Агонь забраў 28 кароў, але не мару: пасля пажару фермеры з Лашанаў пачынаюць новую главу

Гады працы, сотні бяссонных начэй, тысячы ранніх пад’ёмаў – усё ператварылася ў попел за адну ноч. Але шматдзетная сям’я фермераў Сянько не азлобілася: яны ўсё гэтак жа любяць жывёл, людзей і працу на зямлі.

Пяць месяцаў таму ў аграгарадку Лашаны, у 30 кіламетрах ад Мінска, здарылася тое, што дагэтуль не ўкладваецца ў Таццяны і Фёдара Сянько ў галаве. Уначы з 21 на 22 верасня загарэўся хлеў з каровамі, побач успыхнулі стагі сена, і полымя імкліва ахапіла ферму.

У доме ў гэты час спала ўся сям’я: муж з жонкай, трое дзяцей і маці Таццяны. На шчасце, ніхто з людзей не пацярпеў. Але ў агні зажыва згарэлі 28 кароў і цялят – тыя самыя, якіх Сянько гадамі расцілі, называючы кожную жывёлу па імені.

«Мы толькі да Новага года апамяталіся. Пастаянна пракручваем тую жахлівую ноч у галаве. Боль не знік, і галоўнае пытанне не дае спакою – за што?» – з горыччу ў голасе кажа Таццяна.

Кароўнік згарэў. Пустка замест учарашняга жыцця

Сёння на ўчастку Сянько знешне ўсё спакойна: дом, гаспадарчыя будынкі, вялікае поле пад снегам. Калі не ведаць перадгісторыі, карціна амаль ідылічная.

«Вось тут стаяў кароўнік, які я сам пабудаваў, – Фёдар паказвае рукой на пустку. – А там, дзе гара, мы закапалі ўсё, што ад яго засталося. Кароў пахавалі ву-у-нь там. Так, нам дазволілі. Калі на сваім участку, то можна».

Снег акуратна прысыпаў сляды пажару, але ўспаміны не схаваеш: распалены метал, трэск агню, жывымі згарэлыя жывёлы і бяссілле што-небудзь змяніць.

Фёдар з Таццянай дагэтуль пазбягаюць лішні раз глядзець у гэты бок. Амаль тыдзень пасля трагедыі тут ляжалі гнілыя трупы, усюды стаяў пах гары – карціна, ад якой кроў стыла ў жылах.

Любімыя Лашаны: малая радзіма і шлях да фермы

У Лашанах Таццяна і Фёдар жывуць ужо сямнаццаць гадоў. Спачатку перабраліся ў бацькоўскі дом, потым дзяржава выдзеліла сям’і зямлю пад развіццё сельскай гаспадаркі.

Спрабавалі многае: трымалі нават авечак – да трохсот галоў, вучыліся на сваіх памылках, шукалі тое, што сапраўды «іх». Паступова стала зразумела, да чаго ляжыць сэрца: даглядаць кароў, называць кожную па імені, разумець па позірку і звычках.

«Дзеці ў нас з дзяцінства ў гэтым, – кажа Фёдар. – Сын з шасці гадоў ужо дапамагаў даглядаць жывёл, касіць траву, нарыхтоўваць салому, у дзевяць гадоў пачаў кіраваць трактарам. Мы нікога ніколі не наймалі, усё рабілі самі».

Таццяна ўспамінае сваё дзяцінства як стары, добры фільм: вёска, лета, бабуля-настаўніца і каровы на двары. «Тут дзядуля пабудаваў дом, і сям’я пераехала сюды са Старых Лашанаў, – расказвае яна. – Я вельмі любіла паездкі ў вёску, кожнае лета праводзіла тут канікулы».

Гэта любоў да гаспадаркі, перададзеная праз пакаленні, і прывяла яе пазней не ў музычную школу, а ў сельскую гаспадарку.

Гісторыя Таццяны

Жыццё мінчанкі Таццяны Сянько магло скласціся зусім інакш. Пасля школы яна паступіла ў каледж мастацтваў на клас народных інструментаў, скончыла яго з адзнакай. Затым – педуніверсітэт па спецыяльнасці «дашкольная адукацыя, музычнае мастацтва і харэаграфія».

Працавала ў спецшколе для дзяцей з цяжкімі парушэннямі маўлення, укладваючы ў сваіх вучняў і музыку, і цярпенне. Потым выйшла замуж за Фёдара, нарадзілася першая дачка, затым другі дэкрэт.

«Калі прыйшоў час выходзіць на работу, школу знеслі пад будаўніцтва метро. І я паўстала перад выбарам – шукаць нешта новае ў Мінску ці бліжэй да дому. Да таго часу мы ўжо пераехалі ў Лашаны», – расказвае Таццяна.

Горад застаўся за спіной. Наперадзе былі сям’я, дзеці, вёска – і адчуванне, што ўсё яшчэ толькі пачынаецца. Рашэнне змяніць сферу здавалася відавочным.

«Мы з мужам вырашылі, што мне трэба пайсці працаваць у сельскую гаспадарку. Я перавучылася на мясакамбінаце, скончыла курсы тэхніка-асемянатара буйной рагатай жывёлы і птушкі, – працягвае аповед Таццяна. – Амаль шэсць гадоў працавала загадчыцай на ферме. Спачатку ўсё было стабільна, а потым, калі ферму сталі перадаваць пад кіраўніцтва розных сельгаспрадпрыемстваў, пачаліся праблемы. У выніку жывёл здалі на мяса, а памяшканні прадалі пад склады».

«Потым быў трэці дэкрэт, новыя месцы работы. Тады ж я цвёрда вырашыла – буду дапамагаць мужу разводзіць кароў і займацца фермерствам», – успамінае Таццяна 2019 год. Так музыка і педагог канчаткова ператварылася ў сельскага чалавека.

Зойка, Зайка, Золушка

Ферма Сянько ніколі не была проста бізнесам. Зойка, Цыганка, Ніка, Мая, Доня, Дося... Чыстакроўныя каровы галштынскай пароды давалі па 40 літраў малака ў суткі. Па малако да фермераў ехалі з усёй аколіцы.

Самай старэйшай у статку была 14-гадовая любіміца Зойка – матка практычна ўсіх цялушак на ферме.

«Мы купілі Зойку яшчэ малочнай, ёй месяц, а можа, і менш было. У багажнік машыны змяшчалася, – успамінае Таццяна. – Зойка нараджала ў асноўным цялушак, нават двайняты ў яе былі: Зінка і Нінка, Золушка, Зайка, Забава, Зубронка...»

Цялушак у сям’і Сянько ніколі не рэзалі і не прадавалі – усіх пакідалі. Планавалі развіць пагалоўе да 30–40 дойных кароў і выйсці на супрацоўніцтва з малаказаводам.

Усёй вялікай гаспадаркай Таццяна і Фёдар займаліся ўдваіх: кармілі, лячылі, асемянялі. У іх куплялі не толькі малако, але і сена, зерне, гной. Ферма была адзінай крыніцай даходу шматдзетнай сям’і.

«Разумееце, справа нават не ў грошах. Усё гэта трэба любіць. Бывала, пасля цяжкага дня ледзь даходзіш да ложка, але ты шчаслівы. Жывёлы ж намнога лепшыя за некаторых людзей. Яны разумеюць больш і ніколі цябе не пакрыўдзяць», – на вочы Таццяны находзяць слёзы.

Начны пажар – раптоўны жах у цішыні

Успамінаючы тую ноч, фермеры кажуць, што ніякага дрэннага прадчування напярэдадні не было, ніякіх падазроных пахаў яны не чулі. Фёдар дапазна рамантаваў машыну ў сябра ў суседняй вёсцы.

«Я прыехаў каля гадзіны ночы, паставіў машыну і пайшоў спаць. Ні гары, ні паху – увогуле нічога. А ў 03:20 у акно пастукалі ратавальнікі МНС: «У вас тут усё гарыць!» Мы выбеглі на двор і ўбачылі зарава: дах адрыны палаў, хлеў яшчэ стаяў», – успамінае жахлівыя падрабязнасці Фёдар.

Гаспадар адразу кінуўся да кароўніка і пачаў крычаць, што трэба выводзіць жывёл. Але яго спыніў пажарны – маўляў, позна, жывёлы загінулі.

Усё адбылося вокамгненна, як у страшным сне і з мноствам «чаму», на якія няма адказаў дагэтуль.

«Чаму каровы выламалі фортку, але не выйшлі, хлеў жа не быў зачынены? Чаму жывёлы згарэлі дашчэнту, пры гэтым драўляная падлога засталася цэлай? Чаму сабакі ў тую ноч не брахалі? Ніводны з чатырох не гаўкнуў, хаця ратавальнікі хадзілі праз двор туды-сюды», – пералічваюць Сянько хвалюючыя іх пытанні.

Версія падпалу і сляды хіміі

Муж і жонка адразу зразумелі, што трагедыя адбылася не выпадкова: агонь у кароўніку проста так з’явіцца не мог. Фермеры даілі кароў уручную і рыхтавалі дакументы для праводкі электрычнасці, так што версія аб кароткім замыканні адпала адразу.

«У суседа вісіць камера на доме. Калі глядзелі запісы, убачылі сілуэт чалавека. Пажар быццам бы пачаўся адразу з некалькіх кропак, – расказвае галава сям’і. – А следчыя прыехалі з апаратам, які паказаў хімічныя рэчывы на месцах узгарання».

Сена таксама не магло загарэцца само, сцвярджае Фёдар. «Я яго сам нарыхтоўваю і ведаю яго «капрызы». Аднойчы недасушыў – раніцай адчуў прэлы пах, а гэта прыкмета самаўзгарання. Мы тады з сынам разгарнулі рулоны і перасушылі іх нанава», – успамінае эпізод мінулых гадоў гаспадар.

Нягледзячы на гэтыя падрабязнасці, спачатку крымінальная справа была ўзбуджана па артыкуле 219 – знішчэнне або пашкоджанне чужой маёмасці па неасцярожнасці. Але затым была перакваліфікавана. Сям’я ўпэўненая: падпал спланавалі загадзя, выбраўшы зручны час і спрыяльнае надвор’е.

«З улікам свежых абставін справа разглядаецца па артыкуле 218 – наўмысны падпал», – падзялілася важнай інфармацыяй Таццяна.

Людзі, якія не прайшлі міма

Знаёмыя і незнаёмыя людзі працягваюць падтрымліваць фермераў – тэлефануюць і прапануюць дапамогу. Цяпер радзей, а ў першыя два месяцы ледзь не кожны дзень.

Першай на здарэнне адгукнулася Людзміла Дзёмух. Выклала гісторыю пагарэльцаў у TikTok, многія СМІ падхапілі тэму.

«Больш роднага чалавека няма, – кажуць пра Людзмілу фермеры. – Яна родам з гэтых мясцін, працуе загадчыцай сельскага Дома культуры ў Лашанах, тут жыве яе маці. На наступны дзень пасля пажару прыйшла да нас і месяц была побач. Нават малодшае дзіця ў садзік адвозіла і забірала – проста па-чалавечы ўвайшла ў становішча».

Адна жанчына прыйшла пад дажджом праз поле з каструляй грэчкі з курыцай. «Сказала: «Разумею, вам цяпер не да гатавання, паешце нармальна». У яе дача непадалёку, раней яна брала ў нас малако. На наступны дзень прынесла каструлю баршчу», – прыводзіць яшчэ адзін прыклад дапамогі Таццяна.

Калегі-фермеры з Валожынскага раёна скінуліся пагарэльцам на дойную карову. Спачатку хацелі аддаць сваю, але ў выніку вырашылі дапамагчы грашыма.

«Праз два месяцы пасля пажару на двор зайшоў дзед, працягнуў грошы і кажа: «Атрымаў раніцай пенсію і адразу да вас. Страціць адну карову – гора, а ў вас вунь колькі жывёл загінула. Вазьміце, вам больш патрэбна», – успамінае яшчэ адну добрую гісторыю Таццяна.

«Мае знаёмыя і зусім чужыя людзі нам вельмі дапамаглі з сенам – асноўным кормам для кароў зімой», – паказвае Фёдар на рулоны пад плёнкай. Дапамаглі і з саломай: без яе, паводле слоў фермера, у гаспадарцы як без рук.

«Нам галоўнае – зіму пратрымацца, – кажа галава сям’і. – Ні травінкі ж не засталося: згарэла больш за 250 рулонаў сена. Так-так, у нас гэтага дабра было шмат. Мы ж нават на заказ для Белдзяржцырка нарыхтоўвалі сена».

Сена, салома і кармы патрэбны Сянько, каб выгадаваць астатніх шэсць гадавалых цялушак (у тую ноч яны стаялі ў іншым хлеве), малыша Нікіфара, які цудам выжыў у пажары, і новага члена сям’і – Малышку, купленую на перададзеныя грошы.

Новая глава: Малышка, Нікіфар і адраджэнне фермы

Заходзім у невялікае памяшканне з маладымі жывёламі.

Вось ён, наш талісман. Прывітанне, сябар! Дай пачухаю паміж рожак, – звяртаецца Таццяна да паўгадовага цяляці, і той з яўным разуменнем падстаўляе гаспадыні мяккую шэрстку. – Ай, разумнік».

Нікіфар – адзіны з 28 жывёл, які змог вырвацца з палаючага кароўніка. Як гэта ў яго атрымалася, для фермераў дагэтуль загадка. «Стаяў пад маткай у сярэдзіне хлява. І выйшаў з таго пекла без адзінай драпінкі. А можа быць, выбраўся яшчэ да пажару», – мяркуе Таццяна.

У першыя дні пасля трагедыі Нікіфар крычаў ад голаду, не браў ні вады, ні магазіннага малака. Жыхарка суседняй вёскі, даведаўшыся аб праблеме, кожны дзень прывозіла яму 15 літраў хатняга малака. Вось чаму сям’і так тэрмінова трэба было купіць дойную карову.

«Вядома, наша жыццё не скончылася ў тую вераснёўскую ноч, але яно зрабіла нам жорсткую падножку, паставіла на калені. Але мы ўсталі з іх і ідзём далей. Настроены адрадзіць пагалоўе», – кажа аб планах Фёдар.

На месцы згарэлага кароўніка ён пасее траву. А як сыдзе снег, возьмецца за навес для сена, потым – за новы хлеў для кароў.

Кожны крок у будаўніцтве – гэта грошы, і немалыя. За той жа праект пад сенасховішча сям’я ўжо заплаціла тысячу рублёў. Для шматдзетнай сям’і, якая засталася без даходу, усё гэта істотна б’е па кішэні.

Знаёмыя прапанавалі Сянько адкрыць дабрачынны рахунак, каб фермеры змаглі пачаць жыццё нанава. За першыя ахвяраванні яны ўжо купілі газасілікатныя блокі.

Трагедыя вярнула Таццяну да першай прафесіі – яна дастала дыплом і адгукнулася на вакансію выхавальніцы ў спецгрупе пры Цэнтры карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі Мінскага раёна.

«З 8 снежня працую. На новым месцы прынялі цёпла, падтрымліваюць», – з удзячнасцю кажа Таццяна.

Тым часам Малышка хутка ацеліцца. «Так, на фоне нават гадавалых галштынскіх цялушак яна пузатая дробязь у прамым сэнсе гэтага слова. Але ж свая. З яе, здаецца, пачнецца новая гісторыя пагалоўя», – на твары Таццяны ўпершыню з’яўляецца ўсмешка.

Для тых, хто хоча дапамагчы сям’і

Пасля таго як Times.by размясціў у сацсетках гісторыю фермераў з Лашанаў, нашы чытачы пачалі пытацца, як дапамагчы сям’і. Паведамляем рэквізіты рахунку.

Дабрачынны рахунак адкрыты ў ААТ «Беларусбанк» УНП 100325912 БІК AKBBBY2X у беларускіх рублях – транзітны рахунак BY88AKBB38193821000130000000 на дабрачынны рахунак BY97AKBB31340000030380070000 у аддзяленні 500/5090, бестэрміновы.