтак

Сядзіба Раецкіх з'явілася ў планах, калі Салдатавы задумаліся аб стварэнні музея саломкі. У той перыяд майстрыха разам з мужам рабілі ўнікальны саламяны іканастас для храма ў гонар прарока Іаана Хрысціцеля ў Дудутках, што побач з Мінскам. І паколькі яны ўжо жылі ў Карэліцкім раёне, варыянты пад музей шукалі тут жа.

«Пасля куплі сядзібы ў нас пачаўся вельмі актыўны перыяд: трэба было прыводзіць у парадак не толькі дом, але і парк. Мы не ведалі, за што хапацца: трэба дах латаць, зямлю выраўноўваць, кусты карчаваць, параснік дрэў прыбіраць... Мы крыху прывялі дом у парадак і адкрылі экспазіцыю, ужо затым паціху рабілі рамонт унутры будынка, пераходзячы з пакоя ў пакой. Праз пяць гадоў валодання сядзібай нам дазволілі яе аформіць у прыватную ўласнасць. Цяпер гэты дом можна перадаваць у спадчыну», – тлумачыць Вера Яўгенаўна.

Аляксандр Васільевіч адзначае, што яны і сёння паціху працягваюць займацца аднаўленнем сядзібы: штосьці робяць самі, для нейкіх работ наймаюць рабочых. Асаблівага догляду патрабуе і парк: у ім ёсць рэдкія расліны, напрыклад васьмітычынкавы каштан, які Раецкая калісьці прывезла з Парыжа.

Таксама тут можна сустрэць клён явар, у якога з аднаго кораня растуць сем ствалоў. Сваім выглядам ён нагадвае альтанку. Турыстам падабаецца тут фатаграфавацца – бывала, што сярод ствалоў клёна змяшчалася каля 30 чалавек.

«У парку мы стараемся захаваць прыродную біяразнастайнасць і падтрымліваем экасістэму. Некаторыя ўчасткі пакідаем няскошанымі, робім кампост з апалага лісця і ўносім яго ў глебу для жыўлення», – тлумачыць Вера Яўгенаўна.

Што можна ўбачыць у музеі

Музей у сядзібе складаецца з трох зал. У адной з іх – экспанаты з саломкі Веры Салдатавай, у другой – жывапісныя работы мужа, у трэцяй – старажытныя прадметы побыту беларусаў.

У гасцінай наведвальнікаў экспазіцыі сустракаюць тры абразы святой Варвары з сямейнай калекцыі Салдатавых. Старэйшы з іх датаваны XIX стагоддзем.

У дзвюх шафах беражліва захоўваюцца артэфакты, якія знайшлі ў зямлі на агародзе побач з домам. Сярод іх цвікі XVII стагоддзя і факелатрымальнік.

Адна з цэнтральных работ у зале з саломкай – «Узнясенне». Гэта пяшчотны вобраз душы, якая ўзносіцца да неба. Вера Яўгенаўна расказвае, што зрабіла экспанат каля 30 гадоў таму. «Мне ноччу прыснілася душа, я яе так і замалявала, – успамінае яна. – А Аляксандр Васільевіч зрабіў да работы фон у выглядзе неба».

Саламяных зуброў майстрыхі перыядычна заказваюць у якасці падарункаў для міжнародных паездак. У сядзібе яны таксама ёсць, як і коні. Адзін такі конік яе аўтарства знаходзіцца ў экспазіцыі Дзяржаўнага музея выяўленчых мастацтваў імя А.С. Пушкіна ў Маскве.

Таксама Вера Яўгенаўна вышывае саломкай. Сярод яе работ у такім стылі – праваслаўныя вянчальныя кароны, створаныя з благаславення мітрапаліта Філарэта.

«Саломкай я захапілася ў 14 гадоў, калі паступіла ў Аршанскае індустрыяльна-педагагічнае вучылішча, – расказвае майстрыха. – Доўгі час рабіла аплікацыі, а затым перайшла на скульптуры».

У сядзібе ёсць асобная зала з прадметамі побыту беларусаў. Там і нацыянальныя ручнікі, і карэліцкія фіранкі на вокнах, і навагрудская выцінанка, і аўтэнтычныя куфар, стол і ложак. Матрац і падушкі на ложку напханы сенам, а на адной з навалачак – вышыўка белым па белым, датаваная 1938 годам.

Як стварае мастак

Акрамя асобнай залы жывапісу ў Аляксандра Васільевіча Салдатава ў сядзібе ёсць майстэрня. Яна знаходзіцца ў пакоі, дзе раней жылі манашкі. Цяпер ён тут піша абраз па выяве XII–XIV стагоддзяў. Работу заказаў настаяцель храма ў гонар святога велікамучаніка Дзімітрыя Салунскага, гэта царква знаходзіцца ў вёсцы Шчорсы ў Навагрудскім раёне.

«Па сутнасці, я раблю рэканструкцыю гэтага абраза, паколькі яго частка страчана. Спачатку намаляваў эскіз і дапрацаваў выяву, затым зрабіў дошку, загрунтаваў, заляўкасіў і пачаў пісаць», – тлумачыць сутнасць работы Аляксандр Васільевіч.

Акрамя абразоў мастак малюе пейзажы і партрэты.

Жыццё Веры Яўгенаўны і Аляксандра Васільевіча напоўнена не толькі творчасцю і аднаўленнем сядзібы. Яны паспяваюць і сустракаць гасцей музея, і падтрымліваць парадак у парку, і самі вырошчваюць жыта для работ з саломкі, трымаюць агарод і даглядаюць пладовыя дрэвы і ягадныя кусты. Праўда, з-за блізкасці ракі і лесу да іх пачалі заходзіць яноты, якія ў гэтым годзе з'елі амаль усю чарэшню.

«Аляксандр Васільевіч гуляў з сабакам, а ён увесь час глядзеў на чарэшню і брахаў. Аказалася, што туды забраўся янот і сваёй лапкай зрываў і еў ягады, пры гэтым костачкі не выплёўваў», – усміхаецца Вера Яўгенаўна.