Тры тысячы свечак і суцэльная імправізацыя: піяніст з Мінска збірае аншлагі

Аляксандр ненавідзеў сальфеджыа і прагульваў урокі, а цяпер на яго канцэртах пры свечках заўсёды sold out. Ён паспеў папрацаваць на заводзе, стаць запатрабаваным масажыстам. Але заўсёды марыў вярнуцца да музыкі.

«Заплюшчыць вочы і дзесьці ў глыбіні яшчэ раз заплюшчыць вочы. Тады ажываюць нават камяні». Гэтай культавай цытатай з фільма «Неба над Берлінам» паклонніца апісала канцэрты Аляксандра Арловіча – беларускага піяніста, які не грае па нотах. Яго музыка нараджаецца тут і цяпер.

Дарога ў свет гукаў

Музыка з зялёнага чамаданчыка

Дзяцінства будучага маэстра прайшло ў Бярозаўцы – невялікім гарадку на беразе Нёмана ў Гродзенскай вобласці. Мама працавала бухгалтарам, бацька быў прадпрымальнікам. Ён добра валодаў рознымі інструментамі і любіў заходнюю музыку тых часоў. У бацькавай машыне заўсёды ляжаў зялёны чамаданчык з касетамі Queen і Scorpions.

У доме бацькоў стаяла піяніна «Беларусь». Бацька Аляксандра часам садзіўся за яго, найграваў знаёмыя мелодыі, песню з «Няўлоўных мсціўцаў», а сын стаяў побач і весела падпяваў.

Старэйшая сястра на той час ужо вучылася ў музычнай школе. Пакуль яна развучвала ноты, маленькі Саша падыходзіў да інструмента і «мучыў» яго: перабіраў клавішы, шукаў прыгожыя спалучэнні гукаў...

Першая адмова і першыя слёзы

У музычную школу Аляксандра прынялі даволі позна – у 9 гадоў, і то дзякуючы бацькавым сувязям.

«Памятаю, сяджу дома на канапе, гартаю часопісы. Прыходзіць мама і кажа: «Сынок, цябе не ўзялі». Мне стала вельмі крыўдна, і я заплакаў. Тата пайшоў да дырэктара і папрасіў за мяне», – успамінае ён.

Першыя гады вучобы ў музычнай школе даваліся лёгка. Але неўзабаве ўнутраны свет хлопца ўступіў у канфлікт са школьнай сістэмай. Граць тое, што гралі ўсе, яму здавалася сумным і нецікавым, а сальфеджыа і гамы – зусім «непатрэбным абсурдам».

Настаўнікі бачылі таленавітага, але непакорлівага вучня. А ён – прорву паміж школьнай праграмай і музыкай, якая яму падабалася. Пачаліся прагулы, тэлефанаванні бацькам.

Аляксандр абы-як давучыўся ў музычнай школе, але вынес урок: яго музыка жыве не на паперы, ён хоча не паўтараць, а ствараць нешта сваё, новае, са сваімі правіламі.

Рэзкі паварот

Шапэн? Не? Тады ўставаць належыць!

Пасля школы шлях Аляксандра нечакана звярнуў у бок інжынернай справы, хоць душа да гэтага зусім не ляжала. Ён не ўтойвае, што быў горшым вучнем у класе – сярэдні бал атэстата 5,7.

«Усе тады паступалі ў ВНУ, таму ў каледж мне ісці не хацелася. Я знайшоў напрамак, куды мог прайсці па балах. У выніку паступіў у БНТУ на спецыяльнасць, звязаную з упаковачнай вытворчасцю. Навошта? Не ведаю», – паціскае плячыма ён.

Ва ўніверсітэце Аляксандра чакалі фізіка, чарчэнне, матэматыка – усё, што ён не любіў і не разумеў. Студэнт пратрымаўся толькі першы семестр, другую сесію не здаў, і яго адлічылі.

Прыйшлося пайсці ў армію. Але і там музыка знайшла яго. У клубе вайсковай часці стаяла піяніна. Аднойчы, захапіўшыся гульнёй, Аляксандр не заўважыў, як у памяшканне ўвайшоў лейтэнант.

Па статуце, калі заходзіць старэйшы па званні, трэба ўставаць. Радавы Арловіч гэтага не зрабіў.

«Ты што, вялікі музыкант? Шастаковіч? Шапэн? Не? Тады ўставаць належыць!» – раззлаваўся афіцэр.

Аляксандр зрабіў выснову: музыка мацнейшая за любыя статуты, раз яна так вывела з сябе чалавека ў форме.

Вітаешся з людзьмі, а ў кагосьці няма пальцаў

Пасля арміі Арловіч уладкаваўся на мінскі завод па вытворчасці ралетных сістэм слесарам механазборачных работ 5-га разраду.

«Шосты разрад мне не далі, таму што я не хацеў працаваць на пілах. Мяне яны палохалі. Ідзеш, вітаешся з людзьмі – у кагосьці няма паловы пальца, а то двух ці трох», – расказвае піяніст.

Манатонная і месцамі небяспечная праца добра аплачвалася – у 2012 годзе слесар Арловіч атрымліваў $1000. Але грошы не ўтрымалі, праз амаль два гады ён вырашыў звольніцца з завода.

«Аднойчы ў начную змену калегу адрэзала станком палец проста пры мне. Тады я вырашыў – з мяне хопіць. Усё ж такі рукі мне яшчэ спатрэбяцца для гульні на піяніна», – і час паказаў, што рашэнне было правільным.

Мірна жыў не сваім жыццём

На руках заставалася энергетыка чалавека

Пасля завода пачаўся новы этап – амаль дзесяць гадоў паспяховай практыкі масажыста. Усё складвалася добра: стабільнасць, высокі даход, падарожжы. Знешне гэта выглядала ідэальна, але ўнутры нарастала пустата.

«Я шкадую толькі пра адно, што не пачаў граць раней. На той момант у мяне ўсё было выдатна. Але я не задумваўся, чаго хачу на самай справе, па-сапраўднаму», – дзеліцца перажытым Аляксандр.

Пры гэтым музыка ішла за Аляксандрам усюды – пераязджала з адной здымнай кватэры ў другую, ён знаходзіў на сайтах аб’явы «аддам піяніна дарма» і цягнуў цяжкі інструмент на верхнія паверхі.

Граў для сябе, для сяброў. Часам – для кліентаў пасля сеансу масажу, знаходзячы ў гэтым асаблівае натхненне.

«Чалавек ляжыць расслаблены, а я саджуся за піяніна. На руках быццам засталася яго энергетыка. На гэтым адчуванні хацелася нешта сыграць», – кажа Аляксандр.

Паабяцаў дакранацца толькі да аднаго чалавека

Пераломны момант здарыўся 9 лістапада 2020 года – у дзень нараджэння музыканта. Аляксандр на сваё 30-годдзе прыляцеў у Бардо. У той дажджлівы вечар ён застаўся ў гатэлі, ляжаў на ложку і глядзеў у столь.

«Я зразумеў, што больш не хачу займацца масажам. Увогуле. Я мог бы адкрыць свой салон, навучаць людзей, але нічога з гэтага мяне не прыцягвала. І я вырашыў, што пара ставіць кропку ў масажнай практыцы і рухацца далей», – успамінае лёсавызначальны момант суразмоўца.

Рабочы стол Аляксандр пакінуў толькі для адной мэты – рабіць масаж сваёй другой палавінцы.

Фантазіі пра музыку і сольны канцэрт

У падзяку ўручылі 100 рублёў

Першае публічнае выступленне адбылося ў вінтажнай кавярні на Кастрычніцкай. Там стаяла піяніна – Аляксандр сабраў кампанію сяброў і сыграў для іх.

«Апладзіравалі стоячы не толькі знаёмыя, але і выпадковыя наведвальнікі. Мне вельмі спадабалася тое пачуццё, якое я зведаў пасля першага свайго выступлення», – прызнаецца ён.

Гэты вопыт натхніў на новыя крокі. Піяніст хадзіў па розных мінскіх установах і граў. У адной кавярні нават сымправізаваў для пары, якая святкавала гадавіну вяселля. У падзяку яму ўручылі 100 рублёў.

Такі жэст стаў адкрыццём – музыка можа быць не толькі хобі.

Усе перашкоды – у нашай галаве. Проста бяры і рабі

Першы сольны канцэрт Аляксандр арганізаваў летам 2021 года. Арэндаваў залу ў Доме дружбы народаў і праз сторыз у Instagram запрасіў усіх ахвотных. Напісаў проста: «Хлопцы, буду граць сваю музыку. Прыходзьце, хто хоча».

Сабралася каля ста чалавек. На ўваходзе стаяла скрынка для данатаў. Напрыканцы вечара піяніст амаль цалкам адбіў выдаткі на арэнду і фуршэт для гасцей.

«Я быў неймаверна шчаслівы. Падумаў: ух ты! Аказваецца, усе перашкоды – у нашай галаве. Проста бяры і рабі», – апісвае свае адчуванні музыкант.

Наступнае выступленне было там жа, на Кастрычніцкай, але ў арт-прасторы Lo-Fi. Музыкант дамовіўся з арганізатарамі і прывёз туды сваё піяніна ў абмен на магчымасць граць.

«Там я зрабіў некалькі вечароў. Памятаю, першы быў у жніўні. На яго прыйшлі 150 чалавек. Уваход каштаваў 20 рублёў, частку выручкі атрымала ўстанова. Але я ўсё адно нядрэнна зарабіў», – кажа Аляксандр.

Быў і правал. У халодны лістападаўскі вечар паслухаць Арловіча прыйшлі адзінкі. Але ён не апусціў рукі.

«Наадварот, тады я падумаў – вось той самы момант, каб праверыць сябе: спыніцца ці працягваць. І я выбраў другое», – мэтанакіраванасці Аляксандру не займаць.

Раяль, імправізацыя і тры тысячы свечак

Сёння візітная картка музыканта – рамантычныя канцэрты пры свечках, створаныя па аналогіі з міжнароднай франшызай Candlelight Concerts.

Першапачаткова Аляксандр хацеў далучыцца да гэтага праекта, але на яго заяўкі так ніхто і не адказаў. На жаль, тыповая гісторыя для артыста з Беларусі. Тады ён вырашыў стварыць уласны, незалежны фармат, заказаўшы тры тысячы свечак напрамую з Кітая.

На адным з такіх канцэртаў удалося пабываць і журналістам Times.by. Маэстра, як звычайна, познім вечарам граў толькі свае кампазіцыі і толькі імправізацыі. Спакойныя, уміратваральныя, якія дазваляюць адчуць, як час замірае.

Перад кожным сваім выступленнем Аляксандр актыўна мае зносіны з гасцямі, счытвае іх настрой, шукае ў тварах гісторыі для будучых імправізацый.

Кошт білета – Br140–200 – не спыняе гледачоў. Фармат прыцягвае самую розную публіку: у зале можна ўбачыць і студэнтаў, і людзей старэйшага пакалення. Пры гэтым аўдыторыя застаецца пераважна жаночай.

«Часта дзяўчаты прыводзяць сваіх мужоў, хлопцаў. Але мне асабліва прыемна, калі мужчына прыходзіць адзін, проста паслухаць – звычайна гэта вельмі цікавыя асобы», – Аляксандру па-сапраўднаму цікавыя яго слухачы.

Усё, што гучыць на яго канцэртах, нараджаецца ў моманце. Піяніст кажа, што да гэтага часу не паклаў сваю музыку на ноты. Вядома, ёсць мелодыі, якія ён запомніў і паўтарае, але кожны раз яны гучаць інакш.

Заглянуць у душу

Як гэта: «сыграць» чалавека?

Некалькі гадоў таму Мінск убачыў смелы праект Аляксандра – «Іграць людзей». Ідэя нарадзілася, калі ён паглядзеў фільм Джузэпэ Тарнаторэ «Легенда пра піяніста». У ім акцёр Цім Рот сыграў геніяльнага піяніста-самавучку, які нарадзіўся і пражыў усё жыццё на караблі, ні разу не ступіўшы на сушу.

«Мяне ўразіў эпізод, дзе галоўны герой «іграе» людзей. Вось гучыць авантурыст, які прабраўся ў першы клас, а вось – летуценнік, які шукае лепшага жыцця. Я быў захоплены. Аказваецца, можна адлюстраваць чалавека гучаннем», – дзеліцца ўражвальным адкрыццём музыкант.

Пазней Арловіч наткнуўся на шматгадзінны перформанс сербскай мастачкі Марыны Абрамовіч. Жанчына сядзела за сталом, а да яе па чарзе падыходзілі людзі. Яны моўчкі некалькі хвілін сустракаліся поглядамі. Ніякіх слоў і тлумачэнняў.

«Пасля гэтага мяне асяніла! Я зразумеў, якім можа быць мой праект. Стол, два крэслы, раяль – і чалавек насупраць. Ты назіраеш, спрабуеш адчуць яго гісторыю, а потым – граеш», – кажа Аляксандр.

Гэтая ідэя ў 2022 годзе ўвасобілася ў жыццё. Усё адбывалася ў абсалютнай цішыні. На дзвярах вісела таблічка: «Размаўляць нельга. Апладзіраваць таксама».

Аляксандр жэстам запрашаў удзельнікаў, садзіўся насупраць, некалькі хвілін моўчкі глядзеў, пакуль у галаве не ўзнікаў вобраз ці сюжэт. Пасля гэтага ішоў да раяля і граў.

«Рэакцыі былі розныя: смутак, усмешка, смех, слёзы. Усё дакументавалася, кожны мог падзяліцца сваімі ўражаннямі на камеру. Нехта прызнаўся, што музыка трапіла проста ў кропку», – апісвае гэты вопыт піяніст.

Усяго ён «сыграў» каля 30 чалавек. Фізічна гэта было цяжка, але ў будучыні музыкант, магчыма, паўторыць музычны перформанс.

На просьбу гледачы пакрыўдзіліся

У яго дзясяткі цікавых ідэй. Напрыклад, гэтым летам Аляксандр арганізаваў камерны канцэрт на беразе Мінскага мора. Гукі прыроды, заход, гладзь вады – ідэальная дэкарацыя для імправізацыі.

«Я зноў папрасіў гледачоў не апладзіраваць, бо староннія гукі вырываюць з медытатыўнага стану. Мне хацелася, каб яны цалкам злучыліся з музыкай», – раскрывае сваю задуму музыкант.

Пасля канцэрта да яго падышлі некалькі чалавек і, трохі саромеючыся, прызналіся, што ім было крыўдна: «Вы так шмат аддаяце, а мы не можам нават падзякаваць вам звыклым спосабам. Гэта няправільна».

Такі фідбэк спачатку трохі засмуціў музыканта. Але потым ён зразумеў, што апладысменты – гэта таксама частка дыялогу.

Сімфонія будучыні

Вялікая зала, ложкі і сотня людзей у піжамах

Пра свае задумы Аляксандр расказвае лёгка і захаплёна – хоць многія з іх так і застаюцца марамі. Адна з самых даўніх – начны канцэрт, дзе публіка спіць.

«Я ўяўляў гэта так: вялікая зала, выбудаваныя ў рады ложкі і сотня людзей у піжамах. Фартэпіяна стаіць у цэнтры, усе спяць, а ў цемры льецца музыка. На жаль, нешта падобнае ў 2019 годзе ўжо рэалізаваў кампазітар Макс Рыхтэр. Таму нельга марудзіць, ёсць ідэя – трэба адразу дзейнічаць», – упэўнены ён.

Аляксандру падабаюцца незвычайныя прасторы, але Мінск, прызнаецца ён, не заўсёды дазваляе эксперыментаваць. Доўгія ўзгадненні, мала прыдатных месцаў. Ідэя сыграць на даху здаецца банальнай, а прыгарадныя палі лаванды ці сланечнікаў – занадта далёка і нязручна для гледачоў.

«Мне вельмі не хапае старажытнай архітэктуры, той, што сама задае настрой. Мінск быў жа вельмі моцна разбураны ў гады вайны, шмат што пабудавана нанава. Часам заходзіш у залу і думаеш: Божа, як прыгожа, я хачу тут іграць! Але часцей – наадварот», – журыцца Аляксандр.

Тэатр, свой альбом і вініл

Апошнім часам музыкант марыць пра спектакль, дзе музыка стане правадніком дзеяння – задасць рытм словам, маналогам і вершам, звязваючы сцэны разам.

«Моцнае ўражанне зрабіла на мяне пастаноўка Яўгена Карняга "Мроіва". Дзеянне разгортваецца на сцэне, а збоку здымае камера – і яно прысутнічае адразу і на сцэне, і на экране. Гэта геніяльна сумешчана», – у Аляксандра загараюцца вочы.

Цяпер музыкант працуе над новым альбомам. Папярэдні кануў у Лету з-за санкцый супраць дыстрыб'ютара. Як ні дзіўна, Аляксандр гэтаму нават рады: «Там былі памылкі, за якія мне трохі сорамна, так што ўсё да лепшага».

Яшчэ адна мара – выпусціць вінілавы дыск: «Хочацца нешта фізічна патрымаць у руках, пакінуць след для нашчадкаў, ды і людзі часта пытаюцца».

Самае важнае выступленне

Нявыкананая і вельмі асабістая місія – запрасіць бацькоў на свой канцэрт.

Бацька быў гатовы прыехаць ужо даўно, але Аляксандр не кліча – чакае ідэальнага моманту. Напрыклад, калі ён выйдзе на сцэну не адзін, а са скрыпкамі і віяланчэлямі. Але цяпер разумее: гэта няправільна.

«Не трэба чакаць ідэальных умоў і свайго лепшага выступлення. Час ідзе, цягнуць нельга», – перакананы Аляксандр.

На сямейным хутары ў Бярозаўцы да гэтага часу стаіць тое самае піяніна з дзяцінства. Ад часу і вільгаці інструмент разладзіўся.

У Аляксандра ёсць рытуал: калі прыязджае дадому, заўсёды адкрывае вечка і вітаецца з мінулым. Не грае, проста глядзіць на клавішы.

Гэты жэст – напамін пра тое, што ўсё пачалося адсюль. З упартасці і здольнасці чуць унутраны голас.